Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini yakageuka kampeni kwa ajili ya Ukristo, kwa sababu watazamaji walianza kujiuliza: Je, watu hao wana kosa gani?


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ni imani gani inayowapa nguvu ya kusimama mbele ya wanyama mwitu na kuuawa badala ya kutoa sadaka mbele ya sanamu?


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa nini wale wanaokufa hivyo wanajulikana kuwa watu wasioiba wala kusema uongo, lakini wengine wenye tabia mbaya hawana matatizo wakitoa sadaka tu mbele ya sanamu?


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe damu ya mashahidi ilikuwa mbegu ya kukua kwa Kanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Farakano la Donato Wakati Roma ilipotawala Wakristo wengi Waafrika walionyesha uhodari kwa kutokana imani yao na kufa kama mashahidi wa Yesu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mfano huo ulisababisha Wapagani wengi kuwa Wakristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini si wote walisimama imara mbele ya vitisho.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wengi wakatoa sadaka mbele ya sanamu wakatubu baadaye na kuomba wasamehewe udhaifu huo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wengine waliwahonga maafisa wa serikali wakanunua vyeti vilivyothibitisha ya kwamba walitoa sadaka zile ingawa haikuwa kweli.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika eneo la Karthago jambo hili lilisababisha farakano ndani ya Kanisa lililoitwa kwa jina la askofu Donato Mkuu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Augustino Augustino (Thagaste, leo Souk Ahras nchini Algeria, 13 Novemba 354 – Hippo, leo Annaba, Algeria, 28 Agosti, 430) alikuwa mtawa, mwanateolojia, padri na hatimaye askofu mkuu wa Hippo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ndiye kiongozi mkuu wa Kanisa Katoliki katika Afrika Kaskazini mwanzoni mwa karne ya 5.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika historia yote Augustino ni kati ya watu wenye akili kubwa zaidi, iliyopenya masuala yoyote, pamoja na ubunifu wa ajabu na moyo mpana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Aliunda upya teolojia ya mapokeo akiitia chapa yake mwenyewe.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kati ya mababu wa Kanisa, ndiye aliyetuachia maandishi mengi zaidi, kuanzia yale maarufu sana yanayoitwa "Maungamo", kwa kuwa humo miaka 397-400 aliungama sifa za Mungu na ukosefu wake mwenyewe kwa kusimulia alivyoishi hadi miaka ya kwanza baada ya kuongoka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kila wakati ulifurahia zaidi kitu fulani katika Augustino.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Siku hizi anapendwa hasa kwa unyofu wake katika kujichunguza na kutoa siri zake, akikiri makosa yake na kuyageuza yawe sifa kwa Mungu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Uzingatifu wake wa fumbo la nafsi yake ambamo fumbo la Mungu limefichama, ni mzuri ajabu kiasi cha kubaki hata leo kilele cha kujitafiti kiroho.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Aliandika: “Usiende nje, rudi ndani mwako; ukweli unakaa katika utu wa ndani; na ukiona umbile lako ni geugeu, panda juu yako.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini kumbuka, unapopanda juu yako, unapanda juu ya roho inayofikiri.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Basi, ufikie pale mwanga wa akili unapowaka”.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tena: “Naona ni lazima wanadamu warudishiwe tumaini la kupata ukweli”.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Posidi, mtu wa kwanza kuandika habari za maisha ya Augustino (kwa Kilatini, “Vita Augustini”), alisema “waamini wanamkuta daima hai” katika vitabu vyake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kweli havionyeshi imepita miaka 1600 tangu viandikwe: humo anaonekana kama rafiki yetu wa wakati huu anayesema nasi kwa imani isiyozeeka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Augustino mwenyewe aliviorodhesha 1,030, ambavyo si vyote.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kazi yake kubwa haikuwa kuandika maelezo juu ya vitabu na maneno ya Biblia yenyewe alivyofanya Origene, bali kuingiza Biblia katika mazingira ya kiroho, ya kijamii na ya kisiasa ya wakati wake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hapo, akitegemea mamlaka ya imani inayodhihirishwa na Biblia, maandiko ya Kimungu yasiyoweza kukosea yakisomwa katika mapokeo ya Kanisa lililoorodhesha vitabu vinavyoiunda, aliuliza maswali na kutoa majibu yaliyo muhimu mpaka leo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Akilinganisha imani na akili, Augustino alichunguza hasa fumbo la Mungu (Ukweli mkuu na Upendo wa milele, unaohitajiwa na roho ili kupata amani) na la binadamu (ambaye ni sura na mfano wa Mungu).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Huyo katika roho yake isiyokufa, bado ana uwezo wa kuinuka hadi kwa Mungu, ingawa uwezo huo umeharibiwa na dhambi na unahitaji kabisa kurekebishwa na neema.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Teolojia yake kuhusu Utatu inaendeleza ile ya mapokeo na kuathiri Kanisa lote la Magharibi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Augustino anaweka wazi kuwa Nafsi tatu ni sawa lakini hazichanganyikani; tena anajaribu kuufafanua Utatu kwa kutumia saikolojia (mfano wa kumbukumbu, akili na utashi).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kitabu muhimu zaidi kuhusu Utatu (kwa Kilatini kinaitwa “De Trinitate”) alikiandika miaka 399-420.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kilichukua muda mrefu kwa kuwa alisimamisha uandishi wake miaka minane “kwa sababu ni kigumu mno na nadhani wachache tu wanaweza kukielewa; basi kuna haraka zaidi ya kuwa na vitabu vingine tunavyotumaini vitafaidisha wengi”.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo alielekeza nguvu zake kutunga vitabu vya katekesi kwa wasio na elimu (hasa “De Catechizandis Rudibus”).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Akijibu hoja za Wadonati, ambao walitaka Kanisa la Kiafrika na kuchukia mambo ya Kilatini, alikubali kurahisisha lugha hata kufanya makosa ya kisarufi kusudi wamuelewe zaidi akifafanua umoja wa Kanisa ulivyo muhimu kwa mahusiano na Mungu na kwa amani duniani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hasa hotuba zake, zilizoandikwa na wengine wakati alipokuwa anazitoa kwa watu akiongea nao kirahisi, zimechangia kueneza ujumbe wake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tunazo bado karibu 600, lakini zilikuwa zaidi ya 3,000.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Pia alifafanua upya imani kuhusu umwilisho wa Mwana wa Mungu, akiwahi kutumia misamiati iliyokuja kupitishwa na Mtaguso wa Kalsedonia (451): uwepo wa hali mbili (ya Kimungu na ya kibinadamu) katika nafsi moja.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lengo la umwilisho lilikuwa wokovu wa watu, hivyo hakuna anayeweza kuokoka bila Kristo aliyejitoa sadaka kwa Baba, “akitakasa, akifuta na kutangua makosa yote ya binadamu, akiwakomboa kutoka mamlaka ya shetani”.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukristo kuenea Sudan hadi Ethiopia Jangwa kubwa la Sahara lilifanya mawasiliano yote kati ya Afrika Kaskazini na sehemu nyingine za bara kuwa magumu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini tangu zamani mto Nile ulisaidia biashara na athari za kiutamaduni na za kisiasa kuvuka kanda la jangwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo upo uhusiano wa pekee kati ya Misri na eneo linaloitwa leo "Sudan" (pamoja na Ethiopia na Eritrea).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Zamani nchi hiyo kusini kwa Misri iliitwa kwa jumla "Nubia"; sehemu moja ilijulikana kwa miaka mingi kwa jina la "Kushi".


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mdo 8 inaonyesha kwamba safari kati ya Kushi (Sudan) na Misri mpaka Yerusalemu zilikuwa kawaida.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Njiani Filipo alimbatiza "towashi wa Kushi" yaani afisa wa serikali ya malkia Kandake wa Kushi katika mji mkuu wa Meroe (Agano Jipya tafsiri ya Kiswahili cha Kisasa linatumia hapa kwa kosa jina la "Ethiopia").


