Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Brooking alibainisha kuwa ukosefu wa  wachezaji kutoka Uingereza katika mojawebo ya vilabu yenye mafanikio zaidi katika Uingereza  ilikuwa  tafakari ya kutokuwepo na talanta nchini Uingereza kuliko Wenger mwenyewe.[58]


Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Wachezaji kadhaa wa Uingereza walianzia wasifu wao  Arsenal chini ya usimamizi wa Wenger, wakiwemo David Bentley, Steve Sidwell, Jermaine Pennant, Mathayo Upson na Ashley Cole na vijana wa Uingereza wenye vipaji kama vile Theo Walcott, Kieran Gibbs na Jack Wilshere na sasa wanajenga wasifu wao katika Arsenal.


Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Baadhi ya wachezaji vijana wa Uingereza hata hivyo  waliona kwamba ingekuwa mzuri kuhama mahali pengine kupata fursa zaidi timu ya kwanza.


Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Wachezaji kama Mathayo Upson, Steve Sidwell, na David Bentley walikuwa wataalamu wenyewe, lakini walishindwa kupata nafasi ya kawaida kwa Arsenal.


Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Mnamo Novemba mwaka wa 2007, Sir Alex Ferguson pia alikosoa Wenger kwa kutowachezesha wachezaji wengi wa Kiingereza.[59]


Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Wenger maneno yenye utata baada ya taarifa juu ya maamuzi ya marefari baada ya maamuzi kuenda kwa wapinzani wake.[60]


Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Kufuatia finali ya Carling  mwishoni mwa mwaka wa 2007, yeye alimwita  mzaidizi wa refa kama 'mwongo', kupelekea uchunguzi na shirikisho la kandanda,[61] na kupewa faini ya dollar elfu mbili mia tano, na onyo.[62]


Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Wenger kwa mara nyingi amejaribu kutetea wachezaji wake wakati wamehusika katika matukio utata uwanjani  kwa kusema kwamba hakuona tukio hilo; hili ni chaguo Wenger anasema anapendelea kwa wakati hakuna " maelezo kamilifu" ili kujitetea, na kwamba yeye ina maslahi ya mchezaji bora katika akili yake. {0 Takwimu Wachezaji   | -- | 1978-79 | rowspan = "3" | Strasbourg | rowspan = "3" | Daraja la kwanza | 2 | | 0 | | | | | | | | | | 1 | | 0 | | | | | -- | 1979-80 | 1 | | 0 | | | | | | | | || colspan = "2 "|-|| | | | -- | 1980-81 | 8 | | 0 | | | | | | | | | | colspan = "2 "|-|| | |  11 | | 0 | | | | | | | | | | 1 | | 0 | | | |  11 | | 0 | | | | | | | | | | 1 | | 0 | | | | |} [63] Msimamizi  As of 29 Novemba 2009[64] * Wakati wa Wenger's umiliki huko, katika Ujapani's J-League katika tukio la scores kuwa ngazi mwishoni wa dakika 90, viberiti itakuwa waliamua kwa muda wa ziada na adhabu.


Question: Je,Victor Wanyama alichezea Tottenham kwa muda upi?

Arsene Wenger

Tuzo Player Strasbourg Ligi ya Ufaranza: 1978-79 Msimamizi      Monako Mshindi Ligi ya Ufaranza (1): 1987-88 kombe la Ufaransa (1): 1990-91 Nafasi ya pili Taji la kompe la UEFA (1): 1991-92 Ligi ya Ufaranza (3): 1990-91 1991-92 1992-93 Nagoya Grampus Mshindi Kombe la Mfalme (1): 1996 Ligi ya Japani (1): 1996 Nafasi ya pili Ligi ya Japani (1): 1996 Arsenal Mshindi Taji ya ligi (3): 1997-98, 2001-02, 2003-04 Kombe la FA (4): 1997-98, 2001-02, 2002-03, 2004-05 Ngao la jamii (4): 1998, 1999, 2002, 2004 Nafasi ya pili Kombe la UEFA (1): 2005-06 Taji ya ligi (5): 1998-99, 1999-2000, 2000-01, 2002-03, 2004-05 Kombe la FA (1): 2000-01 Taji ya Carling (1): 2006-07 Ngao ya jamii (2): 2003, 2005 Kombe la UEFA (1): 1999-2000  Binafsi Meneja wa Mwaka katika Ufaranza: 1988, 2008 Meneja wa Mwaka katika ligi ya Japani: 1995 Afisa wa Ufalme wa Uingereza: 2003 Onze d'Or Kocha wa Mwaka: 2000, 2002, 2003, 2004 Meneja wa Mwaka wa ligi ya Uingereza: 1998, 2002, 2004 Lma Meneja wa Mwaka: 2001-02, 2003-04 [65] Tuzo la BBC kwa meneja wa Mwaka  2002, 2004 Uhuru wa Islington: 2004 [66] Tuzo la FWA : 2005 [67] Makwiji wa soka Uingereza : 2006 Meneja wa Ligi wa Mwezi: mara kumi [68] (Machi 1998, Aprili 1998, Oktoba 2000,[69] Aprili 2002,[70] Septemba 2002,[71] Agosti 2003,[72] Februari 2004,[73] Agosti 2004,[74] Septemba 2007,[75] Desemba 2007 [76] Marejeo  Viungo vya nje   at Soccerbase         Jamii:Waliozaliwa 1949 Jamii:Watu walio hai Jamii:Watu kutoka Strasbourg Jamii:Wachezaji mpira wa FC Mulhouse Jamii:Wachezaji mpira wa RC Strasbourg Jamii:Wachezaji mpira wa Ufaransa Jamii:Mameneja wa mpira


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Ziwa Viktoria (pia: Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza) ni ziwa kubwa la Afrika ya Mashariki lililopo baina ya Tanzania, Kenya na Uganda.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Ni ziwa kubwa kuliko yote barani Afrika, na la pili duniani, baada ya Ziwa Superior ambalo lipo Amerika ya Kaskazini.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Ziwa Viktoria lipo mita 1134 juu ya usawa wa bahari na lina eneo la kilometa za mraba zaidi ya 68,100.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Maji ya ziwa Viktoria yanamiminika kwenye mto Nile na kuelekea bahari ya Mediteranea kwa umbali wa maili 4,000.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Ziwa hili linapata maji yake mengi kutokana na mvua (80%) na kutoka vijito vingi vidogo.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Mto mkubwa unaoingia Viktoria ni Mto Kagera unaotiririka kutoka magharibi.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Ziwa Viktoria ni miongoni mwa maziwa yenye visiwa vingi vidogovidogo.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Ziwa hili lina kina cha wastani cha mita 40 na mwambao wa urefu wa kilomita 4,828, visiwa vyake vikiwa vimechangia 3.7% ya urefu huu.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Eneo la maji ya ziwa limegawanywa 6% (4,100 km2) nchini Kenya, 45% (31,000 km2) nchini Uganda, na 49% (33,700 km2) nchini Tanzania.


Question: Je,mto Nile iko ina urefu wa kilomita ngapi?

Ziwa Viktoria

Viungo vya nje   Jamii:Maziwa ya Afrika Jamii:Maziwa ya Tanzania Jamii:Maziwa ya Uganda Jamii:Maziwa ya Kenya Jamii:Nile  Jamii:Mkoa wa Kagera Jamii:Mkoa wa Geita Jamii:Mkoa wa Mwanza Jamii:Mkoa wa Mara


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Munukero (kwa Kilatini na Kiingereza Monoceros) [1]  ni jina la kundinyota kwenye nusutufe ya kusini ya dunia yetu.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Mahali pake Munukero iko karibu na ikweta ya anga na katika kanda ya Njia Nyeupe.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Inapakana na kundinyota  Shuja (Hydra) upande wa kaskazini, Mbwa Mdogo (Canis Minor), Jauza (Gemini), Jabari (Orion), Arinabu (Lepus), Mbwa Mkubwa ( Canis Maior) na Shetri (Puppis).


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Jina Munukero ni kati ya kundinyota zilizobuniwa tangu mabaharia Wazungu walizunguka dunia yote yaani karne ya 16 na hapo wanaastronomia wa Ulaya walilenga kuchora ramani ya nyota zote.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Wagiriki wa Kale hawakujaribu kupanga nyota zake hafifu kati ya kundinyota walizojua.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Mwisho wa karne ya 16 Mholanzi Petrus Plancius alipokea taarifa ya mabaharia waliochora nyota za kusini halafu akajitahidi kujaza eneo lote la angani kwa kupanga nyota zote kwa kundinyota.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Hapo alitambua mapengo (yaani nyota zisizopangiwa kwa kundinyota) akaunda kundinyota za Munukero na Twiga (Camelopardalis) na kuichora katika globu ya nyota yake.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Plancius alitumia jina la Munukero (monoceros) ambayo katika mitholojia ya Ulaya ni mnyama visasili anayefanana na farasi mwenye pembe moja kichwani.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Inaaminiwa ya kwamba wazo hili lilitokana na taarifa kuhusu kifaru zilizopokelewa Ulaya.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Jina la Kigirkiki la “Monocero” lina sehemu mbili za “mono” yaani moja na Cero yaani pembe.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Leo Munukero - Monoceros iko pia kati orodha  ya kundinyota 88 ya Umoja wa Kimataifa wa Astronomia zinazoorodheshwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia [2].


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Mon'.[3]


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Nyota Monucero ina nyota chache na dhaifu tu.


Question: Neno Astronomia lilitokana na lugha ipi?

Munukero (kundinyota)

Nyota angavu zaidi ni α Alfa Monocerotis yenye mwangaza unaoonekana wa mag 3.93  ikiwa umbali wa Dunia  miaka ya nuru 148 [4]  Tanbihi  Viungo vya Nje     Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, ukurasa 336 ff ()


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Alfabeti ni kiasi cha alama zinazotumiwa kuandika sauti za lugha fulani.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Alama hizi hupatikana kama orodha kwa ufuatano uliokubaliwa, kwa mfano katika Kiswahili: "a, b, ch, d, dh, e, f, g, gh, h, i, j, k, kh, l, m, n, ny, ng', o, p, r, s, sh, u, t, th, v,w, y, z".


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Jina la "alfabeti" hutokana na mwandiko wa Kigiriki ambamo herufi mbili za kwanza ni α "alfa" na β "beta".


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Alfabeti ni mtindo wa mwandiko uliosambaa duniani kote.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Kwa lugha nyingi imechukua nafasi ya miandiko ya awali.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Alfabeti huonyesha sauti si maneno kamili - hii ni tofauti na mwandiko kama Kichina wenye alama kwa ajili ya neno lote.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Mifano ya Alfabeti Alfabeti inayotumiwa zaidi kimataifa ni alfabeti ya Kilatini (au "alfabeti ya Kirumi").


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Lakini kuna alfabeti nyingine kadhaa zinazojulikana kimataifa kama vile:  Alfabeti ya Kigiriki hutumiwa kwa lugha ya Kigiriki.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Alfabeti ya Kiarabu hutumiwa kwa Kiarabu, Kiajemi na Kiurdu.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Alfabeti ya Kiebrania hutumiwa kwa Kiebrania na Kiyidish.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Alfabeti ya Kikyrili hutumiwa kwa lugha za Kislavoni kama Kirusi, Kibulgaria, Kiserbia na pia lugha za Asia ya Kati.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Mengine ni alfabeti kama vile ya Kikopti, ya Kigeorgia, ya Kiarmenia n.k. Abugida Aina za pekee za alfabeti ni miandiko ya "abugida".


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Hii inamaanisha namna ya kuandika ambako hakuna alama za pekee kwa ajili ya vokali.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Kila alama ya konsonanti ina namna mbalimbali ya kuonekana kwa kuongeza alama ndogo inayoonyesha ni vokali ipi inayofuata.


Question: Kuna lugha ngapi duniani kote?

