ካብ በረኻታት ኤርትራ ናብ ትግራይ ዘምረሐ ዴምህት፡ መን እዩ?
ካብ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዝቐረበሉ ፃውዒት ሰላም ተቐቢሉ፡ ናብ ሃገር ኣትዩ ሰላማዊ ቃልሲ ካከይድ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ስምምዕ ዝፈረመ ዲምህት፡ ልዕሊ 2000 ወታሃደራቱ ሒዙ ትማሊ ናብ ትግራይ ኣትዩ።
ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይ ንዝሓለፉ 17 ዓመታት ብመንግስቲ ኤርትራ ሙሉእ ናይ ዕጥቒ ኾነ ናይ ገንዘብ ድጋፍ ክግበረሎም ካብ መንጎ ዝፀንሑ ብረት ዝተሓንገጡ ተቓወምቲ ኢትዮጵያ፡ እቲ ዓብይ ዝበሃል እዩ። መርማሪ ጉጅለ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ጉዳያት ሶማልያን ኤርትራን፡ ድንጋገን መምርሕታትን ብፍላይ ድማ ውሳነ ደንቢ ቑፅሪ 1907(2009) እቲ ውድብ ሕቡራት ብምጥሓስ፡ መንግስቲ ኤርትራ እዚ ድጋፍ ይገብረሎም ምንባሩ ኣብ ፀብፃቡ ደጋጊሙ ኣስፊሩ። እዚ ብልማድ 'ደመሒት' እናተበሃለ ዝፅዋዕ ዕጡቕ ሓይሊ፡ ከም ኣቆፃፀራ ፈረንጂ ብ2001 (1993 ዓ/ም) ምስ ውድቦም ህወሓት ብዝፈጠሩዎ አፈላላይ ቅርሕንቲ ሒዞም ብዝወፁ አባላት ዝተመስረተ ምዃኑ ይዝረብ። ላዕለዋይ አመራርሓ እቲ ውድብ ኣይተ ፍሰሃ ሃይለማርያም ምኽንያቱ ብዘይተፈልጠ ሰብ ብ1997 ዝተቐትለ እንትኸውን ኣብ እዋን ብረታዊ ቃልሲ ህወሓት ተቐንፂሎም ዝበሎም ቁጽሮም ብርክት ዝበሉ ተጋደልትን አመራርሓን እቲ ውድብ ከቃልዕ ምፍታኑ ዝዝከር እዩ። ብመንግስቲ ተቐቲሉ ዝብል፡ ብሰፊሑ ክወረ ፀኒሑ፡ ይኹን'ምበር መን ከምዝቐተሉ ዛጊድ ብዕሊ ዝተፈለጠ ነገር የለን። ዴምህት፡ ኣብ መረባ ገፁ ከምዘስፈሮ፡ ዝቃለሰሉ ዕላማ ብህወሓት/ኢህወዴግ ተኻሒዱ ዝበሎ መሰል ብሄር ብሄረሰባት ዘኽብር ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ኣብ ኢትዮጵያ ክጣየሽ ምግባር እዩ። ብ2014 ዓ/ም ፈረንጂ፡ መርማሪ ጉጅለ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ረኺበዮ ዝበሎ ሓበሬታ ከምዘርእዮ፡ 'ደምሒት' ኣብ ክልተ ከባብታት ኤርትራ ፤ ማለት'ውን ኣብ ምብራቓዊ ክፋል ኤርትራ ዝርከብ ሓሬና ኣብ ዝተብሃለ ደሴትን ከመኡ ድማ ምስ ኢትዮጵያ ኣብ ዝዳበው ሓደ ንኡሽተን ወተሃደራዊ መሰልጠኒ ወታደራዊ ሰልጠና ይወስድ ነይሩ። እቲ መርማሪ አካል ወሲኹ ድማ፡ እቲ ጉጅለ፡ ዕጥቂዊ ቃልሲ ካብ ዝመረፁ ውድባት ኢትዮጵያ፡ እቲ ዝዓበየ ወተሃደራዊ ሓይሊ ዝነበሮ እዩ። ኣስታት 20 ሺሕ ዝኣክል በዝሒ ሰራዊት ይውንን ከምዝፀንሐ ድማ ሓበሬታታት የመልክቱ። ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ካብ ምቅላስ ሓሊፉ፡ ካሊእ ተልእኾ ድማ ነይሩዎ፡ ይብል። እቶም ኣባላት፡ ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ዝያዳ ተኣመንቲ ኾይኖም፡ ድሕንነት ቤተ መንግስቲ ኣብ ምሕላውን ፀጥታ ከተማ ኣስመራ ኣብ ምኽባርን ይንቀሳቐሱ ምንባሮም እቲ መርማሪ ጉጅለ'ውን ኣስፊሩ። "ኤርትራ ንካልኦት ተቓወምቲ ውድባት ኢትዮጵያ ካብ አትህቦ ድጋፍ ኩሉ፡ ነዚ ጉጀለ እትህቦ ድጋፍ ዘላቒነት ዝነበሮን ዝተወደበን" ይብል እቲ ፀብፃብ። ካብ ምክልኻል ሃገር ኤርትራ ቀጥታዊ ድጋፍ ዝረክብ ኮይኑ፡ እቲ ዝሓየለን ዝበርተዐን ዕጡቕ ተቓዋሚ ሓይሊ ኢትዮጵያ ከምዝነበረ ድማ እቶም ፀብፃባት ይሕብሩ። ብፍላይ ኣብ ናይ 2015 ጸብጻቡ፡ ዓርሶም ናብ ዝምልከቶ መንግስታዊ አካል ሪፖርት ዘይገበሩ ዜጋታት ምቁፅፃርን ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ምውዓልን ይሳተፉ ነይሮም፡ ይብል። እዚ ድማ ኣብ ክንዲ ታሴራ ዝብል ኣብ ኤርትራ ዝተለመደ አገላልፃ፡ 'መታወቅያ'ን 'መወሳወሲ'ን ዝብሉ ቃላት ተጠቒሞም ይሓቱ ምንባሮም ብሰፊሑ ይዝረብ ነይሩ። እዚ ተግባር፡ ኣብ ነበርቲ ከተማ ኣስመራ ቅረታ ፈጢሩ ከምዝነበረ ድማ ይዝረብ። እቲ ጉጅለ፡ ኣብ ኣውሮጳ ካብ ዝርከቡ ተሓለቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ሓዊሱ ካብ ዝተፈላለዩ ሳልሳይ አካላት አረጋጊጸ እየ ይብል። ከም አቆፃፅራ ኢትዮጵያ፡ ኣብ 2007 ዝተኻየደ መረጻ ቅድም ኢሉ፡ ኣብ ደገ ኾይኖም መንግስቲ ኢትዮጵያ ብብረታዊ ቃልሲ ካብ ስልጣን ንምውራድ ምስ ዝሃቀኑ ካልኦት ክልተ ውድባት ማለት'ውን ግንቦት 7፡ ግንባር ሓርበኛታት፡ ወተሃደራውን ፖለቲካውን ንምትሕንፋፅ መንግሰቲ ኤርትራ ናይ ምትሕብባር ስራሕቲ ገይሩ ነይሩ። ነዚ ስዒቡ፡ በቲ ዝተገበረ ከይዲ ምትሕንፋጽ ሕጉስ ዘይኮነ፡ ናይቲ ውድብ ላዕለዋይ መሪሕ ዝነበረ ኣይተ ሞላ ኣስገዶም ቅደሚ ክልተ ዓመት ልዕሊ 800 ወተሃደራት ሒዙ ናብ ኢትዯጵያ ምእታዉን አዘራራቢ ኮይኑ ምንባሩን ዝዝከር እዩ። ኣይተ ሞላ ኣብቲ እዋን ኣብ ዝሃቦ መግለፂ ከምዝበሎ፡ እቲ ውድብ ኣርባዕተ ቀንዲ ወተሃደራዊ ሰፈራት ዝነበሮ እንትኸውን፡ ንሳቶም ድማ አብ ምፅዋዕ፡ ደቀምሓረ፡ ባረንቱን ተሰነይን እዮም ዝርከቡ።