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini hatuna habari zaidi kama huyo afisa alihubiri Injili kwao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kuanzia karne ya 3 athari za Ukristo katika Nubia zinajulikana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamonaki Wamisri walihubiri Injili huko.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kuanzia mwaka 600 wakazi wengi wa Kushi walikuwa Wakristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Makanisa mengi tena makubwa yalijengwa na kupambwa katika miji mikubwa kama Dongola na Soba.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa miaka elfu moja utamaduni wa Kikristo uliendelea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kutoka Dongola wamisionari walifika kusini mwa Sahara mpaka eneo la Tibesti (yaani Chad ya leo) ambapo maghofu yanaonyesha alama za Ukristo kule.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kusini-Mashariki kwa Kushi tunakuta eneo kubwa lenye milima mirefu inayosimama kama mnara katika tambarare ya nchi jirani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ni nyanda za juu za Ethiopia au Uhabeshi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mnamo mwaka 300 B.K. kulikuwa na ufalme katika eneo la Aksum (Ethiopia ya leo) na Ukristo ulikuwa umeshafika kupitia wafanyabiashara wa Bahari ya Shamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakati alipotawala Kaisari Konstantino kule Roma, meli moja ilikuwa safarini kutoka Shamu kwenda Bara Hindi ikaharibika kwenye pwani ya Ethiopia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vijana wawili waliokolewa wakapelekwa mbele ya mfalme kule Aksum.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mmojawao kwa jina Frumensyo alipata haraka sifa za kuwa mwenye elimu na hekima.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Akapanda ngazi kuwa mshauri wa mfalme na mwalimu wa mwana wa mfalme aliyeitwa Ezana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Frumensyo aliweza kupanda mbegu za imani moyoni mwa kijana huyo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya kuwa mfalme, Ezana akaendelea kumtumia Frumensyo kama mshauri wake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Siku moja Frumensyo aliomba ruhusa ya mfalme aende nyumbani kuangalia kama wazazi wake bado wanaishi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mfalme akamruhusu akamwomba atafute kule walimu wanaoweza kufundisha elimu aliyokuwa nayo Frumensyo pamoja na imani ya Kikristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Frumensyo akamwendea Askofu Mkuu wa Misri aliyemweka wakfu kuwa askofu kwa ajili ya Waethiopia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo Kanisa lilipata sakramenti ya daraja takatifu katika nyanda za juu za Ethiopia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadaye mfalme Ezana akabatizwa akifuatwa na watu wengi wa makao makuu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadaye tena kule Ethiopia walifika wamonaki kutoka Misri na Shamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ndio walioanza kufundisha na kuwabatiza Wahabeshi wengi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ndio mwanzo wa taifa la Kikristo la Ethiopia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wahabeshi wametunza urithi wao wa Kikristo mpaka leo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukristo wao unafuata mapokeo ya Waorthodoksi wa Mashariki yalivyo hata Misri.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mpaka karne ya 20 walipokea Maaskofu wao wote kutoka Kanisa la Kikopti la Misri.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mabadiliko katika karne ya 7: kuja kwa Uislamu Labda tumeshangaa kusikia ya kwamba leo hii wako Wakristo milioni kadhaa kule Misri, kwa sababu tumesikia mara kwa mara ya kwamba wenyeji wa Misri ni Waarabu na Waislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe katika karne saba za kwanza baada ya Kristo hali ilikuwa tofauti.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Afrika Kaskazini ilikuwa nchi ya Wakristo, lakini baadaye yalitokea mageuzi makubwa yaliyokuwa muhimu sana katika historia ya Afrika: uenezi wa Uislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mnamo mwaka 610 B.K. sehemu kubwa ya Afrika Kaskazini iliunganika tena chini ya Dola la Roma lililotawaliwa kutoka mji wa Bizanti (Roma ya mashariki).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini utawala huo ulikuwa hafifu kulingana na zamani za Roma ya Kale.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wenyeji wa Misri na mkoa wa "Afrika" (= Tunisia ya leo) walipinga utawala wa Bizanti.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakristo wengi katika nchi hizo walikataa usimamizi wa Askofu Mkuu wa Bizanti wakiwafuata viongozi wao wa kitaifa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Viongozi wa Kanisa la Kikopti (Misri) waliteswa na serikali ya Bizanti.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Dola la Roma ya Mashariki ilichosha nguvu zake vitani dhidi ya majirani yao wa Uajemi na makabila yasiyostaarabika kutoka kaskazini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hali hii ilibadilika ghafla mwaka 640 B.K. Habari za imani mpya kati ya Waarabu zilisikika tangu mwaka 622 kutoka eneo la Maka na Madina.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kiongozi mpya aliyeitwa Muhamad aliunganisha makabila yote ya Waarabu katika jina la Mungu mmoja, "Allah".


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya kifo cha Muhamad wafuasi wake walitoka nje ya jangwa la Uarabuni na kushambulia maeneo jirani ya Bizanti na Uajemi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walipigana na majeshi ya nchi hizo na kuyashinda.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 640 waliingia Misri.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadhi ya wenyeji Wakopti waliwapokea kwa matumaini ya kuwa watamaliza utawala wa Bizanti.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Jeshi la Bizanti lilishindwa kwa kukosa msaada wa wazalendo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kiongozi Mwislamu aliahidi madhehebu yote yataheshimiwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Alifanya mkataba na Wakristo waendelee na ibada zao na desturi zao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini baada ya muda Wamisri waliona ya kwamba wamekuwa watu wa ngazi ya chini nchi mwao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mabwana wapya walianza kubadilisha utamaduni wa nchi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Aliyejiunga na Uislamu na kujifunza Kiarabu alikubalika lakini Wakristo wenyeji waliotunza urithi wao walibaguliwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Majaribio yote ya kupigania uhuru yaligandamizwa vikali.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Miaka mia iliyofuata Waislamu waliteka sehemu iliyobaki ya Afrika Kaskazini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Miaka 670/696 waliteka mkoa wa "Afrika" ya Kiroma pamoja na Karthago (Tunisia ya leo).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 711 wakavuka mlangobahari na kuingia Hispania (Ulaya Kusini).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walifika mpaka Ufaransa wakarudishwa na wenyeji mwaka 732 lakini walitawala sehemu za Hispania kwa karne saba zilizofuata.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kule Tunisia na Algeria Ukristo ulikuwa dhaifu kutokana na mafarakano mengi ya miaka ya nyuma na dhuluma za Wavandali.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya karne za kulaumiana kati ya Wakristo, wengine walikuwa na wasiwasi juu ya ukweli wa mafundisho ya Kanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika nchi za jirani (Italia na Hispania) vita vikali vilipigwa kati ya Waarabu walioshambulia na Wakristo waliojitetea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Labda hali hiyo iliongeza moyo wa Waislamu kutovumilia kuwepo kwa Wakristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kanisa katika Afrika Kaskazini lilipotea baada ya karne chache.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Sababu za Wakristo wengi kugeuka Waislamu Wafuasi wa Muhammad walishambulia maeneo jirani ya Waroma wa Bizanti hasa Afrika Kaskazini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Uislamu ulienea haraka sana kwa nguvu ya kijeshi katika nchi zilizokuwa na Wakristo wengi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Sababu kubwa ya udhaifu wa Wakristo Waorthodoksi ilikuwa mafarakano kati yao, na hasa majaribio ya serikali ya Bizanti kuwalazimisha Wakristo wote kufuata uongozi wake, wakiitumia na kuitawala dini kama nguzo ya siasa yake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini mambo ya imani hayafai kulazimishwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo katika nchi kama Misri Wakristo waliotafuta uhuru wa kisiasa walilazimishwa kuwa chini ya Askofu wa Bizanti, wakajisikia wanagandamizwa kidini pia, si kisiasa tu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waarabu Waislamu walipofika walikaribishwa mahali pengine kama wakombozi wanaomaliza utawala wa kidikteta.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waliwaahidi vikundi vyote vya Wakristo uhuru wa dini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ahadi hiyo ilitimizwa kwa namna tofauti.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Utawala wa Kiislamu ulifikia nchi hizo kwa njia ya vita.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwanzoni walikuwa Waarabu kadhaa tu: walichukua madaraka ya serikali kuu na kujenga makambi ya kijeshi katika kila nchi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vijana wa Kiarabu walifuata baba zao wakiitikia wito wa dini uliokuja pamoja na nafasi ya kupata maisha nafuu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walifundishwa kwamba ikiwa watakufa vitani watapokewa na Mungu kama mashahidi wa imani na kuingia Paradiso moja kwa moja.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini wasipokufa vitani watakuwa matajiri wakitawala nchi mpya na kupokea kodi za wenyeji wasio Waislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Imani ya aina hii iliwapa nguvu kweli na iliendelea kuvuta Waarabu wengi kutoka kwao kuhamia Afrika Kaskazini na Asia ya Kati.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Chini ya utawala wa Waarabu Waislamu, wenyeji waliruhusiwa kuendelea na desturi zao lakini hawakuwa na haki zote za uraia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wasio Waislamu walijiona wanabaguliwa mbele ya Waislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walitozwa kodi kubwa ya pekee.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mahakamani hawakuweza kushuhudia dhidi ya Mwislamu, walilazimishwa kuvaa nguo za pekee tofauti na Waislamu, walikataliwa kupanda farasi, kujenga makanisa mapya, au kutumia kengele makanisani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waislamu walipata kipaumbele katika mambo yote.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo polepole wenyeji walianza kutumia lugha ya Kiarabu pamoja na kujiunga na Uislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Bila shaka wazazi wengine walitumaini kuwasaidia watoto wao wapate maendeleo maishani wakifuata dini ya watawala.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Masharti ya kujiunga na Uislamu yalikuwa rahisi sana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hakuna mafundisho magumu, mwanzoni inatosha kutamka "shahada" ya Kiislamu ambayo ni fupi sana: As-haddu inna la ilaha ila allah, wa Muhamad rasul ullah.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