Alfabeti

Mifano yake ni Devanagari au alfabeti ya Kihindi Alfabeti ya Kiethiopia  Jamii:Mwandiko


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Jiometri (pia: Jiometria, kutoka neno la Kigiriki γεωμετρία, geometria, linaloundwa na geo- "dunia" na -metron "kipimo", kwa kupitia Kiingereza geometry) ni tawi la hisabati linalochunguza ukubwa, mjao, umbo na mahali pa eneo au gimba.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Tawi la jiometri linalochunguza pembetatu hasa huitwa trigonometria.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Maumbo huwa na nyanda (dimensioni) mbili yakiwa bapa, au tatu kama ni gimba.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Kwa mfano mraba, pembetatu na duara ni bapa na kuwa na nyanda 2 za upana na urefu.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Kumbe tufe (kama mpira) au mchemraba huwa na nyanda 3 za upana, urefu na kimo (urefu kwenda juu).


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Jiometri za kitambo Maumbo ya jiometri yalionekana kwanza nchini Mesopotamia na Misri katika milenia ya pili baada ya Yesu Kristo.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Maumbo haya yalikuwa na urefu, uwanda ambazo zilitumika katika kupima ardhi na kuzuru sayari nyingine.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Matumizi Jiometri hutumiwa kupima eneo na mzingo wa umbo bapa.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Inaweza kupima pia mjao na eneo la uso wa gimba.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Katika maisha ya kila siku jiometri inasaidia kujua vipimo vya vitu vingi kama vile: eneo wa uso wa chumba na hivyo kuamua kiasi cha rangi kinachohitajika kwa kupaka rangi kuta zote.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Mjao wa chombo ili kujua kuna lita ngapi za maji ndani yake.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Eneo la shamba linalotakiwa kugawiwa kati ya watu.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Urefu wa mzingo wa bwawa ili kujua tunahitaji kununua mita ngapi za fensi tukitaka kuifunga.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Historia Chanzo cha jiometri kilikuwa elimu ya kupima ukubwa wa eneo fulani, kwa mfano eneo la mashamba ya kijiji kwa kusudi la kuligawa kati ya watu wake.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Mtaalamu wa Ugiriki ya Kale aliyeitwa Euklides alitunga kitabu cha kwanza kinachofahamika kuhusu jiometri.


Question: Mwanzilishi wa jiometria anaitwa nani?

Jiometri

Viungo vya nje    * Jamii:Hisabati


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mirihi (kutoka Kiarabu المريخ al-miriikh; pia: Murihi, Meriki; lat. & ing.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mars inayomtaja mungu wa vita katika dini ya jadi ya Waroma wa Kale) ni sayari ya nne katika mfumo wa Jua.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Hivyo ni sayari jirani ya Dunia iliyo sayari ya tatu.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Sura ya Mirihi inafanana zaidi na dunia yetu kati ya sayari zote ilhali haina joto au baridi kali mno.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Kutokana na rangi yake, iliyosababishwa na wingi wa kutu, imeitwa "sayari nyekundu".


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Ina miezi miwili midogo inayoitwa Phobos na Deimos.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Njia mzingo yake ya kuzunguka jua Mirihi inazunguka jua kwa umbali wa kilomita milioni 206.62 hadi 249,23, ikitumia karibu miaka miwili ya kidunia (mwaka 1 siku 321 na saa 18) kwa obiti (njia mzingo) yake.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mzingo wa kuzunguka jua imeinama 1.85° kutoka ekliptiki.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Obiti yake imekaribia umbo la duara ikiwa afeli yake ina umbali wa vizio astronomia 1.666 na periheli ina umbali wa vizio astronomia 1.3814.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Tabia za kifisikia  Kipenyo cha Mirihi ni km 6.794 (takriban nusu kipenyo cha dunia); eneo la uso wake ni nusu ya eneo la uso wa dunia; masi yake ni sehemu ya kumi tu ya masi ya dunia.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mirihi inazunguka kwenye kipenyo chake katika saa 24 na dakika 37 za kidunia.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Kipenyo cha mzunguko kimenama 25° 12' dhidi ya njia ya mzingo wa kuzunguka jua.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Hali hii inasababisha majira ya joto na ya baridi inayofanana na dunia, lakini kutokana na muda wa mwaka hata muda wa majira ni mrefu kuliko duniani.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Angahewa Angahewa ya Mirihi ni haba sana, yenye shinikizo la Pascal 750 tu, yaani 0.75% ya shinikizo la hewa duniani.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Hewa yake ni hasa dioksidi ya kaboni (95%), nitrogeni (3%), argoni (1.6%) ikionyesha pia dalili hafifu za oksijeni na maji.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Kutokana na uhaba wa hewa joto lililopokewa kutoka jua linapotea haraka sana, hivyo kuna baridi wakati wa usiku.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Halijoto karibu na ikweta wakati wa majira ya joto ni kati ya 20°C wakati wa mchana na hadi –85°C wakati wa usiku.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mirihi ina upepo na mawingu.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Nchani pana barafu ya daioksidi ya kaboni pia barafu ya maji inayoyeyuka wakati wa joto na kusababisha mawingu.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Majira kati ya baridi na joto hutokea dhoruba kali zinazotupa vumbi nyingi hewani ya kufunika sehemu kubwa za uso wa sayari.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Uso wa Mirihi  Uso wa sayari inaonyesha tofauti kubwa kati ya kizio cha kaskazini na kizio cha kusini.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Kaskazini pana hasa tambarare, kusini kuna hasa milima na nyanda za juu.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Kutokana na uhaba wa maji hakuna bahari au mito lakini kuna dalili kama mabonde makavu yanayoonyesha ya kwamba zamani mito ilikuwepo.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Tambarare za kaskazini zina mchanga na vumbi nyingi.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Maeneo haya yana rangi tofauti: mengine yanaonekana meusimeusi kwa darubini.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Maeneo haya yaliaminiwa zamani ndiyo bahari, hivyo yaliitwa kwa jina la Kilatini "mare" (bahari) kama vile Mare Erythraeum au Mare Sirenum.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Katika kizio cha kusini ndipo milima mikubwa inayojulikana ulimwenguni hadi leo.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mlima mkubwa kabisa, wenye kimo cha km 26 (zaidi ya mara nne urefu wa Kilimanjaro), ndio Olympus Mons (Mlima wa Olimpiki), volkeno , ambayo ni kubwa kuliko zote za mfumo wa jua.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mazingira yake mengine yenye milima mikubwa huitwa Tharsis kuna pia volkeno.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Ncha za kaskazini na kusini zina vilele vya barafu.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Sehemu kubwa ya barafu hii ni daioksaidi ya kaboni iliyoganda, sehemu ndogo ni barafu ya maji.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Kilele cha barafu cha kaskazini kina kipenyo cha km 1000 wakati wa majira ya joto; unene wa barafu hukadiriwa kuwa km 5.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Kilele cha barafu cha kusini ni kidogo: kipenyo chake ni km 350 tu, unene wake takriban km 1.5.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Katika eneo la ikweta ya Mirihi kuna bonde la ufa kubwa sana, lenye urefu wa km 4000 na kina hadi m 7000.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Vyombo vya angani vimefika Mirihi na kutuma picha.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Hali halisi uso wa sayari ni jangwa kubwa sana.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mifereji Mirihi ni sayari iliyoaminika kuwa na uhai hata aina ya wanadamu.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Tofauti na sayari nyingine jirani na dunia yetu, ambayo ni Zuhura (au Ng'andu), uso wa Mirihi unaonekana kwa darubini.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Katika karne ya 19 BK wanaastronomia, hasa Mwitalia Giovanni Schiaparelli, waliona alama kama mistari kwenye uso wa Mirihi.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Schiaparelli aliita mistari hii kwa neno la Kiitalia "canali" yaani mifereji.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Jina hili lilisababisha watu wengi kujiuliza: mifereji imepatikana namna gani?


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Halafu katika eneo la mistari hii mabadiliko ya rangi ilionekana.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Haya yote yamesababisha dhana na makadirio ya kuwa mifereji imechimbwa kwa kusudi la kupeleka maji maeneo makavu yanayomwagiliwa na kuonyesha rangi ya mazao kimajira.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Kumbe lazima kuwe na wachimbaji, kwa hiyo wako aina ya watu wenye utamaduni.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Watu hao waliozaliwa katika fikra za wanaastronomia na waandishi wa vitabu walijulikana kote duniani; baadaye imani ilianza ya kuwa wanatutembelea duniani.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Leo imegunduliwa ya kwamba sehemu kubwa ya mistari iliyoripotiwa na Schiaparelli haiko, tena si mifereji.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Sababu ya kuiona ilikuwa hali ya darubini ya zamani pamoja na kuchoka kwa macho ya watazamaji.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mistari kadhaa iko kweli, lakini si mifereji iliyochimbwa, bali mabaki ya mito ya kale kutoka zamani Mirihi ilipokuwa bado na maji.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Mabadiliko katika rangi kwenye sehemu ya uso za Mirihi yamejulikana ni kutokana na dhoruba kubwa yanayorusha vumbi kwenye angahewa.


Question: Sayari ya  Mirihi  ina ukubwa gani?

Mirihi

Jamii:Sayari Jamii:Mirihi Jamii:Mfumo wa jua


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Majekodumni Fasheke ambaye jina lake maarufu ni Majek Fashek ni mwanamuziki wa Reggae toka Nigeria.


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Majek Fashek alianza kupata umaarufu mwanzoni mwa miaka ya 1980 alipotokea kwenye kipindi cha televisheni nchini Nigeria.


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Baada ya hapo alifanya ziara za kimuziki na kundi lililoitwa The Mandators.


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Mwaka 1987 alijitoa kwenye kundi hilo na kuwa peke yake.


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Alipata jina kubwa nchini Nigeria hasa kufuatia wimbo wake ulioitwa 'Send Down the Rain.'


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Alifanikiwa kupata tuzo sita za PMAN na baada ya hapo kusaini mkataba na kampuni ya CBS ya Nigeria.


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Baadaye alijitoa toka kwenye kampuni hiyo na kujiunga na Island Records, kampuni ambayo ina jina kubwa katika muziki wa Reggae duniani.


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Alipojiunga na kampuni hiyo alirekodi wimbo wa Bob Marley wa Redemption Song.


Question: Majek Fashek ana nyimbo ngapi?

Majek Fashek

Viungo vya nje


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

République françaiseJamhuri ya Kifaransa      Bendera ya UfaransaNembo la UfaransaNational motto: Uhuru, Usawa, Undugu (Kifaransa: Liberté, Egalité, Fraternité)Lugha rasmiKifaransa1Mji mkuuParisMji mkubwaParisRais:Emmanuel MacronWaziri Mkuu:Eneo - Jumla2   - Ufaransa bara3    - % majiNafasi ya 42   674,843 km²   (260,558 sq. mi.)  Nafasi ya 47   551,695 km²4 (213,011 sq. mi.) 543,965 km²5 (210,026 sq. mi.)  0.26%Wakazi (1 Januari 2014) - Total2 - Ufaransa bara3 - Density3Nafasi ya 20   66,616,416 63,929,00 116/km²GDP (PPP)  - Jumla (2003)  - GDP/mtuNafasi ya 5 $1.661 Trillioni $27,600PesaEuro (€)6, CFP Franc7Kanda ya wakati - in summerCET (UTC+1)3 CEST (UTC+2)3Wimbo wa taifaLa MarseillaiseInternet TLD.frCalling Code33 1 Taz.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

