ምዕራብ ክልል ኦሮሚያ፡ ህይወት ኣብ ትሕቲ 'ኮማንድ ፖስት' እንታይ ይመስል?
ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ ኣብ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ከባቢታት፡ ኣብ ትሕቲ ጽኑዕ ወተሃደራዊ ሓለዋ ዝግበረሉ 'ኮማንድ ፖስት' ክመሓደር ካብ ዝጅምር ጸኒሑ'ሎ።
ብፍላይ ኣብ 'ቄለም ወለጋ' ከምኡ ድማ 'ምዕራብ ወለጋ' ኣብ ዝበሃሉ ዞባታት ምዕራብ ኦሮሚያ ዘሎ ኩነታት ጸጥታ ዘሰክፍ ምዃኑ፡ ነበርቲ ክገልጹ ጸኒሖም እዮም። ኣብ መንጎ ኣብቲ ከባቢ ዝንቀሳቐሱ ዕጡቓት ኦሮሞን ሓይልታት ጸጥታ መንግስትን፡ ኣብ ዝተፈላለየ እዋናት ብዝተልዓለ ጎንጺ፡ ኣብ ልዕሊ ሰባት ብተደጋጋሚ ጉድኣት ክወርድ ጸኒሑ'ሎ። ካብ ቀረባ እዋናት ጀሚሩ ድማ፡ መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ኣብቲ ከባቢ ዝንቀሳቐሱ ዕጡቓት ብዝወስዶ ዘሎ ስጉምቲ ኣገልግሎት ሜመራኸቢታት ዝተቛረጸ ኮይኑ፡ ነበርቲ ናይቲ ከባቢ ናይ ውሕስነት ስግኣት ኣለዎም። ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ኩነታት ጸጥታን ናብራ ናይቶም ነበርትን እንታይ ከምዝመስል ንምርኣይ ጋዜጠኛታት ቢቢሲ ናብቲ ካባቢ ከይዶም ዝተዓዘብዎ ነዚ ይመስል። ብኽልቲኡ ወገን ንውቃዕ ኣለና ብሰንኪ እቲ ኣብ 'ቄለም ወለጋ' ከምኡ ድማ 'ምዕራብ ወለጋ' ዘሎ ጸገም፡ ብዙሓት ሰባት መረበቶም ገዲፎም ናብ ነቀምቴ መጺኦም ኣለዉ። ስሞም ክጥቀስ ዘይደለዩ ወዲ 42 ዓመት፡ ነቲ ኣብ ከባቢኦም ዘሎ ኩነታት "ንክትዛረቦ ዘጸግም" ክብሉ እዮም ዝገልጽዎ። ኣብታ ንሶም ዝነብሩላ ዝነበሩ 'ላሎ አሳቢ' እትበሃል ወረዳ ቀትሪ ኮነ ላይቲ ሰላም ከምዘየለ እዮም ዝዛረቡ። "ሰላም ስለዘየለ፡ ቀትሪ ገንዘብ ሒዝካ ክትንቀሳቐስ ከለኻ ንወተሃደራት መንግስቲ ትፈርሕ፤ ምሸት ድማ ነቶም ኣብ ጫካ ዘለዉ ንፈርሕ። ኣብቲ ከባቢ ክትነግድ ኮነ ወጺእካ ክትኣቱ ከቢድ ኮይኑ'ሎ።" በዚ ዕኽንያት ድማ፡ ንሶምን ካልኦት ነበርትን መረበቶም ገዲፎም ናብ ነቀምቴን ካልኦት ከታማታትን ክስደዱ ከምዝተገደዱ ይገልጹ። "ካብ ክልቲኦም ሓይልታት መጥቃዕቲ ክበጽሓኒ'ዩ ዘዝበለ፡ ናብርኡ እናራሕረሐ ቤተሰቡ ሒዙ ይስደድ እዩ ዘሎ" ይብሉ። "ቀትሪ ኣብቲ ከባቢ ተዋፊሩ ዘሎ ናይ መንግስቲ ሰራዊት አንተደኣ ኣዘራሪቡና ከይዱ፡ እቶም ኣብ ጫካ ዘለዉ ዕጡቓት 'ናይ መንግስቲ ሰላሊ ኢኻ' ኢሎም ለይቲ መጺኦም ይወስዱኻሞ፤ ከየጻረዩ ስጉምቲ ይወስዱ። "ወተሃደራት መንግስቲ ድማ'ዕጡቓት ምሸት ናብዚ መጺኦም ነይሮም፡ መግቢ ሂብኩምዎም' ብምባል ነቲ ነባሪ ኣኪቦም ይቐጽዕዎ" ብምባል እቲ ጸቕጢን ስግኣትን ካብ ክልቲኡ ወገን ምዃኑ ይዛረቡ። ብምኽንያት ጸገም ጸጥታ፡ ነበርቲ ዕለታዊ ተግባሮም ክፍጽሙ ከምዘይከኣሉን ገሊኦም ድማ ንጥምየት ይቃልዑ ምህላዎም ይገልጹ። "ህዝቢ መንነት ናይቶም ኣብ ጫካ ዘለዉ ዕጡቓት ክሕተት ከሎ፡ ንህይወቱ ስለዝሰግእ ኣይዛረብን። እቶም ዕጡቓት ኣብ ውሽጢ እቲ ህዝቢ ስለዘለዉ ድማ መንግስቲ ከለልዮም ኣይከኣለን" ብምባል እቲ ጉዳይ ሕልኽልኽ ዝበለ ምዃኑ የብርሁ። ርክብ ቴሌፎንን ኢንተርኔትን ንኣዋርሕ ብምቁራጹ፡ ህዝቢ ብዛዕባ ኩነታቱ ኣብ ካልእ ከባቢታት ንዘለዉ ኣዝማዱን ካልእን ከፍልጥ ከምዘይከኣለ እዮም ዝዛረቡ። "ዓብዪ ይኹን ንእሽቶ ኩሉ ሰጊኡ'ሎ" ካብቲ ዝነብረሉ ዝነበረ ከባቢ 'ቄለም ወለጋ' ሃዲሙ ኣብ ነቀምቴ ዝርከብ ሓደ መንእሰይ ድማ፡ ከባቢታት ምዕራብ ኦሮሚያ ካብቲ ካልእ ከባቢ ተፈልዩ ኣብ ትሕቲ ኮማንድ ፖስት ክመሓደር ስለዝተገበረ ኣብ ነበርቲ ስነልቦናዊ ጸቕጢ ይፈጥር ምህላዉ ይዛረብ። "ኣብ ከባቢና ዓብዪ ይኹን ንእሽቶ ኩሉ ብስግኣት እዩ ዝነብር" ብምባል ኩሉ ነባሪ ብኽልቲኦም ሓይልታት ይህሰ ምህላዉ ይገልጽ። "ነዚ ቃለመሕትት ክህብ እንከለኹ ኣብ ከቢድ ስግኣት ኮይነ እየ። እንተ ተራእየ እንታይ ከጋጥመኒ ከምዝኽእል ኣጸቢቐ እየ ዝፈልጥ" ብምባል ንምዝራብ እውን ዘጸግም ኩነታት ከምዘሎ ይዛረብ። እቲ መንእሰይ፡ እቲ ኣብ መንጎ ሓይልታት መንግስትን ዕጡቓትን ዘሎ ኩነታት ብቕልጡፍ ተፈቲሑ ናብ ዝተረጋገአ ህይወት ክምለስ እዩ ዝደሊ። ነዚ ድማ፡ ሰላማዊ መገዲ ክናደ ኣለዎ በሃሊ እዩ። "እቲ ጎንጺ ኣብ መንጎ ክልተ ኣሕዋት ዝካየድ ዘሎ ብምዃኑ፡ ብኩናት ክፍታሕ እዩ ዝብል እምነት የብለይን" ይብል። እቲ ጸገም፡ ካብ ከተማ ንላዕሊ ኣብ ከባቢታት ገጠር ከምዝገድድ ድማ ይገልጽ። ከተማ ነቀምቴ ጋዜጠኛታት ቢቢሲ ኣብ ከተማ ነቀምቴ ኣብ ዝነበሮም ጻንሒት ከምዝተዓዘብዎ፡ ካብ ከባቢታት ጊንቢን ደንቢ ዶሎን ዝሓሸ ርግኣት ስለዘሎ፡ ብዙሓት ሰባት ካብቲ ዘሎ ጸገም ጸጥታ ብምህዳም ኣብታ ከተማ ይነብሩ ኣለዉ። ኣብታ ከተማ ዘሎ ምንቅስቓስ ንግዲ ኣብ ቀትሪ ስሩዕን ምውቕ ዝበለን ኮይኑ፡ ኣጋምሸት ግን ቁጽሪ ኣብታ ከተማ ዝንቀሳቐሱ ሰባት ይቕንስ'ሞ ጸው እዩ ዝብል። ኣብታ ከተማ፡ በዓል ሰለስተ ጎማ ተሽከርከርቲ (ባጃጅ)፤ ድሕሪ ምሸት ሰዓት ሓደ (ሰዓት ሸውዓተ) ክንቀሳቀሳ ስለዘይፍቀደለን፡ ምንቀስቓስ ናይታ ከተማ ይዝሕትል። ኣብ ዝተፈላለዩ ነቁጣታት ናይታ ከተማ፡ ሓይልታት ጸጥታ ስለዘለዉ፡ ብጥቐኦም ምሕላፍ ክልኩል ምዃኑ ዝገልጹ ምልክታት ይረኣዩ። መንግስቲ እንታይ ይብል? ምክትል ኣዛዚ ሰራዊት ኢትዮጵያ ጄነራል ብርሃኑ ጁላ፡ ኣብ ቀረባ እዋን ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃለመሕተት፤ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ምዕራብ ኦሮሚያ "ዝተፈለየ" ወተሃደራዊ ወፍሪ የካይድ ምህላዉ ተዛሪቡ ነይሩ። ጀነራል ብርሃኑ ጁላ እቲ ጀነራል ከምዝብሎ፡ ኣብቲ ከባቢ ዝንቀሳቐሱ ዘለዉ ዕጡቓት ናብ ሰላም ክመጹ ይልመኑ ከምዝነበሩ "እቲ ምሕጽንታ ምስበዝሖም ክጠናኸሩ ጀሚሮም፤ ኣብ ህዝቢ ዝበጽሕ በደል'ውን ቀጺሉ። ህዝቢ የፈራርሑ፣ ይዘምቱ፣ የሳቕዩ፣ ጨውዮም ወሲዶም ወቒዖም ይሰዱ" ብምባል መንግስቲ ንምንታይ ስጉምቲ ይወስድ ከምዘሎ ተዛሪቡ ነይሩ። ወተሃደራት መንግስቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ በደል የብጽሑ እዮም ዝብል ክሲ ብዝምልከት ክዛረብ እንከሎ ድማ፡ "ኣነ ዝወደብኩዎ ወተሃደር ንህዝቢ ኣይትንክፍን። ወተሃደራት መንግስቲ ኣብ ህዝቢ በደል ኣብጺሖም እንተኾይኖም ግን መንግስቲ ክሕተት እዩ። ኣነ'ውን ብውልቀይ ንህዝቢ ይቕረታ ክሓትት እየ፤ ክኽሕስ እየ" ክብል መልሲ ሂቡ።