(Nakiri ya kwamba Mungu ndiye mmoja tu, na Mohamad ni mtume wa Mungu).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini baadaye haikuwezekana kurudi katika Ukristo maana sheria ya Kiislamu iliruhusu Mkristo kugeuka Mwislamu lakini ilikataza kwa adhabu ya kifo Mwislamu asitoke katika imani hiyo na kufuata dini nyingine.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa kawaida Wakristo hawakulazimishwa kuacha imani yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Viongozi wa Waarabu washindi walifanya mikataba na maaskofu wa Kikristo katika maeneo waliyoyateka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakristo waliahidiwa ulinzi wa makanisa yao wakiambiwa wanaweza kuendelea na mila na desturi walivyozoea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini mara kwa mara upande wa watawala na wakubwa yalijitokeza matendo mabaya, kama makanisa kubomolewa au kugeuzwa misikiti, n.k. Kwa mfano msikiti mkuu wa Dameski (Siria) ulikuwa zamani Kanisa la Mt. Yohane Mbatizaji.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwanzoni Waarabu waliahidi kuliheshimu, lakini mtawala aliyefuata alitaka jengo kubwa lililopatikana mjini kwa ajili ya ibada yake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ndivyo ilivyotokea Waturuki walipoteka Konstantinopoli.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kanisa Kuu la Hagia Sofia (Hekima Mtakatifu) liligeuka msikiti.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vipindi vya kulazimisha vilitokea tena na tena, hasa baada ya mataifa mapya kuwa Waislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waarabu wenyewe walionyesha ustahimilivu zaidi kwa wenye imani nyingine (Wakristo, Wayahudi, Wafuasi wa dini ya Uajemi n.k.).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini Waturuki, Waajemi na Wamongolia baada ya kuwa Waislamu walikuwa wakali.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hasa vipindi vya vita kati ya Wakristo kutoka Ulaya na Waarabu viliongeza uchungu kwa Wakristo chini ya utawala wa Kiarabu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika vipindi hivyo Wakristo chini ya Waislamu waliweza kuangaliwa kama wasaliti na kuteswa, makanisa yao kubomolewa, n.k. Kwa ujumla majaribio ya vita vya msalaba ya kuikomboa nchi takatifu yalishindikana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Pamoja na hayo vita hivyo vilidhoofisha Wakristo wa Mashariki waliozoea kuishi chini ya Waarabu Waislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ilibidi walipe madeni yaliyoachwa nyuma na ndugu zao kutoka Ulaya Magharibi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika uhusiano mgumu kati ya dini hizo mbili kule Ulaya na Mashariki ya Kati, Waislamu wanastahili pia sifa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ahadi nyingi walizozifanya zilivunjika, lakini mahali pengine Wakristo walipewa nafasi za kuendelea kuishi kati ya Waislamu hata kama ilikuwa kwa ubaguzi na mateso.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Maisha yao yalikuwa mara nyingi magumu, lakini mahali pengi waliweza kubaki.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waliruhusiwa kuendelea na ibada zao (lakini waliweza kukataliwa kujenga makanisa au hata kutengeneza makanisa ya kale isipokuwa kwa kulipa tena kodi za nyongeza).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika mambo ya ndoa au urithi wa mali walikuwa chini ya makanisa yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Viongozi wa makanisa yao waliwajibika mbele ya serikali ya Kiislamu juu ya ushirikiano mwema.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa namna hiyo jumuiya za makanisa kama vile la Kigiriki, la Kikopti, la Kisiria, la Kiarmenia n.k. zilihifadhiwa mpaka leo katika nchi za Kiarabu, isipokuwa idadi ya waumini wao iliendelea kupungua.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tena Wakristo walianza kuhamia nchi ambako watakuwa raia huru bila kasoro.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mazingira ya uenezi mpya Tangu kuja kwa Uislamu uenezaji wa Injili katika Afrika ulikwama na kurudi nyuma.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kusini mwa Sahara ilifika kupitia Nubia lakini baada ya Nubia kuwa ndani ya eneo la Kiislamu athari hii haikuendelea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Karne za 15 na 16 zilikuwa muhimu katika historia ya Ukristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Anguko la Bizanti mwaka 1453 lilisababisha wataalamu wengi wa mashariki kukimbilia Ulaya Magharibi wakileta vitabu vyao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Elimu ilisonga mbele.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hasa mijini shule ziliundwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mawazo mapya yalienea duniani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mjerumani kwa jina Gutenberg alitengeneza mashine ya kwanza ya kupiga chapa vitabu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo vitabu vilianza kupatikana kwa urahisi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Habari zikazunguka haraka kati ya nchi na nchi, hali isiyojulikana karne nyingi tangu anguko la Dola la Roma.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wataalamu walianza kusoma tena vitabu vya Wagiriki na Waroma wa kale.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakaanza kusambaza tena mafundisho ya kale kuwa dunia si tambarare lakini mviringo kama chungwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hapo alijitokeza nahodha Mwitalia kwa jina Kristoforo Kolombo aliyetaka kujaribisha mafundisho haya mapya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ikiwa dunia kweli ina umbo la chungwa inawezekana kuelekea magharibi kutoka Hispania na kufika mashariki katika Bara Hindi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa njia hiyo inawezekana kufanya biashara moja kwa moja na nchi tajiri za mashariki bila kuwapa faida wafanyabiashara Waarabu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mfalme wa Hispania akampa Kolombo fedha za kuandaa meli tatu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1492 Kolombo akaondoka Hispania akakuta bara jipya magharibi lililoitwa baadaye Amerika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