#Demografia kwa lugha za kimkoa  2 Eneo lote la Ufaransa pamoja na mikoa ya ng'ambo lakini bila Antaktika.  3 Ufaransa bara pekee (=Ufaransa ya Ulaya)  4 Namba za taasisi ya jiografia ya Ufaransa   5 Kumbukumbu ya ofosi ya ardhi  6 Jamhuri yote ya Kifaransa bila maeneo katika Pasifiki  7 Maeneo ya ng'ambo katika Pasifiki pekee  Ufaransa ni nchi ya Ulaya na mwanachama mwanzilishi wa Umoja wa Ulaya.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mji mkuu ni Paris.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Eneo lake ni km² 674,843; na idadi ya wakazi ni 63,044,000.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Imepakana na Ubelgiji, Luxemburg, Ujerumani, Uswisi, Italia, Monako, Andorra na Hispania.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Ina pwani ndefu kwenye bahari ya Atlantiki pande za kaskazini na magharibi halafu kwenye Mediteranea upande wa kusini.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Ufaransa ina pia maeneo mengi ya ng'ambo yaliyokuwa makoloni yake zamani lakini kwa sasa ni sehemu rasmi za Jamhuri ya Ufaransa na wakazi wao ni raia wenye haki zote.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Kati ya maeneo haya kuna hasa visiwa katika Amerika ya Kaskazini, Amerika ya Kusini, Bahari ya Karibi, Afrika, Bahari Hindi halafu Bahari ya Pasifiki.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Lugha ya taifa ni Kifaransa lakini kuna lugha za maeneo kama vile Kibaski, Kibretoni, Kikatalani, Kikorsika, Kijerumani, Kiholanzi na Kioxitania.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Wahamiaji kutoka nchi zilizokuwa koloni za Ufaransa walileta pia lugha zao, hasa Kiarabu na Kiberber kutoka Afrika ya Kaskazini.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Ufaransa haina dini rasmi lakini wakazi walio wengi (75%) ni Wakatoliki.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Takriban milioni 4-5 Waislamu ni wahamiaji kutoka koloni za zamani katika Afrika ya Kaskazini au Magharibi pamoja na watoto wao.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Wafaransa wanapenda sana michezo hasa mpira wa miguu.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Ufaransa ulikuwa kati ya nchi zenye makoloni mengi ikasambaza lugha yake kote duniani na kutunza uhusiano wa pekee na nchi nyingine zinazotumia Kifaransa.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Historia Historia ya awali Ufaransa ulikaliwa na watu tangu muda mrefu sana.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Utafiti wa akiolojia umeonyesha vifaa vya mawe vyenye umri wa miaka laki iliyopita.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Gallia Watu wa Ufaransa waliingia katika historia andishi kupitia taarifa za waandishi wa Roma ya Kale walioeleza habari za majirani wao Wagallia katika Italia ya kaskazini na Ufaransa wa leo.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Hao Wagallia walikuwa Wakelti na mara kwa mara katika hali ya vita kati yao na Waroma.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Kuanzia mwaka 58 KK Juliasi Caesar aliteka na kutawala Gallia yote kwa niaba ya Jamhuri ya Roma.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Gallia ikaendelea kuwa moja ya majimbo tajiri ya Roma na wakazi wengi walitumia lahaja za Kilatini kilichopata kuwa mama wa Kifaransa cha sasa.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Lahaja za Kikelti zilibaki katika maeneo ya kando tu, kwa mfano Bretagne.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Polepole wakazi wengi walipata kuwa Wakristo wa Kanisa Katoliki.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Sehemu ya Milki ya Wafaranki Wakati wa kuporomoka kwa Dola la Roma makabila ya Kigermanik waliingia katika eneo la Ufaransa na kuchukua utawala mikononi mwao.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Kabila la Kigermanik la Wafaranki[1] lilitawala sehemu kubwa ya Ufaransa pamoja na Ujerumani ya magharibi mnamo mwaka 500.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mfalme wao Chlodwig (tamka klod-vig) alipokea Ukristo wa Kikatoliki kama dini rasmi ya milki yake.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mfalme Karolo Mkuu alipanua mipaka ya milki hadi Ujerumani ya kaskazini na Italia na mwaka 800 akapokea cheo cha Kaisari wa Roma kwa mikono ya Papa Leo III.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Chanzo cha ufalme wa Ufaransa Baada ya kifo cha Karolo na mwanawe, milki iligawiwa kati ya warithi kwenye mkataba wa Verdun mwaka 843.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Miaka 100 baadaye mtemi wa Paris Hugo Capet alichukua nafasi ya wajukuu wa Karolo na wafuasi wake waliendelea kuimarisha mamlaka ya kifalme.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Ugawaji wa mwaka 843 ulikuwa chanzo cha Ufaransa kama nchi ya pekee.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mwanzoni ilijulikana kama "milki ya Wafaranki wa magharibi" ilhali sehemu za Ujerumani ziliitwa "milki ya Wafaranki wa mashariki".


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Lakini Wagermanik katika Ufaransa walikuwa wameshaacha lugha yao asilia na kutumia kile Kilatini-Kifaransa cha siku zile.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Wafalme wa sehemu walikuwa dhaifu mwanzoni na mamlaka kubwa ilikuwa mikononi wa makabaila katika majimbo ya ufalme.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Ufaransa na Uingereza Kwa karne kadhaa historia ya Ufaransa ilikuwa na ugumu wa pekee kutokana na mchanganyiko wake na historia ya Uingereza.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mwaka 1066 mtemi William wa Normandi aliyekuwa chini ya mfalme wa Ufaransa alivamia Uingereza na kuwa mfalme huko lakini yeye pamoja na warithi wake waliendelea kuwa watemi wa jimbo la Normandi.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Kwa njia hiyo watemi wa Normandi waliingia mara nyingi kwa nguvu katika siasa ya Ufaransa.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Baada ya kifo cha mtawala wa mwisho kutoka ukoo wa Hugo Capet Wanormandi walidai cheo cha mfalme wa Ufaransa na hii ilikuwa chanzo cha vita ya miaka 100.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mwishowe Waingereza walipaswa kuacha karibu mali yote kutoka urithi wa Wanormandi.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Kilele cha ufalme hadi mapinduzi ya 1789  Milki ya Ufaransa iliendelea kuwa nchi yenye nguvu katika Ulaya.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Katika vita ya miaka 30 (1618 - 1648) iliweza kujipatia nafasi ya mwamuzi katika siasa ya Ulaya bara.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Wakati huohuo matengenezo ya Kiprotestanti yalikuwa yameshaenea na watemi Waprotestanti walitawala maeneo makubwa ya Ufaransa.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mfalme Louis XIV wa Ufaransa aliona hali hiyo kama [[hatari] kwa mamlaka yake, akafuta ahadi zote kwa Waprotestanti hadi wakaondoka nchini kwa wingi.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Baada ya Louis XIV, waandamizi wake waliongeza madeni ya serikali kwa vita vingi dhidi ya Uingereza na ujenzi wa majumba makubwa.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Matatizo makali ya kiuchumi pamoja na mawazo mapya ya Zama za Mwangaza yalisababisha mapinduzi ya Kifaransa ya mwaka 1789.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mamlaka ya mfalme iliondolewa na baada ya kipindi jamhuri kutangaziwa ilhali mfalme alishtakiwa kuwa msaliti na kupewa adhabu ya mauti.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Napoleone Baada ya mapinduzi, Ufaransa uliingia katika vita na falme nyingine za Ulaya zilizoona mapinduzi ni hatari kwao.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Wapinzani walikuwa hasa Uingereza, Austria na pia Prussia.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Kwa jumla jeshi la kimapinduzi lilifaulu kutetea eneo la Ufaransa na kuingia katika sehemu za Ujerumani, Uholanzi na Italia.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Katika vita hivyo afisa kijana, kwa jina Napoleon Bonaparte, alipanda vyeo haraka hadi kuingia katika siasa; mwaka 1799 alichukua mamlaka yote kwa kutumia cheo cha "konsuli wa kwanza" na tangu 1804 alijiita "Kaisari wa Wafaransa".


