ኣብ ከውሒ ነበለት ዝተሓብአ ተኣምር
ካብ ከተማ ነበለት 7 ኪሎ ሜትሮ ዝወስድ መንገዲ ሒዝና ተጓዓዝና። ናብ ጣብያ ምስዕማ። እንተ እቲ ፅርግያ ንፀላኢኹም ኣይሃቦ። ክረምቲ ምስ ምዃኑ ዘልሓጥሓጥ ኣቢሉ የውድቕ።
መደያይቦ ገዳም ቅዱስ ጅወርግስ ውቕሮ ብግርማይ ገብሩ ብፍላይ ኣብ ሓደ ሩባ ውሕጅ ኣንከራርዩ ዘምፀኦ ፀሊም እምኒ ሩባ ከም ሓወልቲ ተተኺሉ ምሕላፍ ከልአና። በዚ መፅኡ ዘይተበሃሉ ሓረስቶት እቲ ከባቢ፡ ድምር ኢሎም ዝፍንቀል ደናጉላ ፈንቂሎም፤ ዝምላእ ዛላ ብኣእማን ፀፍፂፎም ንመኪና ከም ዘመችው ገይሮም ኣስጊሮሙና። ሽንጥሮን ጐልጐልን ሓጓፍን ደንጐላን ሓሊፍና ናብ ሓደ ታባ ተመጣጢርና በፃሕና። ነቲ ኣብ ፀፍሒ ሰሌዳ ከውሒ ተፈልፊሉ ዝተሃነፀ ገዳም ንምርኣይ ተሃንጠና። ኣብ ገዳም ቅድስቲ ማርያም ውቕሮ እንትርፊ ድምፂ ቆቛሕ በርሀን ባሪቶን ጣሕሸም ዝብል ድምፂ ኣይስማዕን። ደገ ሰላም እቲ ገዳም ተሃርሂሩን ተቖሊፉን ስለዝፀነሐና መን ደኣ'ዩ መብርሂ ክህበና ኢልና ቁሊሕ ምሊሕ በልና። ኣብቲ ከባቢ ዝፀንሑ ሓደ ገባር "ኣብዚ ፅንሑኒ ገበዝ ኽፅውዐልኩም፤ ብዘይክኦም ዝኸፍተልኩም ሰብ የለን" በሉና። ገበዝ እቲ ገዳምን ቤተ ክርስትያንን ቀሺ ዘምካኤል ኣብ ፃህያይ ነይሮም ልቢ ልቦም እናተሃንፈፁ መፅኡ። ኣብ መረባ እቲ ገዳም ምስ ኣተኻ ካብ ከውሒ ተፀሪቡ ዝተሰርሐ ሒላብ'ሎ፤ ሙዳየ ምፅዋት። ብመሰረት ትእዛዝ ገበዝ ቅድስቲ ማርያም ውቕሮ ቀሺ ዘምካኤል ወልደገርግስ፡ ቅድሚ እታ ሙዳየ ምፅዋት ምብፃሕና ሳእንና ኣምሎቕና። "ንግስቲ ማርያም ኣብ ጎንደር ኮይነን ምስ ሓለማ እቲ ተኣምረኛ ገዳም ብ333 ዓ.ም ተገሊፁለን" ብምባል ይጅምሩ ኣቦይ ቀሺ ዘምካኤል። "ሰብ ወድ ሰብ ብጭዃሮ ገይሩ ፍሒሩዎ ኢልኩም ከይትኣምኑ፤ እመኑ ኣይትእመኑ 'አብ ሃነጸ ወልድ መንፈስ ቅዱስ' ባዕሉ መንፈስ ቅዱስ ሃኒፁዎ ኢልና ኢና ንኣምን" እንትብሉ ፀወዩና። ንዑ እተዉ ኢሎም ነቲ ካብ ሓደ ፈልፂ ኦም ጥራሕ ዝተሰርሐ ገዚፍ ማዕፆ ክሳብ ዓንቀሩ ጋሕ ኣቢሎም መሪሖሙና ኣተዉ። ኣብ ውሽጢ ኣቲኻ ከክንዲ ነዋሕቲ ፅሕዲ ዝኸውን 44 ዓምደ ወርቂ ዝሓዘ ጐልጐል ኣደራሽ እዩ። ገዳም ቅድስቲ ማርያም ከተማ ዉቕሮ ትግራይ ከምቲ ኣብ ኩሎም ኣብያተ ክርስትያን ኣብኡ እውን ጓልን ወዲን ተፈላልዮም እዮም ኮፍ ዝብሉ። ነታ ምሳና ዝነበረት ፃዕዳ፡ 'ንዒ ነጀው ገፅ በልዋ' ስለዝበሉና ንዒ ደሓር ኢልና መለስናያ። ኣብቲ ኣንቃዕሪርካ ዝረአ ናሕሲ ሰለስተ እምኒ ኣድማስ ነይረን። እታ ሓንቲ ጥልያን ክወስዳ ፈቲኑ ካብ ላዕሊ ወዲቓ ኣይተመሰለሉን። እተን ክልተ ግን ኣብ ዝባን ኣለዋ። እምኒ ኣድማስ፡ እምኒ ንምቑራፅን ንምፅራብን ዝኽእል ሓይሊ ዝተወሃቦ ዓሌት እምኒ እዩ። ኣብ ገዳም ቅድስቲ ማርያም ውቕሮ ካብ ዝፍለጥ እቲ ዘይፍለጥ ስለዝበዝሕ፡ ኣቦይ ቀሺ ዘሚካኤል ዘዝነገሩና ጥራሕ ኣሕፂረ ክነግረኩም። ኣብ ውሽጢ እቲ ገዳም ውላድ ዝኣበየን፡ ንፈጣሪአን ዝልምናላ ሕቑፍ ኣቢላ ኮፍ እተብለን ካብ ከውሒ ዝተፀርበት ውሻጠ'ላ። ኣብ ቅድሚኣ ድማ መባእ ዘውድቓላ ከብሒ መሳሊት ትረአ። ኣብ ልዕሊ እቲ እምኒ ኣድማስ ብቛንቋ እብራይስጥ ዝተፀሓፈ ተለላ ጽሑፍ ይረአ፣ ሊቃውንቲ እቲ ቋንቋ ብዛዕባ እቲ ጽሑፍ ከምዝነገርዎም ኣቦይ ቀሺ አዕሊሎሙና። ኣብ ሓደ ክፋል እቲ ቤተ መቕደስ መንበረ ታቦት ቅድስት ማርያም ኣሎ። እቲ መንበረ ታቦት ንባዕሉ ምሉእ ንምሉእ ካብ ከውሒ ተፈልፊሉ ዝተሃነፀ እዩ። ኣብ ርእሲ እቲ ታቦት ድማ 4 ጉልላት ኣሎ። ናብቲ መንበረ ታቦት ብዘይካ ካህን ጭዋን ዲያቆንን ክኣትዉ ኣይፍቀድን። ኣብ ሓደ ገፅ እቲ ቤተ መቅደስ ፈለገ ኦር ዝበሃል ፀልማት ኣፍ ደገ'ሎ፡ ተር ኣቢሉ ናብ እስራኤል የእቱ ኢሎም ይኣምኑ ሊቃውንቲ እቲ ገዳም። ቀደም'የ ቐደም 5 ካህናት ማሾን ጥዋፍን ሒዞም ኣትዮምስ ብድሕሪኡ ኣይተመለሱን። ብኻልእ ገፅ፡ መርጌታ ኮፍ ኢሉ ናብቲ መንበረ ታቦት ኣማዕድዩ እናረኣየ ዝቕድሰሉ ካብቲ ከውሒ ዝተፀርበ ዙፋን'ሎ። ኣብ ርእሲኡ ኸዓ ቅርፂ ዘውዲ ደሚቑ ይረአ። ዝተፈላለየ ትርጉም ክህልዎም ዝኽእል 5 ዓይነታት ቅርፂ ጉልላት ኣለዉ። ከምኡ እውን መርአያ ከዋኽብቲ ዝበልዎም ቅርፅታት እውን ኣለዉ። ካብ ከውሒ እተፀርበ ሙዳየ ምጽዋት ኣብ ገዳም ማርያም ውቕሮ ካብ ሓንቲ ኦም ሕሖት ዝተፀረቡ ሰለስተ ማዓፁ ኣለዉ፤ ካብ ኢየሩሳሌም ብቕናት ማርያም ተጠሚሮም እዮም መፂኦም ይበሃል። ብተወሳኺ 12 ማዓፁ ዘይብሎም መሳኹቲ ኣለዉ። ኣብቲ ጎኑ ቀሺ ወይ ዛቑናይ ጥራሕ ዝኣትዎ ከምዝኸማይ ጭዋ ዘይሓልፎ ቤተልሔም (ቤተ እግዝኣብሔር) እውን ኣሎ። ኣብ ሓደ ሰሌዳ ከውሒ ኮይኑስ ኣብ ዝባን እቲ እንዳ ማርያም እንዳ ጀወርግስ ድማ እንሄ። መደየቢ ኣይነበሮን፤ ሓደ ንነብሰይ ዝበለ ምእምን ካብ ሓፂን ኣስካላ ሰሪሑሎም ብኡ ገይርካ ይድየብ ይውረድ። ኣብቲ ዝባን እንዳ ጀወርግስ ደይብካ ቤተ መቕደስ ጀወርግስ ንመስኮተ ኣብርሃም ሓዊሱ 6 መሳኹቲ ኣለዎ። ኣብቲ ቤተ መቕደስ ኮይንካ ብመስኮተ ኣብርሃም ጠሚትካ መንበረ ታቦት ቅድስተ ማርያም ይረአ። ክልቲኡ ኣብያተ መቕደስ ብናይ እማን ብተኣምር እዩ ተሃኒፁ ዘብል ዝገርም ጥራሕ እንተይኮነስ ዘደንፅው ጥብብ ስነ ህንፃ ዝወነነ እዩ። ጥዑይ መንገዲ ስለዘይብሉ፡ እቲ ኣብ መሬት እምባስነይቲ ዝተሃንጸ ገዳም ኣጋይሽ ብቐሊሉ ንኽርእይዎ ኣይጥዕምን። ብፍላይ እታ ዓባይ ሩባ ቢንቶ ስለዘይብላ፡ ኣሽምባይ ማኪና ሰብ እውን ኣይተስግርን። ግዳ መንግስቲ እቲ ወረዳ ቢንቶ ክሰርሕ ቱቦታት ኣራጊፉ ርኢና። ኣብ ትግራይ ክዕቀቡን ክሕብሐቡን ዘለዎም ከምዚኦም ዝበሉ ኣብ ቋቑራ ዘጠሹ ገዳማት ብርክት ዝበሉ እዮም። ይኹን እምበር ደቂ ዓዲ ጥንታውን ታሪኻውን ግዳማቶም ናይ ምርኣይን ምብጻሕን ባህሊ ገና ኣየማዕበሉን። ታሪኽ ገዳም ማርያም ውቕሮ ተኣምር እዩ ካብ ምባል ሓሊፉ ብዕሊ ተፀኒዑ ዝተሰነደ መረዳእታ ኣይርከቦን።