(Mwenyewe alifikiri amefika Bara Hindi, hivyo akawaita wenyeji "Wahindi" na visiwa alipofika mwanzoni mpaka leo huitwa "West Indies" = India ya Magharibi).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wahispania walipora utajiri wa mataifa ya Amerika yaliyokosa silaha za kushindana nao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Utajiri huu mpya ulisaidia maendeleo ya Ulaya kupita yale ya mataifa ya Waislamu na ya Asia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Miaka michache baadaye, huku Urekebisho wa Kikatoliki ukiendelea, yalitokea Matengenezo ya Kiprotestanti yaliyogawa moja kwa moja Kanisa la Magharibi katika madhehebu mengi ajabu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakati huohuo ulikuwa pia kipindi kilicholeta habari za nchi mpya kwa watu wa Ulaya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mataifa ya Wahispania na Wareno yalijenga aina mpya za meli zilizoweza kusafiri kote duniani hata kuvuka bahari kubwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wafanyabiashara na wanajeshi wao walizunguka pande zote za dunia wakiambatana na mapadri wao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hao walikutana na wenyeji wengi wa nchi mbalimbali wasio Wakristo, au walikuwa Wakristo lakini si washiriki wa Kanisa Katoliki (kama Waethiopia au Wahindi wa Kusini).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakaanza kuwaeleza imani, wakahubiri mbele ya Mfalme wa China, mbele ya Negus Negesti wa Ethiopia na mbele ya watawala wa Amerika Kusini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tatizo la misheni hizo lilikuwa kwamba liliambatana na uenezaji wa kijeshi wa Hispania na Ureno.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukristo ulivyoendelea Mnamo mwaka 1500 Ukristo ulikuwa umeshapotea Afrika Kaskazini-Magharibi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Huko Wakristo pekee walikuwa watumwa kutoka Ulaya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waarabu wa kule walikuwa wameshindwa vitani Hispania, hivyo wakimbizi wao kutoka huko hawakuwa na moyo wa kustahimili Wakristo kati yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe Misri Ukristo uliendelea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakristo Wakopti walikwisha kuathiriwa na utamaduni wa Kiarabu, lakini waliendelea kuimba kwa lugha ya Kikopti (Kimisri cha kale) katika ibada zao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika miji mikubwa ya Kairo na Aleksandria, vilevile katika vijiji vya Misri Kusini, Wakristo walikuwa wengi kidogo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hasa Aleksandria tangu karne nyingi waliishi pia Wagiriki Wakristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Nubia ni jina la kale la Sudan.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tangu karne ya 6 wafalme wa Nubia walikuwa Wakristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mmisionari mkuu alikuwa Juliano wa Aleksandria aliyefika Nubia mwaka 546.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya Uislamu kuingia Misri, Wakristo wa Nubia walijitetea kwa silaha.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini polepole Waarabu wahamiaji wakaelekea kusini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya mwaka 1200 vita vikatokea tena na tena kati ya Waarabu Waislamu na Wanubia Wakristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mambo yalikuwa mabaya zaidi kwa sababu ya majaribio ya jeshi la msalaba toka Ulaya ya kuteka Palestina.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mtawala Mwislamu wa Misri, kwa jina Salah ed Din, akalipa kisasi akishambulia madola ya Wakristo kusini kwa Misri.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mji mkuu wa Nubia ulikuwa Alodia (karibu na Khartoum ya leo).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1504 jeshi la Waarabu iliuteka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kutokana na historia hii ya vita vikali watawala wapya hawakuonyesha ustahimilivu kwa Wakristo wa Nubia ulivyokuwa kule Misri.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukristo ulianza kugandamizwa katika eneo hilo hadi kukoma.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Leo tunaweza kuona magofu tu ya makanisa ya kale chini ya mchanga wa jangwa la Sudan.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kuenea kwa Uislamu katika Nubia na Pembe la Afrika kulifanya mawasiliano ya Ethiopia na nchi za nje kuwa magumu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Taifa hilo la Kikristo lilijikuta kama kisiwa katika bahari ya Kiislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mawasiliano na Misri yaliendelea kwa shida.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kanisa la Ethiopia lilikuwa limekubali usimamizi wa kiroho wa Askofu mkuu wa Aleksandria.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini, kama kawaida katika mapokeo ya Kiorthodoksi, lilikuwa chini ya usimamizi wa kisiasa wa Negus Negesti (Mfalme wa Ethiopia).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tangu mwaka 1400 Manegus wakatambua kwamba msaada wa mataifa mengine ya Wakristo haupatikani mpaka Ulaya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakatuma wasafiri waliopeleka barua kwa watawala mbalimbali wa Ulaya, hasa mfalme wa Hispania na Papa wa Roma (mwaka 1424 na 1441).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Negus (Mfalme) Zara Yakubu akatuma ujumbe Italia kwa Papa akajaribu kujenga umoja wa Kanisa ila haukutekelezwa kwa sababu tu ya ukosefu wa mawasiliano.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Safari kati ya Ulaya na Ethiopia kupitia maeneo ya nchi za Waislamu ilikuwa jambo la kubahatisha.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1493 mjumbe wa mfalme wa Ureno alifika katika mji mkuu wa Lalibela (karibu na ziwa Tana).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ziara hiyo ilianzisha kipindi cha mawasiliano kati ya Ureno na Ethiopia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwanzoni Wareno walisaidia Ethiopia kujitetea dhidi ya mashambulio ya Waarabu wa pwani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waarabu walisaidiana na askari Waturuki walioleta bunduki kwa mara ya kwanza katika nchi hiyo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walipoanza kushinda, msaada wa Wareno ulifika na Wahabeshi walipata pia bunduki.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1543 Wahabeshi na wasaidizi wao Wareno wakawashinda Waarabu na Waturuki katika mapingano ya ziwa Tana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kipindi kilichofuata kilileta uhusiano mgumu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wajumbe Wareno wakaendelea kufika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mapadri wa Shirika la Yesu wakaanza kuhubiri na kufundisha vijana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wafalme wawili wakajiunga na Kanisa Katoliki.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini majaribio ya kuunganisha Ukristo wa Ethiopia na Kanisa la Roma yalisababisha ghasia za wananchi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mapadri kutoka Ulaya waliona wasiwasi: hawakuelewa desturi nyingi za Kanisa la Uhabeshi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukristo wake ulionyesha uso uliolingana na utamaduni wa Kiafrika: katika Misa ngoma hupigwa, makasisi huchezacheza kiibada, wavulana hutahiriwa kama desturi ya kanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe Wajesuiti waliyaona mambo haya kama ni ya Kipagani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakamshawishi Negus Sussenyos aliyekubali Ukatoliki "kutakasa" Kanisa, yaani kukataza desturi mbalimbali na kusoma Misa kwa kufuata Liturujia ya Roma.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ghasia zilifuata.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1632 Negus Susneyos akajiuzulu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wajesuiti wakafukuzwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wahabeshi Wakatoliki wakalazimishwa kurudi katika Ukopti.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo kuingia kwa wageni kulisaidia kutetea taifa lakini kulileta vurugu ya ndani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Nafasi ya kuelewana tena haikupatikana kwa sababu Wareno walifukuzwa miaka ileile kwenye pwani za Uswahilini na Uarabuni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ethiopia ikawa tena kama kisiwa cha Kikristo katika bahari ya Uislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Uinjilishaji chini ya Wareno Ureno ni nchi ndogo jirani na Hispania.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa karne nyingi Wakatoliki wa nchi hizo mbili walishindana na Waarabu waliotawala sehemu ya rasi hiyo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1492 Waarabu wa mwisho wakatoka katika Hispania.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mabaharia Wareno wakaanza kufuata pwani za Afrika Magharibi kuelekea kusini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Elimu mpya iliwasaidia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mnamo mwaka 1450 vitabu vya kwanza vilikuja kupatikana vikieleza uhusiano kati ya nyota, majira ya mwaka na jiografia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Pamoja na chombo kipya cha "compass" vikawawezesha mabaharia kupiga hesabu juu ya safari zao baharini wakipima nyota hata bila kuona pwani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1497 nahodha Vasco da Gama akazunguka Afrika Kusini akatembelea bandari za Uswahilini na kufika Bara Hindi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika bandari za Kilwa, Zanzibar na Mombasa Wareno wakashangaa kukutana tena na Waarabu Waislamu waliozoea kuwa maadui wao tangu karne nyingi nyumbani kwao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Shabaha ya safari za Wareno ilikuwa biashara na Bara Hindi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa kutumia elimu mpya ya jiografia wakaona kwamba inawezekana kuchukua bidhaa za mashariki kwa njia ya bahari badala ya kutegemea biashara mikononi mwa Waarabu kupitia Mashariki ya Kati.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lengo lingine lilikuwa kufikia Ethiopia ili kuungana na mfalme wake Mkristo dhidi ya Waislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika njia hiyo walihitaji vituo kwa ajili ya meli zao katika pwani za Afrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Huko walikutana na jamii za wenyeji.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo walitumia nafasi ya kufanya biashara na Waafrika wa pwani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika Afrika Mashariki na eneo la mto Kongo (Kongo/Angola) walijaribu kuunda vituo vya biashara.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamisionari walitumia nafasi hizo kuhubiri Injili.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Afrika Magharibi walikutana na watu walioishi chini ya watawala wenye nguvu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa jumla wamisionari walijaribu kuwasiliana na viongozi hao ili kuwaongoa kwa kutumaini watu wa kawaida watafuata.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Benin ilikuwa kitovu cha maendeleo ya kisiasa, kiuchumi na kisanii tangu mwaka 900 B.K. Mwaka 1486 Mreno d`Aveira alimtembelea Mfalme wa Benin mara ya kwanza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakati wa Mfalme Esigie wamisionari wakaruhusiwa kuingia na kuanza kazi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mfalme Orhogbua alikuwa Mkristo mnamo mwaka 1550.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini chini ya waandamizi wake maendeleo ya Ukristo yalikwama na kuisha.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mifano ya aina hiyo inapatikana vilevile Gambia, Sierra Leone na Ghana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mambo yalikwenda vizuri zaidi Kongo, kusini mwa mdomo wa mto huo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tangu karne ya 14 Mfalme kwa cheo cha Manikongo alitawala nchi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakati wa Mfalme Nzinga Nkuwu Wareno wa kwanza walifika na kujenga ubalozi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya kusikia mahubiri ya wamisionari Mfalme akabatizwa akipokea jina la Yohane; mji mkuu ukapewa jina la "San Salvador" (=Mtakatifu Mwokozi).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakati wa mwanae, Mfalme Afonso I (1508-1545) Kanisa lilikua sana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mtoto wake akasoma teolojia kule Lisbon.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Akasafiri Roma alipowekwa wakfu na Papa Leo X akiwa na umri wa miaka 26 akarudi kama askofu wa kwanza Mwafrika kusini kwa Sahara, akiongoza na mapadri wapya 4, ila alifariki miaka tisa baadaye.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baba yake aliendelea kufanya bidii za kuimarisha Kanisa, ila alikosa wamisionari au alileta mapadri wasiofaa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tena, pamoja na wamisionari Wareno waliingia pia wafanyabiashara ya watumwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakati uleule wamisionari walipofundisha Injili na heshima ya binadamu kuwa kiumbe wa Mungu, wafanyabiashara wale walivunja amani nchini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walichukua watumwa kutoka maeneo ya jirani lakini pia ndani ya Ufalme.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo uhusiano kati ya serikali ya mfalme Mkristo wa Kongo na wageni Wakristo Wareno ulikuwa mbaya mpaka kupigana kwa silaha.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa jumla biashara ya utumwa ndiyo iliyoangusha ufalme huo wa Kikristo ambapo hata hivyo kwa kiasi fulani imani imeendelea moja kwa moja hadi leo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kutofanikiwa kwa majaribio hayo kulitokana naː  a) matatizo ya wamisionari Wazungu katika hali ya hewa (iliyokuwa ngumu na hatari kwaoː kabla ya kupatikana kwa dawa ya "Kwinini" dhidi ya malaria Wazungu wengi katika nchi za joto walikufa shauri ya homa).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

b) Wamisionari Wakatoliki wa karne zile walifanya mara nyingi kosa la kutofundisha kiasi cha kutosha kabla ya kubatiza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo sehemu ya Wakristo wenyeji hawakuelewa imani mpya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

c) Kisiasa pwani ya Afrika Magharibi ilikuwa katika hali ya fujo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kutokana na biashara ya dhahabu na watumwa mataifa ya Ulaya yalishindana kati yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wareno, Wahispania, Wafaransa, Waingereza, Waholanzi, Waswidi, Wadeni na pia Wajerumani walipigana au walishirikiana pamoja dhidi ya watawala wazalendo juu ya biashara hiyo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ili kuzuia ushindani huo, Wareno waliruhusu kwa nadra tu wamisionari kutoka nchi nyingine, na wa kwao walikuwa hawatoshi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

d) Wakristo wachanga wa Afrika Magharibi ya Kati waliona kila siku mifano ya Wakristo wabaya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wanajeshi na wafanyabiashara Wazungu mara nyingi hawakufurahia kupelekwa katika nchi zenye hatari kiafya na tofauti sana na mazingira ya nyumbani, wakaanguka katika ulevi na uasherati, hali iliyokuwa mbaya zaidi kutokana na uharibifu wa kiroho uliosababishwa na biashara ya watumwa mioyoni mwa mawakala wake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Pamoja na hayo, katika karne ya 16 biashara ya watumwa ilianza kuongezeka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wareno na Wahispania waliunda utawala wao kule Amerika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walitafuta madini ya nchi hizo wakaanzisha mashamba makubwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini wakaona ugumu wa kutumia Wahindi wekundu kama wafanyakazi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watu hao waliishi miaka elfu kadhaa bila mawasiliano na watu wengine.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Magonjwa yaliyokuwa ya kawaida Ulaya, Afrika na Asia (kwa sababu watu wa kule waliwahi kuambukizana tangu karne nyingi) yaliua wenyeji wengi wakiishi pamoja na Wazungu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tena walowezi Wazungu walikuwa wakatili mno.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wahindi wekundu waliofanywa watumwa wakafa kwa mamilioni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hapo wazo jipya lilijitokeza: kuchukua watumwa kutoka Afrika ili wafanye kazi Amerika!