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Katika vita vya mfululizo aliteka sehemu kubwa ya nchi za Ulaya au kuzilazimisha kumfuata.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Baada ya kushinda Prussia na Austria na kutawala Italia pamoja na Hispania alikuwa mkuu wa Ulaya.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Lakini vita alivyoanzishwa mwaka 1812 dhidi ya Urusi vilikuwa msingi wa kushindwa kwake.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Mwaka 1814 alipaswa kusalimu amri, akapelekwa kwenye kisiwa cha Elba (Italia); aliporudi barani na kujaribu kuwa mkuu wa Ufaransa tena, jeshi lake lilishindwa katika mapigano ya Waterloo mwaka 1815 na Napoleon akawa mfungwa kwenye kisiwa cha St Helena hadi kifo chake.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Karne mbili za mwisho Baadaye ufalme ulirudishwa kwa msaada wa nchi zilizoshauriana pamoja kwenye mkutano wa Vienna 1815, lakini ulipinduliwa tena.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Katika karne ya 19 Ufaransa ulijitwalia makoloni mengi, hasa Afrika.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Katika vita vikuu vya kwanza, ulivamiwa na Wajerumani, lakini mwisho uliibuka na ushindi na kurudishiwa mikoa ya Alsace na Lorraine iliyotekwa na Ujerumani katika vita vya mwaka 1870.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Baada ya vita vikuu vya pili ambako nchi ilitekwa na Ujerumani kwa kiasi kikubwa, Ufaransa ulipata katiba mpya na kujiunga na NATO (1949) na mwanzo wa Umoja wa Ulaya (tangu 1951).


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Ilihesabiwa kati ya washindi wa vita na kupata kiti cha kudumu kwenye Baraza la Usalama la UM.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Wakati huohuo utawala wake juu ya makoloni ulianza kuporomoka.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Baada ya kushindwa katika Vita vya kwanza vya Indochina mwaka 1954 Ufaransa ulipaswa kukubali uhuru wa Vietnam Kaskazini, Vietnam Kusini, Laos na Kambodia.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Makoloni yake mengi katika Afrika yalipata uhuru bila vita mnamo 1960.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Ila Aljeria, iliyowahi kutangazwa kuwa sehemu ya Ufaranya yenyewe, ilipata uhuru wake baada ya vita vikali vya kupigania uhuru vya miaka 1954 - 1962.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Katika kipindi hiki cha vurugu jenerali Charles de Gaulle alichaguliwa kuwa rais chini ya katiba mpya iliyounda mfumo wa rais kama kiongozi wa serikali mwenye mamlaka makubwa.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Vyama mbalimbali vilivyoendelea kutetea itikadi ya de Gaulle hata baada ya kifo chake vinaendelea kuwa mkondo muhimu katika siasa ya Ufaransa na marais walichaguliwa ama kutoka mkondo huo (Jaques Chirac, Nicolas Sarkozy) au kutoka Chama cha Kisoshalisti (Francois Mitterand, Francois Hollande).


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Tangu miaka ya 1980 chama kipya cha Front National kilianza kupata kura kikipinga uhusiano wa karibu na Umoja wa Ulaya na wahamiaji Waislamu kutoka nchi za Afrika ya Kaskazini.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Katika uchaguzi wa rais wa mwaka 2017 ilitokea kwa mara ya kwanza ya kwamba wagombea wa vyama vikubwa walishindwa kupata kura nyingi na awamu ya mwisho ya uchaguzi ilikuwa kati ya mgombea wa kujitegemea Emmanuel Macron (aliyepata urais) na Marie Le Pen wa Front National.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Utawala  Baada ya mapinduzi ya mwaka 1789 Ufaransa yote iligawiwa katika wilaya (kwa Kifaransa "département") zilizoongozwa na mkuu (prefect) aliyekuwa mwakilishi wa serikali kuu.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Tangu mwaka 1964 wilaya ziliwekwa chini ya ngazi mpya ya mikoa ("région").


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Tangu mwaka 1982 Ufaransa ilianza kutumia mfumo wa ugatuzi na kuipa mikoa, wilaya na kata zake kiwango cha madaraka ya kujitawala.


Question: Prussia ilikuwa na nembo gani?

