ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ዝኣተዉ ወተሃደራት ዴምህት ናበይ ኣበሉ?
ኣብ ኢትዮጵያ፡ ድሕሪ ናይ ዶክተር ኣብዪ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ምምፃእ፡ ኣንፃር መንግስቲ እታ ሃገር ዕጥቃዊ ቃልሲ የካይዱ ዝነበሩ ሓይልታት፡ ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ሰላማዊ ቃልሲ ከካይዱ ብዝተገበረሎም ፃዊዒት፡ ብዙሓት ጉጅለታት ናብታ ሃገር ምምላሶም ዝዝከር እዩ።
ካብቶም ዕጥቆም ዝፈትሑ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ዴሞክራስያዊ ምንቅስቓስ ህዝቢ ትግራይ (ዴምህት) ሓደ እዩ። ዴምህት መን እዩ? ብኣቆፃፅራ ፈረንጂ 2001 ከምዝተመስረተ ዝንገረሉ ዴምህት፡ ንዝሓለፉ 17 ዓመታት ኣብ ኤርትራ ኾይኑ ኣንፃር መንግስቲ ኢትዮጵያ ዕጥቃዊ ቃልሲ ከካይድ ፀኒሑ እዩ። መቃለሲ ዕላመኦም "መንግስቲ ኢትዮጵያ ክምልሶም ዘይከኣለ ፖለቲካዊ፤ ማሕበራውን ኢኮኖምያውን ሕቶታት ህዝቢ ንምምላስ" ከምዝነበረ ኣባል ማእከላይ መሪሕነት ዴምህትን ኣይተ ጎይተኦም በርሀ ይዛረብ። ኣብ 2015 ምስ ጉንበት ሸውዓተ ውህደት ፈጢሩ ዝነበረ እቲ ውድብ፡ ብ ሞላ ኣስገዶም ዝምርሑ ኣስታት 700 ወተሃደራቱ ነቲ ውድብ ገዲፎም ናብ ኢትዮጵያ ኣትዮም እዮም። ሽዑ እቲ ውድብ ዝተረፍዎ ወተሃደራት ብኣጻባዕቲ ዝቑጸሩ ከምዝኾኑ ዝገለጹ ነይሮም። ኮይኑ ግና ብኣቆጻጽራ ጎርጎሮሳውያን 9 ጥቅምቲ ልዕሊ ክልተ ሽሕ ወተሃደራት ሒዙ እዩ ካብ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ዝኣተወ። ዴምህት ናብ ኢትዮጵያ ቅድሚ ምእታዉ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዝገበሮም ስምምዓቱ፡ መጽበዓታት ከምዝተኣተወሉ እዩ ኣይተ ጎይተኦም በርሀ ዝዛረብ። "ዘይተተግበረ መጽበዓ" ኣብ ኤርትራ ዝነበሩ ዕጡቓት ናብ ዓዶም ክምለሱ ይግበር ኣብ ዝነበረ ምድላዋት፡ መንግስቲ ፌደራል ጥራይ ከይኮነስ ክልላዊ መንግስታት እውን ናብ ኤርትራ እናኸዱ ምስ ዕጡቓት ተዘራሪቦም እዮም። ዴምህት ግን ክሳብ ናብ ኢትዮጵያ ዝኣቱ ምስ መንግስቲ ክልል ትግራይ ዝገበሮ ልዝብ ኣይነበረን። ኣብ ፈለማ ኣብ ዝተገበሩ ስምምዓት መንግስቲ ትግራይ ዘይተሳተፈሉ ምኽንያት ኣመልኪቱ እንትዘረብ ''ዴምህት ሕብረ ብሄራዊ ስለዝኾነ ምስ ፌደራል መንግስቲ እዩ ክዘራረብ ዝኽእል ነይሩ፡ ዳሓር ግን ኣመራርሓ ህወሓት ኣብ ዝተረኸብሉ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ተዘራሪቦም እዮም'' ይብል ኣይተ ጎይተኦም። ኣብ ፖለቲካ ኢትዮጵያ ዝተርኣዩ ለውጥታት፡ ሰላማዊ ቃልሲ ንምክያድ ጥጡሕ ባይታ ከምዝፈጥር ኣሚኑ ዕጥቁ ዝፈትሐ ዴምህት፡ ኩነታት ከምዝተፀበዮ ዝኾነሉ ኣይመስልን። ዕጥቆም ዝፈትሑ ወታሃደራቱ፡ ከከም ምርጨኦም፡ ናብ ሰላማዊ ናብርኡ ክምለስ ዝደሊ ክምለስ፡ ናብ ሰራዊት ምክልኻል ሃገርን ፖሊስን ክሕወስ ዝደሊ ድማ ከከም ድልየቱ ክተኣናገድ እዩ ዝብል መጽበዓ ተኣትዩልና ነይሩ ይብል ኣይተ ጎይቶኦም። ብሓፈሻ ድማ ህይወት ናይቶም ተመለስቲ ንምምሕያሽን ብዘላቕነት ንምጥያሽን መንግስቲ ፌደራል ቃል ኣትዩ ነይሩ ድማ ይብል። ብተወሳኺ፡ እቲ ውድብ ቤት ፅሕፈት ክህልዎ መንግስቲ ከምዝሕግዝ፡ ገንዘባዊ ድጋፍ ከም ዝግበረሉን ቃል ተኣትዩሉ ነይሩ እዩ፤ እንተኾነ መንግስቲ ፌደራል ዝኣተዎ መፅበዓ ኣይፈፀመን በሃሊ እዩ። ዴምህት ዕጥቂ ፈቲሑ ናብ ዓዲ ካብ ዝኣቱ ዛጊድ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ገይሩ'ሎ። ''ብዘላቐነት ምጥያሽ ዝብል ኣጀንዳ ኣብ ግብሪ ክውዕል ትፅቢት ጌርና ኔርና። ብጣዕሚ ዘሕዝን ምንም ጠዋሪ ዘይብሎም ህፃውንቲ፣ ደቂ ኣንስትዮ፣ ብዙሓት ዓበይቲ ሰባት ኣለዉና። ብሰንኪ እዚ ቃልሲ ዝተጎሳቖሉ ብፆት እውን ኣለዉ። እዚኦም ግን ክሳብ እዛ ሎሚ መዓልቲ፡ ምንም ዝተገበረሎም ሓገዝ የለን። ዝሓመመ እኳ ከፊሉ ዝሕከመሉ ገንዘብ የብሉን። ፌደራል መንግስቲ ዝኣተዎ መፅበዓ ኣይፈፀመን'' ይብል ኣይተ ጎይተኦም። ገለ ካብቶም ንዓዲ ዝተመለሱ ኣባላት ዴምህት፡ ገሊኦም ናብ ስደት ከምዝነቐሉ ይገልጽ። እቲ ኣባል ማእከላይ ኣመራርሓ፡ ተጓኒና ዝብል ስምዒት እውን ኣለዎ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ፡ ንብዙሓት ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት ብተደጋጋሚ እንትእክብን እንተዘራርብን ንዴምህት ዝሓወሰ ኣይነበረብ ኢሉ። ኣይተ ጎይተኦም፡ ኩነታት ፖለቲካ እዛ ሃገር ከምዝተፀበዮ ከምዘይኮነ እዩ ዝዛረብ። ''ብዙሕ ናይ ብሄር ምምዝባላት ይረኣይ ኣሎ'' ይብል። ዴምህት ቀፃሊ ኣንፈት ጉዕዝኡ ንምንፃር ፖለቲካዊ ኩነታት እታ ሃገር ብኣንክሮ ይከታተል ከም ዘሎ እዩ ዝግለፅ። ምስ ገለ ውድባት ንምውህሃድ ሓሳባት እኳ እንተሃለዉ፡ ክሳብ ሐዚ ግን ብወግዒ ዝተገበሩ ምዝርራባት ከምዘየለዉ ኣይተ ጎይተኦም ተዛሪቡ።