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waliopendekeza wazo hili walisema Waafrika wana nguvu na afya kuliko wenyeji wa Amerika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ndivyo ilivyotokea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Msingi wa maendeleo ya Ulaya uliwekwa kwa malighafi za Amerika zilizochimbwa na kulimwa na watumwa Waafrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa karne tatu biashara ya watumwa ilikua na kuongezeka kwenye pwani za Afrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika karne ya 16 Wareno walikuwa mstari wa mbele katika biashara hii ya aibu, halafu Waingereza wakashika nafasi ya kwanza kabisa wakawauza watumwa popote.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ki-Zerbo, mtaalamu wa historia ya Afrika alisema: "Biashara ya watumwa ilifanya vita kuwa hali ya kudumu kati ya makabila.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vita vilikuwa vikali zaidi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watawala wa madola ya pwani wakauza watumwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watumwa waliouzwa wakawawezesha kununua bunduki nyingi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Bunduki nyingi ziliwawezesha kukamata watumwa wengi zaidi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watawala wa pwani waliingia katika mzunguko wa kishetani wakipigana vita kwa shabaha ya kupata wafungwa watakaouzwa kuwa watumwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watawala wakaanza kuwaangalia raia wao kuwa bidhaa tu zinazosaidia kujipatia yote wanayotamani".


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe watu wakorofi hawakuwa tayari kuwatazama Wakristo wa Kongo tofauti na Waafrika wengine waliofaa machoni pao kuwa watumwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wafanyabiashara wale waliona mahubiri ya Injili kuwa kizuizi tu cha biashara yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Nia nzuri za Mfalme wa Ureno na vilevile wamisionari wenyewe hazikuwa na nguvu mbele ya uovu wa watu hao na pesa zao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mfalme Afonso alijitahidi sana kuwafukuza, lakini kufuatana na mkataba wake na Ureno alipaswa kuwarudisha Wareno ili waadhibiwe kwao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe walipokabidhiwa kwa maafisa Wareno kwenye vituo vya pwani ya Afrika walitumia hela zao kuwalipa mahakimu wawekwe huru tena.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mara nyingi walitumia mapato ya biashara yao kuwahonga hata maafisa wa mfalme wa Kongo waanze kumpinga.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo Ufalme wa Kongo ulidhoofishwa ukaingia katika kipindi kirefu cha vita vya ndani, dhidi ya majirani wake na hata dhidi ya Wareno.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwishoni uchumi na utaratibu pamoja na Ukristo viliharibika, ingawa katika miaka 1640-1835 Wakapuchini 440 kutoka Dola la Papa walifanya kazi kubwa na kubatiza watu milioni mbili, bila kujihusisha na biashara yoyote: walifika na breviari tu, wakaondoka na breviari tu, wakiacha kumbukumbu ya watu waadilifu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ureno ulishindwa wakati uleule kujenga taifa la marafiki Wakristo kwa mkono mmoja na kuruhusu wafanyabiashara wake kuwafanya marafiki hao kuwa watumwa kwa mkono mwingine.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kati ya miaka 1500 na 1800 wamisionari Wakatoliki walihubiri kwenye pwani ya Afrika Mashariki.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walifuata uenezi wa Wareno waliojaribu kutawala pwani hiyo kama vituo vya biashara kati ya Ulaya na Bara Hindi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kutoka kwa makao yao ya Sofala na Msumbiji walijaribu pia kutawala biashara ya dhahabu iliyochimbwa katika eneo la Mwene Mtapa (Zimbabwe).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika pwani za Uswahilini Wareno wakafika kuanzia mwaka 1505 wakitafuta njia ya Bara Hindi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waislamu wa pwani hawakufurahia kupokea Wakristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vilevile hawakuvutwa na picha ya kwanza waliyoipata juu ya Wareno kwa ujumla.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Viongozi Wareno waliwaangalia Waislamu wa Afrika moja kwa moja kuwa maadui kama Waislamu nyumbani kwao walipowahi kupigana nao karne nyingi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Chini ya ulinzi wa kijeshi wa Ureno wamisionari wakaanza kazi yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mapadri wa Shirika la Yesu wakaingia ndani ya bara kuwahubiria wafuasi wa dini asilia za Kiafrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mashirika mengine yalijaribu kujenga vituo kama hospitali na kuwasaidia maskini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kazi kati ya Waislamu iliendelea polepole.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini kisiwani Pemba na vilevile Mombasa mamia wakabatizwa na kuwa Wakristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1630 kijana kwa jina Jerome Chungulia akapokea cheo cha Mfalme wa Mombasa kwa msaada wa Wareno.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Alikuwa mtoto wa Sultani Mwislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wareno walimwua baba vitani na kumlea mwanaye.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya masomo kule Goa (Bara Hindi) alirudi kama Mkristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini mwaka 1631 alikumbuka jinsi Wareno walivyomuua baba yake akalipiza kisasi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Akajitangaza kuwa Mwislamu tena akawaongoza Waislamu wa Mombasa kuwaua Wareno mjini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waswahili wote waliopokea Ukristo waliuawa pia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hukumbukwa kama "Mashahidi wa Mombasa".