Ufaransa

Majiji Orodha ya miji ya Ufaransa Paris Lyon Marseille Toulouse Lille Bordeaux Nice Nantes Strasbourg Rennes Montpellier Mito Baadhi ya mito ya Ufaransa ni: Mto Charente Mto Doubs Mto Garonne Mto Isère Mto Loire Mto Marne Mto Rhine Mto Rhône Mto Saône Mto Seine Mto Yser Watu maarufu Adolphe Adam Albert Camus Albert Schweitzer Alois Maria wa Montfort Anselm wa Canterbury Bernardo wa Clairvaux Blaise Pascal Charles de Foucald Charles Sacleux Daniel Auber François Mauriac Fransisko wa Sales Gregori wa Tours Henri Bergson Henri Matisse Hilari wa Poitiers Jacques Maritain Jacques Monod Jean-Jacques Rousseau Jeanne d'Arc Jean-Paul Sartre John Calvin Koleta Boylet Le Corbusier Louis Pasteur Ludoviko IX Marcel Proust Margareta Maria Alacoque Marie Curie Martino wa Tours Molière Paul Sabatier Paulino wa Nola Pierre Curie René Descartes Teresa wa Mtoto Yesu Valdo Victor Hugo Vinsenti wa Paulo Voltaire Yoana Antida Thouret Yoana Fransiska wa Chantal Yohane Baptista de La Salle Yohane Maria Vianney Tazama pia Orodha ya miji ya Ufaransa Orodha ya départements za Ufaransa Orodha ya nchi kufuatana na wakazi Tanbihi  Viungo vya nje   Ufaransa kitabu cha simu      Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya Jamii:Nchi za Ulaya Jamii:Nchi za G7 Jamii:Nchi za G8 Jamii:Nchi za G20 Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa jina hilo Wakristo wanamaanisha ufafanuzi wa mpango wa kazi ya Mungu kwa wokovu wa binadamu kadiri ya Biblia.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maana ya historia Historia ni mfululizo wa habari za mambo yaliyotokea pamoja na sababu zake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Binadamu anaziandika ili kuelewa maisha yake, yaani ametokea wapi, amepata mafanikio gani na matatizo gani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Historia inatufundisha kuishi: kumbukumbu za mambo ya zamani (vita, uhuru, viongozi na mengineyo) zinatuwezesha kuendelea vizuri zaidi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini ni muhimu zaidi kujua mambo makuu aliyoyatenda Mungu ili kutuokoa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Dini ya Uyahudi na ya Ukristo ni dini zinazotegemea historia kuliko maumbile: Mungu hatazamwi kama Muumba tu, bali zaidi kama Mwokozi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maana ya wokovu Wokovu ni kazi ya Mungu kwa ajili yetu (1Tim 2:4; 2Tim 1:9-10).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Sisi hatuwezi kujikomboa, lakini Mungu ana nguvu kuliko shetani na mabaya yote, naye anatuhurumia sisi maskini (Kol 1:13-14).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Alifanya nini ili kutuokoa?


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo historia ya wokovu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wapo walioiandika katika Biblia ili tusadiki na kuishi upya (1Pet 1:10-12).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Humo mtu hatazamwi kama nafsi ya peke yake tu, bali zaidi kama mtu wa taifa lake; hivyo Mungu anatangazwa kuwa hashughulikii wokovu wa mtu binafsi tu, bali wa mataifa mazima pia, kuanzia lile la Israeli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Aliyowatendea wao ni hasa kuwatoa utumwani Misri, kuwapa agano na masharti yake li awafanye taifa huru katika nchi bora.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walijenga imani yao juu ya hayo mang’amuzi ya msingi ya wokovu kutoka kwa Mwenyezi Mungu, halafu wakajikumbusha kwamba alikuwa ameshawaahidia mababu wao baraka kama hizo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hatimaye tu walitafakari juu ya asili ya watu na ya ulimwengu, wakaelewa kuwa Mungu aliweza kuwaokoa kwa sababu ndiye aliyeumba vyote: hakuna wa kushindana naye na wa kuzuia mpango wake kwa ajili ya watu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa Wakristo tukio kuu lililo msingi wa imani ni ufufuko wa Yesu, aliyetoka kaburini mzima na mtukufu, wa kwanza kati ya umati, akaingia katika nchi ya walio hai kweli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Imani kuhusu Biblia  Wakristo wanasadiki Biblia imeandikwa kwa uvuvio wa Roho Mtakatifu (2Pet 1.20-21; 2Tim 3:16): ndiyo sababu wanaiheshimu sana.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini habari zake hazifuati mpangilio wa tarehe.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wapo wataalamu waliozipanga kwa utaratibu huo unaotupendeza zaidi siku hizi: wamejitahidi kuelewa tarehe ya matukio na ya maandiko yote ili kuyapanga moja baada ya lingine kuanzia ya zamani za kale hadi maisha ya Yesu na ya Mitume wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini tukumbuke daima kwamba lengo la Biblia si kueleza sayansi, jiografia wala historia, bali ni kufundisha kwa ukweli njia ya wokovu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Taarifa nyingine zinategemea ujuzi wa mtu aliyeandika na mtindo alioutumia: sheria, taratibu za ibada, nasaba, ufafanuzi wa majina, maneno matakatifu ya mahali fulani, baraka, hadithi, simulizi, historia halisi n.k. Sehemu kuu mbili za Biblia ni Agano la Kale na Agano Jipya (2Kor 3:10; Eb 8:13).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