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mnamo mwaka 1560 mmisionari Mjesuiti kwa jina Gonsalo Da Silveira akafika Msumbiji akaendelea kuhubiri sehemu za ndani akafika Manica (mji mkuu wa Mwene Mtapa).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya kuhubiri kwa muda wa majuma matatu Mwene Mutapa (mfalme) alikuwa tayari kupokea ubatizo pamoja na wakubwa 300.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini washauri Waislamu wa Mwene wakamshtaki Da Silveira kuwa mpelelezi na mchawi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwene akageuka akamwua Da Silveira alipolala usingizi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Maiti yake ikatupwa mtoni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamisionari wengine walifaulu tena kufika Zimbabwe mwaka 1570.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walijifunza lugha ya nchi, walihubiri na kujenga makanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika karne ya 17 wafalme wa Mwene Mtapa walikuwa mara nyingi Wakristo Wakatoliki.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watoto wa wakubwa walisomeshwa katika shule za misheni kule Tete (Msumbiji) au Goa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwana wa Mwene Kapararidze kwa jina Miguel (Mikaeli) alichukua digrii ya Daktari wa Teolojia kule India mwaka 1670.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadaye alihudumia kanisa la Mt. Barbara huko Goa na kufundisha kama Profesa wa seminari.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ndiye mtaalamu wa kwanza wa kisasa kutoka Zimbabwe.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini maendeleo hayo yote yaliingiliana na siasa ya Ureno.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Biashara ya dhahabu ilisababisha maafisa Wareno kuhujumu utawala wa Mwene Mtapa kwani walipendelea watawala wasio na nguvu waliowapa nafasi za kujitajirisha, wakapindua watawala waliojaribu kujenga hali ya kujitegemea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe kati ya mashambulio ya makabila ya ndani (Rozwi, Zimba) na kuingiliwa na Wareno Ufalme wa Mwene Mtapa ulianguka kabisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukristo ulitegemea mno nguvu ya kifalme ukaanguka pamoja na utawala wake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo mizizi ya Kanisa Afrika ilikauka tena kwa sababu ya kuingiliana kwa hotuba ya Injili na siasa ya ukoloni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Udhaifu wa kibinadamu uliongezea ugumu wa mazingira na hali ya hewa kwa ajili ya wamisionari kutoka Ulaya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwanzo wa umisionari wa Kiprotestanti Uenezaji wa tatu wa Ukristo katika Afrika ulianzishwa na Wakristo kutoka nchi za Ulaya zilizoendelea kama Uingereza, Ufaransa na Ujerumani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mapinduzi ya viwandani yaliongeza sana uwezo wa kiuchumi wa mataifa hayo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Biashara ya kimataifa ilianza kuunganisha nchi za mbali sana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vyombo vya usafiri kama vile meli, reli na baadaye hata ndege vilifikisha watu na bidhaa kila sehemu za dunia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watu walianza kupata habari za nchi zisizojulikana kwao mpaka wakati ule.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakristo wa nchi za Ulaya walitumia mawasiliano hayo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Labda tunaweza kulinganisha hali hiyo na sera za mitume ambao walitumia njia zilizofunguliwa na biashara ya Kiroma katika karne za kwanza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wengine waliona uwezo wao kama wito wa Mungu kwa Wakristo wa Ulaya katika karne ile hasa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mahali pengi Ulaya Wakristo hawakuridhika tena na hali ya Kanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukristo ulikwisha kuwa sehemu ya utamaduni na jambo la kawaida.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Bila kutafakari sana, mtoto alibatizwa, akafundishwa na kupewa Kipaimara, akafunga ndoa kanisani, akawabatiza watoto wake halafu akazikwa kwa ibada.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hasa katika nchi za Kiprotestanti Kanisa lilikuwa kama idara ya serikali iliyosaidia taifa kuweka utaratibu wa kidini kwa manufaa ya maadili ya umma.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Serikali zilihimiza watu washiriki na kuhudhuria ibada.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wasipofika kanisani waliweza kutozwa faini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini mazingira na hali ya maisha vilibadilika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watu walianza kuhamia mijini, jumuiya za vijiji zilianza kulegea na kuvunjika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mahali pengi watumishi wa makanisa hawakujua kujibu maswali mapya ila tu kukumbusha mazoea ya kale na mila nzuri za zamani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ndiyo asili ya matapo ya uamsho iliyotokea kwa nguvu sana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wasioridhika na hali hiyo walikutana nje ya makanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika maeneo ya Kiprotestanti hali ilitegemea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Penye uongozi wenye busara walipewa nafasi zao shirikani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watu waliguswa upya na neno la Mungu na Roho wake, walitafuta njia mpya za kuishi na kuonyesha imani yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo vilijitokeza vyama vya kusaidia wagonjwa, wajane, mayatima na maskini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe penye uongozi mkali uliokataa njia na mbinu mpya Wakristo walikutana na kusali katika nyumba za watu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wengine walianzisha jumuiya na madhehebu ya pekee.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini sehemu kubwa ya Wakristo wa uamsho walielewa kazi yao ya kutengenezwa upya makanisa yao badala ya kuunda vikanisa vipya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika maeneo ya Wakatoliki matapo yaliyofanana na uamsho yalisababisha mara nyingi kutokea kwa shirika jipya la watawa au la walei.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Muundo wa Kanisa Katoliki unasaidia kuwapa watu wenye wito au vipawa vya pekee nafasi zao katika mashirika hayo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Sababu mojawapo ya kuangalia upya Afrika ilikuwa habari za biashara ya watumwa zilizopatikana sasa kwa watu wengi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika karne ya 18 na 19 mamilioni ya Waafrika walichukuliwa kama watumwa na kupelekwa hasa Amerika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Makanisa makubwa yalinyamaza au kufumba macho mbele ya maovu hayo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakristo wa madhehebu madogo ya Kiprotestanti katika Uingereza (kama "Makweka" au "Marafiki" na Wamethodisti, baadaye pia sehemu ya wafuasi wa makanisa makubwa) ndio walioanza kupinga utumwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walifaulu kupata hukumu ya mahakama iliyosema si halali kuwa na watumwa nchini Uingereza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini bado utumwa uliendelea katika makoloni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakristo walimtumia Mbunge Wilberforce pamoja na wahubiri kanisani kukaza kampeni kote nchini.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1807 walifaulu kupata sheria bungeni iliyopiga marufuku biashara ya watumwa kwa Waingereza na katika makoloni ya Uingereza (lakini watumwa waliokuwepo walibaki hivihivi).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waliendelea kudai matumizi ya meli za kijeshi za Uingereza dhidi ya biashara ya mataifa mengine kama vile Wafaransa, Wareno na Waarabu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya mapambano marefu walipata sheria iliyoweka huru watumwa wote katika makoloni yote ya Uingereza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini bado nchi nyingine ziliendelea na utumwa wa ndani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Afrika Mashariki biashara ya watumwa iliendelea hata baada ya Waingereza kumlazimisha Sultani wa Zanzibar kufunga soko la watumwa mjini mwaka 1874.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mskoti David Livingstone (1813-1873) ndiye aliyetumia nguvu zake zote kupeleleza habari za biashara ya utumwa na kuzipeleka Uingereza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Alikuwa mmisionari na daktari aliyezunguka nchi zote za Kusini mwa Afrika hadi Ujiji (leo katika Mkoa wa Kigoma) kwenye ziwa Tanganyika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Akafa mwaka 1873, moyo wake ukazikwa Chitambo (Zambia).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Alifaulu kuamsha watu wengi dhidi ya biashara ya watumwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Biashara ilikomeshwa tu baada ya kuundwa kwa utawala wa kikoloni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini watu walishikwa kama watumwa mpaka mwanzo wa karne ya 20, serikali za kikoloni zilipofanya taratibu za kuwaweka huru.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika kampeni hizo Wakristo ndio waliosukuma serikali zao na kuonyesha aibu kubwa juu ya mataifa ya Kikristo ya Ulaya kushiriki biashara ya watumwa katika karne zilizopita, karibu sawa na walivyofanya Waarabu Waislamu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tumeshaona kwamba tangu mwisho wa karne ya 15 wamisionari Wakatoliki walienda sehemu mbalimbali za dunia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika karne ya 17 na 18 Waprotestanti walianza kuiga mifano yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kanisa la Anglikana liliunda kamati ya kupeleka Injili katika nchi za ng'ambo lakini ilishughulikia hasa Waingereza waliohamia makoloni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Polepole wazalendo wachache walianza kuwaendea pia, jambo lililokuwa gumu kutokana na hali ya ukoloni wenyewe.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kanisa la kwanza la Kiprotestanti lililotuma wamisionari hasa kwa watu wasiomjua Kristo lilikuwa ni la Ndugu wa Herrnhut (Wamoravia).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika kijiji hicho cha Ujerumani waliishi wakimbizi Wamoravia waliopewa ustahimilivu kuanzisha upya ushirika wa Umoja wa Ndugu kufuatana na urithi wao kutoka Ucheki.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walikuwa watu wa kawaida kama wakulima na mafundi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Siku moja katika mwaka 1732 walikutana na mgeni, kwa jina Antoni, mtumishi wa Mdenmark aliyemtembelea Mkuu wa Herrnhut, Ludwig von Zinzendorf.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Antoni alikuwa mtumwa mwenye asili ya Afrika aliyenunuliwa na bwana wake katika Visiwa vya Karibi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadaye akapewa uhuru wake akasafiri pamoja na bwana wake hadi Denmark.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa Antoni Ndugu wa Herrnhut wakasikia kwa mara ya kwanza habari za hali mbaya ya watumwa Waafrika kule Karibi, na jinsi walivyozuiwa kusikia neno la Mungu pamoja na mateso yao mengine.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Usiku ule ndugu wawili wakasali pamoja na asubuhi yake wakamwendea Mkuu wa Herrnhut wakamwomba ruhusa ya kusafiri hadi Karibi ili wawahubirie wale watumwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika sala hiyo ya maseremala wawili ilianza kazi ya misheni za Kiprotestanti.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadaye Ndugu Wamoravia waliendelea kuhubiri kule Greenland, Urusi, Nikaragua, Afrika Kusini na kati ya Waindio wa Amerika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mawasiliano mapya yakaleta katika kila pembe ya dunia habari hizo zisizosikika zamani kwa watu wengi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamoravia walihubiri mahali pengi Ulaya kati ya Wakristo wa madhehebu yote bila kuwashawishi wajiunge nao lakini walieneza sana habari za misheni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakiitikia mfano wa Ndugu wa Herrnhut Wakristo kutoka vikundi mbalimbali vya uamsho walianza kuelewa wajibu wao wa kueneza Injili kote duniani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kuelekea mwaka 1800 Wakristo Waingereza waliunda vyama mbalimbali vya misheni, kama Wabatisti (1792), Chama cha Misioni cha London (1795) na Chama cha Misioni cha Kanisa (la Kianglikana = Church Missionary Society/CMS) (1799).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waprotestanti wa nchi nyingine za Ulaya walifuata.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamisionari wa kwanza tangu zamani za Wareno waliofika Afrika Mashariki walikuwa Wajerumani waliotumwa na CMS.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Majina yao ni Ludwig Krapf na Johannes Rebmann.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wanakumbukwa pia kwa kutunga kamusi ya kwanza ya lugha ya Kiswahili.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mara nyingi wakati ule si viongozi wa madhehebu ya Kiprotestanti (isipokuwa kwa kiasi Waanglikana) walioendesha kazi ya misheni, kwa kuwa walijali maeneo yao tu wakikosa mtazamo wa dunia nzima kama wenzao Wakatoliki.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe walikuwa walei na wachungaji wa kawaida waliounda vyama vya misheni, kuiombea kazi hiyo, kutafuta habari za nchi nyingine na kuchanga pesa wakiandaa vijana watakaokuwa tayari kuacha ndugu zao wakielekea nchi za mbali zisizojulikana nao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika Kanisa Katoliki vyama vipya viliundwa hasa kwa ajili ya Afrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Cha kwanza kilichoingia Afrika mashariki kilikuwa cha mapadri wa Roho Mtakatifu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Anayekumbukwa sana ndiye askofu Mfaransa Charles Lavigerie.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1868 alianzisha Shirika la Wamisionari wa Afrika (linalojulikana kama "White Fathers") na mwaka 1869 Shirika la Masista Wamisionari wa Afrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadaye Lavigerie alipewa cheo cha Askofu Mkuu wa Algeria.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Alijitahidi sana kukomesha biashara ya watumwa na kueneza Injili.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tofauti na mashirika mengine ya Wakatoliki hao Mapadri Weupe walishambulia moja kwa moja wafanyabiashara ya watumwa na kuwapokea watumwa waliotoroka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamisionari wa madhehebu mbalimbali waliunda vituo katika sehemu za pwani ya Afrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vituo hivyo vilipokea watumwa waliochukuliwa na jeshi la Uingereza kwenye meli za wafanyabiashara.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walinunua pia watumwa na kuwapa uhuru.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wengine kati yao walipokea ubatizo na kuwa Wakristo wa kwanza katika nchi zao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vituo vya kwanza vya watumwa waliowekwa huru vilikuwa Freetown (= Mji wa watu huru) huko Sierra Leone, halafu Bagamoyo na Masasi katika Tanzania ya leo, na Freretown karibu na Mombasa, Kenya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa namna hiyo uinjilisti ulianza kwanza Afrika Magharibi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kazi ya kuhubiri Injili ilianzishwa na watu kutoka Ulaya lakini ikaendeshwa baadaye na wainjilisti au wachungaji Waafrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Samuel Crowther aliwahi kuwa mtumwa utotoni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Alinunuliwa na wamisionari Waanglikana, akapewa uhuru, akasomeshwa teolojia na kuwa kasisi wa Kianglikana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1864 alibarikiwa kule Nigeria kuwa Askofu wa kwanza wa Kianglikana katika Afrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo msingi wa Kanisa la Kiafrika kusini kwa Sahara uliwekwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Chama cha Misheni cha Kianglikana kiliona madhumuni yake kuwa kusaidia kutokea kwa "kanisa la Kiafrika linalojitawala, linalojitegemea kiuchumi na linalojiendeleza".


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wafiadini wa Uganda Hatuna budi kukumbuka kilichotokea mwanzoni mwa historia ya Kanisa katika Afrika Mashariki huko Uganda.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Buganda ilikuwa ufalme mkubwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mtawala wake kwa cheo cha Kabaka aliyeitwa Mutesa aliwakaribisha wageni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika miaka 1877 hadi 1879 walifika Buganda wamisionari Wazungu, wakitangulia Waanglikana wa C.M.S. wakifuatwa na Wakatoliki wa shirika la Mapadri Weupe.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mara moja Waingereza wa C.M.S. na Wafaransa wa Mapadri Weupe walianza kushindana mbele ya mfalme na wakubwa wake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mashindano hayo yalidhoofisha sifa za wamisionari mbele ya Kabaka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Zaidi ya hayo washauri Waislamu walimweleza Kabaka kwamba wageni wale walitaka tu kuangusha ufalme wake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mfalme na wakubwa walisita kukaribia zaidi mahubiri mapya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini makao makuu yalijaa vijana kutoka familia za machifu waliofanya kazi ya kumhudumia mfalme.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamisionari walitafsiri Biblia katika Kiganda wakafundisha kusoma.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ilikuwa mara ya kwanza kwa lugha ya Kiganda kuandikwa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vijana wengi walivutwa na mahubiri ya Kikristo pamoja na elimu mpya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa namna hiyo Kanisa la Uganda lilianza na vijana.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1882 Waanglikana walianza kubatiza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya kifo cha Mutesa alifuata Kabaka Mwanga aliyekuwa na wasiwasi juu ya wamisionari.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1885 watumishi watatu wa mmisionari Mackay waliuawa kwa amri ya mfalme huyo walipomsindikiza kinyume cha katazo lake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Waziri wa Mfalme, ambaye alifuata dini za jadi na kuwa na mpango wa kumwangusha mfalme na kufukuza wageni wote, aliendelea kumshawishi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tarehe 25 Mei 1886 hasira ya Kabaka iliwaka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Aliamua kuwaondoa Wakristo wote katika mazingira yake.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Vijana wote waliitwa mbele yake wakaulizwa kama wako tayari kuacha Ukristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walio wengi walikataa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tarehe 3 Juni 1886 kwa amri ya Mfalme zaidi ya vijana Wakristo 30 walichomwa moto wakiwa hai.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mahali pa vifo paliitwa Namugongo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Inajulikana kwamba wamisionari Waanglikana na Wakatoliki waliendelea kuvutana juu ya matatizo hayo mpaka dakika ya mwisho.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini pale Namugongo Wakristo walikufa pamoja; kati yao, Wakatoliki 12 na Waprotestanti 9 wanajulikana; juu ya wengine hakuna uhakika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadhi walikuwa hawajabatizwa, walikuwa bado wanafunzi wa ubatizo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Chini ya ukoloni Hali ilibadilika baada ya mageuzi ya kisiasa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kipindi kipya cha ukoloni kilianza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mwaka 1885 serikali za Ulaya ziligawanya Afrika kati yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Sehemu zote za Afrika ziliwekwa chini ya utawala wa kikoloni, isipokuwa Ufalme wa Kikristo wa Ethiopia, uliojitetea dhidi ya Waitalia, na Liberia iliyokuwa chini ya ulinzi wa Marekani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukoloni ulileta mabadiliko gani kwa kazi ya misheni katika Afrika?


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Serikali za kikoloni zilijiingiza katika kazi ya wamisionari.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mara nyingi ziliwategemea kutoa huduma za elimu na afya nao walifaidika na ulinzi wa serikali za kikoloni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Walipata msaada wa kumiliki ardhi na kukabidhiwa madaraka katika ustawi wa jamii.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mara nyingi wamisionari walipokea kwa shukrani ulinzi huo wa pekee kutoka kwa serikali yenye uraia wao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hii ilileta matatizo mara kadhaa ikiwa serikali ya kikoloni iligandamiza wenyeji lakini wamisionari walisita kuwatetea kwa sababu walikuwa karibu mno na serikali yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini si kweli kwamba serikali za kikoloni ziliendesha misheni za Kikristo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Shabaha ya ukoloni ilikuwa kutawala bila matatizo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika sehemu nyingine, hasa zenye Waislamu wengi, wamisionari walizuiwa wasifanye kazi kwa sababu wakoloni walishirikiana na watawala (machifu) Waislamu na kuogopa vurugu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Nchini Tanzania makanisa yaliweza kuanza kazi sehemu nyingi za pwani baada ya uhuru tu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ndivyo ilivyokuwa katika nchi mbalimbali za Afrika Magharibi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ukoloni uliambatana na mawazo ya kibaguzi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tangu watawala na walowezi kutoka Ulaya walipoingia itikadi ya kuwa Mwafrika si mwanadamu kamili ilienea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Itikadi hiyo iliwasaidia wakoloni kujitetea mbele ya wananchi wenzao nyumbani kwao jinsi walivyoendesha ukoloni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Itikadi hiyo ikasababisha mageuzi ya mawazo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakristo wengi Ulaya walipata shaka kama kweli inawezekana kuwakabidhi Waafrika mara moja madaraka ndani ya kanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Pale ambapo Kanisa la Kiafrika lilishaanza kujitawala kama Afrika Magharibi maendeleo yake yalikwama kwa muda mrefu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Askofu Crowther alishambuliwa sana na aliyemfuata alikuwa Mwingereza tena.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hata hivyo viongozi wengine wamisionari walilenga mapema kuwaandaa wenyeji kuwa viongozi baadaye, kama vile wamisionari Waanglikana na Wakatoliki kule Uganda.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mara nyingi serikali za kikoloni zilisisitiza kuwa na wamisionari kutoka mataifa yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mfano ni Tanganyika ambako vituo vingine vya Waanglikana (Waingereza) vilifungwa baada ya kuingia kwa Wajerumani.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Badala yake serikali ya Ujerumani iliomba Walutheri pamoja na Wamoravia (toka Ujerumani) kuanza kazi katika Tanganyika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baadaye kuingiliana kwa namna hiyo kati ya kanisa na serikali kulisababisha kufukuzwa kwa wamisionari Wajerumani wakati wa vita vikuu vya kwanza (1914-1918) nchi ilipotekwa na Waingereza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika sehemu nyingi za Afrika Mashariki kazi ya kuhubiri ilianzishwa na wamisionari Wazungu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini baada ya muda mfupi mzigo mkubwa wa kuhubiri Injili ulibebwa tayari na wazalendo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamisionari walijitahidi zaidi kuendesha vituo kama shule, seminari na hospitali.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Pia walishika muda mrefu shughuli kama ubatizo, Chakula cha Bwana na sakramenti kwa jumla kwani hizo zimewekwa kwa wachungaji au mapadri, vyeo ambavyo havikupatikana mwanzoni kwa wenyeji (tofauti na Afrika Magharibi jinsi tulivyoona juu).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini baada ya muda mfupi wa mwanzo kazi kubwa ya kuhubiri vijijini, ushuhuda wa moja kwa moja na hata kufundisha katika shule za msingi iliendeshwa na Wakristo Waafrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wamisionari walikazia zaidi kuwaandaa hawa wainjilisti, makatekista na walimu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo tunaweza kusema kazi ya misheni tangu mwanzo ilikuwa kazi ya Waafrika wenyewe, ingawa chini ya uongozi wa wamisionari Wazungu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kuanzia karne ya 20 Mwanzoni mwa karne ya 20 Kanisa la Afrika lilikuwa bado chini ya uongozi wa wamisionari Wazungu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Leo hii ni Waafrika wenyewe, bila viongozi wengi wa nje, ambao wanahubiri neno la Mungu kwa wenzao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Karne hiyo imeshuhudia mabadiliko makubwa yaliyofanya Ukristo Afrika uwe unavyoonekana leo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Sababu zifuatazo zilichangia mabadiliko: Vita vikuu vya dunia vilisaidia kukomaa kwa Kanisa la Afrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa mfano, mahali pengi Tanzania makanisa yalianzishwa na wamisionari Wajerumani (Wakatoliki, Walutheri, Wamoravia, Wasabato n.k.).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika vita vikuu vya kwanza (miaka 1914-18) jeshi la Kiingereza liliingia na kuteka Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (baadaye Tanganyika, Rwanda na Burundi).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Raia wa Ujerumani walifukuzwa pamoja na wamisionari.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa muda wa miaka saba Wakristo Waafrika walibaki karibu peke yao mpaka wamisionari Wajerumani waliporuhusiwa kurudi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Bila maandalizi makubwa wainjilisti, makatekista na walimu Waafrika walipaswa kuongoza Kanisa changa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wengi walihofu kwamba litarudi nyuma, kumbe mahali pengi idadi ya Wakristo iliongezeka mpaka wamisionari waliporudi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa kiasi fulani hali hiyohiyo ilitokea wakati wa vita vikuu vya pili (1939-1945).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Safari hiyo wamisionari Wajerumani waliwabariki wainjilisti Waafrika kuwa wachungaji kabla ya kufukuzwa na serikali ya Kiingereza kutoka Tanganyika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika vipindi hivyo ieleweke kwamba wamisionari wachache wa mataifa mengine au madhehebu mengine walisaidia, kama vile Walutheri kutoka Marekani na Skandinavia, au Wapresbiteri kutoka Malawi katika eneo la Wamoravia.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Ingawa ukoloni ulikuwa na ubaguzi mkali, viongozi wengine walitunza msimamo wa kueleleka Kanisa la Kiafrika litakalojitawala na kujitegemea.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kazi kubwa ilikuwa kuunda taasisi zilizoweza kutosheleza madai ya elimu ya juu kwa vijana waliotokea mazingira bila vitabu wala shule.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Afrika Mashariki walikuwa hasa wamisionari katika Uganda waliofanya mapema maandalizi ya kuwa na mapadri na wachungaji Waafrika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Huko Askofu Mwanglikana Tucker aliwahi kubariki makasisi wa kwanza mwaka 1893, akifuatwa na Wakatoliki mwaka 1913.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakatoliki walisonga mbele walipomweka wakfu askofu Kiwanuka mwaka 1939.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Baada ya vita vikuu vya pili duniani kote makanisa mengi yaliyoongozwa na wamisionari yalianza kuandaa viongozi wenyeji kushika madaraka.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mapambano ya kupata uhuru wa kisiasa yaliharakisha mwendo huu hata ndani ya makanisa yaliyochelewa kufanya maandalizi hayo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mtanzania wa kwanza aliyepata cheo cha kimataifa alikuwa Laurean Rugambwa, askofu aliyewekwa wakfu mwaka 1952.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Miaka minane baadaye alipewa cheo cha "kardinali": ndiye kardinali Mwafrika wa kwanza.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kardinali ni askofu Mkatoliki anayekabidhiwa usimamizi wa kanisa moja jimboni Roma pamoja na haki ya kumchagua Papa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Halmashauri ya makardinali inakaa na Papa na kumshauri juu ya uongozi wa Kanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Papa akifa ndio makardinali tu wanaokutana kumchagua Papa mpya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Katika nchi mbalimbali ukali wa ukoloni ulisababisha mafarakano katika makanisa yaliyoongozwa na wamisionari, hadi kutokea kwa makanisa huru ya Kiafrika ("African Independent Churches").


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mifano hii ipo Kenya, Kongo, Afrika Kusini na kwingineko.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Huko Kenya wenyeji walishtushwa sana na tendo la ardhi yao kutolewa kwa walowezi Wazungu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Uchungu huo mkubwa ulionekana pia katika shaka juu ya wamisionari.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wakikuyu walipoanza kupinga siasa hiyo wamisionari waliwashauri Wakristo watulie huku wakijaribu wenyewe kutetea haki za wenyeji mbele ya serikali ya kikoloni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe wainjilisti na walimu pamoja na Wakristo wengi walianza kujitenga na makanisa yaliyoongozwa na wamisionari wakaanzisha makanisa yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Mara nyingi makanisa hayo yalikuwa ya kikabila na kuendelea kufarakana, lakini yalifaulu kuunganisha utamaduni asili na imani ya Kikristo kwa namna yao.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Huko Kongo mwinjilisti Simon Kimbangu alionekana kuwa na kipawa cha uponyaji.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Watu wengi walimwendea kutafuta nafuu wakasikia mahubiri yake, lakini serikali ya kikoloni ya Ubelgiji iliogopa mikutano mikubwa ya Waafrika bila usimamizi wa Wazungu au machifu.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hivyo Kimbangu akaagizwa na wamisionari kwa amri ya serikali aache mahubiri na uponyaji lakini hakuweza kutii.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wabelgiji wakamkamata wakamfunga gerezani miaka mingi mpaka kifo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Wafuasi wake wakamwamini kuwa nabii wa Mungu, wengine walisema ndiye Yesu aliyerudi, wakatoka katika uongozi wa wamisionari walionyamaza mbele ya tendo la serikali kumfunga Kimbangu bila kosa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kati ya wafuasi wake limetokea "Kanisa la Kristo kwa Mtume wake Simon Kimbangu" ambalo leo lina waumini milioni kadhaa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kule Afrika Kusini milioni za Wakristo ni wafuasi wa makanisa yanayoitwa ya "Kisayuni" au ya "Kiethiopia".


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kwa jumla makanisa hayo yalitokea kwenye ukoloni mkali, ugandamizaji kupita kiasi au kuingia kwa walowezi Wazungu waliochukua ardhi ya wenyeji ikiwa wamisionari waliomba Wakristo wao kutulia na kutii serikali.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Siasa kali ya kikoloni ilisababisha uchungu mkubwa ulioleta mafarakano.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kumbe Tanganyika makanisa hayo hayakuwa na Wakristo wengi, isipokuwa katika maeneo ya mipakani, kwa mfano Mara (Maria Legio Church kutoka Kenya) au Mbeya.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Siku hizi jina la "African Independent Churches" lina utata kwa sababu hata madhehebu ya kimataifa yamekuwa makanisa ya Kiafrika yanayojitawala, tena tangu miaka mingi.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Lakini kwa mazoea jina hilo limebaki kwa makanisa hayo yaliyoanzishwa wakati wa ukoloni kama alama ya Waafrika kuchukua Injili mikononi mwao hata bila kibali cha wamisionari au serikali ya kikoloni.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kanisa linakua Afrika haraka kuliko katika mabara mengine yote.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Kadiri ya wataalamu wa takwimu Wakristo na Waislamu wanashindana: ni nani mwenye waumini wengi zaidi barani?


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hata hivyo zipo alama za kwamba tangu mwaka 2000 idadi kubwa ya Waafrika ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Tangu uhuru wa kisiasa Wakristo wameongezeka sana katika nchi kusini kwa Sahara.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Hakuna bara lingine ambako idadi yao iliwahi kuongezeka haraka hivyo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Sababu ziko nyingi, kwa mfano: a) imani asilia zimefifia kwani si rahisi kuzifuata nje ya mazingira ya jadi yanayoendelea kubadilika.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

b)  Ukristo umeambatana na elimu tangu mwanzo.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Elimu inaonekana kuwa mlango wa maendeleo, hivyo kwa watu wengi Ukristo na maendeleo vinakwenda sambamba.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Karibu shule zote zilianzishwa na wamisionari au makanisa.


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

Viongozi walio wengi wa Afrika huru (Wakristo na Waislamu vilevile) walipitia shule za misheni (hata wale waliotaifisha baadaye shule za makanisa).


Question: Je, ziwa kubwa zaidi barani Asia linaitwaje?

Ukristo barani Afrika

c) Kanisa lilijitahidi kuunganisha Injili na utamaduni wa Kiafrika.