La Kale limeandikwa kabla ya Yesu, Jipya baada yake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo Agano la Kale lina utabiri mwingi juu ya Yesu (Lk 24:27,44), na Agano Jipya linarudia na kufafanua habari nyingi za kale: hivyo tunatakiwa kusoma daima Agano la Kale kwa mwanga wa Agano Jipya, na kutafuta katika habari za kale mifano inayotusaidia kuelewa mambo ya Yesu na Kanisa (1Kor 10:11; Kol 2:17).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa ufunuo wa Mungu ulifanyika hatua kwa hatua hata ukakamilishwa na Yesu (Eb 1:1-2), hatuwezi kutegemea dondoo moja tu kuhusu jambo fulani, bali tuzingatie jambo hilo lilivyoozungumziwa tangu mwanzo hadi mwisho wa ufunuo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Tunahitaji kujua Biblia nzima ili kuelewa jinsi Mungu alivyo, alivyotuokoa na anavyotaka tuishi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Vitabu vya Biblia ni 73: yaani 46 katika Agano la Kale na 27 katika Agano Jipya.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndivyo vilivyokubaliwa na Kanisa Katoliki kuwa ni Neno la Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waprotestanti wengi wanakataa vitabu 7 vya Agano la Kale (pamoja na sehemu chache za vingine): hivyo Biblia yao inavyo 66 tu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mgawanyo wa vitabu hivyo si muhimu, mradi tusiongeze wala kupunguza neno.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa kawaida vinapangwa kwa kuzingatia vinaleta habari za namna gani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo katika Agano la Kale yanatofautishwa makundi manne: Torati (yaani sheria), vitabu vya historia ya Israeli, vitabu vya manabii (waliotumwa na Mungu ili kuwaonya na kuwafariji Waisraeli), na vitabu vya hekima (vyenye nyimbo, mashairi, mithali n.k.).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Katika Agano Jipya tuna vitabu 5 vya historia (yaani Injili 4 na Matendo ya Mitume), barua 21 za Mitume na kitabu kimoja tu cha kinabii (Ufunuo).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lugha asili ziko tatu, yaani Biblia imeandikwa sehemusehemu kwa Kiyahudi, Kiaramu (ndiyo lugha ya Yesu), na Kiyunani (yaani Kigiriki cha zamani).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ila Agano Jipya lote limeandikwa kwa Kiyunani ambacho zamani za Yesu kilikuwa lugha ya kimataifa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kutoka lugha hizo wataalamu wanaendelea kutafsiri Biblia katika lugha yoyote ili Neno la Mungu liwaelee watu wote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kati ya tafsiri zote, mbili za zamani zina sifa za pekee, yaani tafsiri ya LXX (kwa Kigiriki "Septuaginta", yaani sabini: ni Agano Kale kwa lugha ya Kiyunani), na ya Vulgata (Biblia nzima kwa Kilatini).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maelezo ya Kanisa yanahitajika kwa sababu: kwanza mwenyewe sielewi maandiko hayo yameandikwa na nani, lini, wapi, kwa lengo lipi na katika mazingira ya namna gani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa Roho Mtakatifu hakunipa Biblia peke yangu, bali ndani ya taifa lote la Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo sina haki ya kuifafanua ninavyotaka.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wasio na elimu na msimamo wanapotosha Biblia na kupotea (2Pet 3:16).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Agano la Kale  Vitabu vitano vya Torati  Vitabu vya kwanza vya Biblia (Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu na Kumbukumbu la Torati) vinaunda kwa pamoja Torati (kwa Kiyahudi “fundisho”, yaani “sheria”).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mgawanyo wa kawaida wa Kiyahudi wa vitabu vya Biblia katika makundi matatu (Torati, Manabii na Maandishi) unaonyesha jinsi vitabu vitano vya kwanza vinavyotazamwa kuwa kitu kimoja, tena kiini cha Agano la Kale lote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ajabu la Torati ni jinsi inavyounganisha mambo mbalimbali: ibada kwa Mungu pekee, ahadi zake, matakwa yake, uasi wa binadamu na ukombozi wa Kimungu, wito wa kujali mwanzo wa taifa la Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Humo tunakuta muhtasari wa historia kuanzia uumbaji wa ulimwengu hadi kifo cha Musa: historia ya asili (Mwa 1-11), kipindi cha mababu (Mwa 12-36), simulizi la Yosefu (Mwa 37-50), ukombozi toka Misri na safari kwenye Sinai (Kut 1-18), toleo la sheria mlimani huko (Kut 19 – Hes 10), safari hadi mabonde ya Moabu (Hes 10-36) na nyongeza (Kumb 1-34).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Zamani Musa alidhaniwa kuwa mwandishi wa vitabu hivyo vyote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Siku hizi wataalamu wamethibitisha kuwa ndiye asili ya kiini cha sheria za Israeli, lakini vitabu hivyo viliandikwa katika kipindi kirefu hadi mwaka 400 hivi K.K. Ndiyo sababu katika sheria za vitabu hivyo yanaonekana mabadiliko mbalimbali yaliyofanyika karne hadi karne, k.mf. kuhusu Pasaka na umoja wa hekalu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waliohusika na uandishi ni watu wengi wa Israeli Kaskazini na Kusini.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa yameainishwa mapokeo manne tofauti: J (yaliyoandikwa katika karne X K.K. kwa kumuita Mungu YHWH), E (ya karne IX K.K. yanayomuita Elohim), D (yanayotawala Kumbukumbu ya Torati: ni ya karne VII K.K.) na P (yaani ya kikuhani kwa kuwa yanajali sana ibada: ni ya karne VI K.K.).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hayo ya mwisho yalitumika kama fremu ya mapokeo hayo yote ili kuunganisha Torati nzima katika karne V K.K. Hivyo Torati inatunza matukio ya msingi na imani ya taifa la Israeli jinsi ilivyozidi kukomaa baada ya Musa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Uumbaji  Uumbaji unasimuliwa katika sura mbili za kwanza za Mwanzo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kama vile sehemu mbalimbali za Biblia, kitabu hicho kilitungwa kwa kushona pamoja maandishi tofauti.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu tunakuta masimulizi mawili juu ya Mungu kuumba ulimwengu na watu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

La kwanza (1:1-2:4a) linamchora Mungu akifanya kazi kama binadamu kwa siku sita halafu kustarehe.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Aliumba kila kitu kwa Neno lake (Eb 11:3; ndiye Mwanae pekee: Yoh 1:1-18).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wengine wanaona humo hata kidokezo cha kwanza cha Roho Mtakatifu, aliye upendo wa Mungu, katika upepo uliovuma juu ya wingi wa maji.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mungu aliona kila alichokiumba ni chema tu, lakini alipoumba mtu katika jinsia mbili akaona ni mwema sana, ni bora kuliko vingine, akamweka kuvitawala kwa niaba yake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwanamume na mwanamke wana hadhi sawa kwa kuwa wote wawili ni sura na mfano wake, si upande wa mwili, bali hasa kwa roho yenye uwezo wa kuelewa na kupenda kwa hiari.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Muumba anataka watu washirikiane na kusaidiana, kilele cha uhusiano wowote kati yao ni ndoa inayowafanya kuwa mwili mmoja kama Kristo na Kanisa (Ef 5:31-32).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Simulizi linalofuata (Mwa 2:2b-25) ni la zamani zaidi, nalo pia lina mafundisho makuu juu ya Mungu na mtu, hasa kwamba huyo ndiye kiumbe bora anayeweza kushirikiana na Mungu tofauti na vingine.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hali yake asili ilikuwa ya kupendeza kabisa kwa usafi wa moyo na uhai usio na mwisho, naye alitakiwa akubali kazi za Mungu na kufuata maneno yake, bila ya kujiamulia nini jema, nini baya.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Dhambi ya asili  Mwa 3 inasimulia dhambi iliyo asili ya dhambi zote (Rom 5:12).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa njia hiyo tunaambiwa hali yetu mbaya haitokani na Mungu, bali na uasi wetu na wa wazee wetu (Hek 2:23-24).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pia tunafundishwa kukataa toka mwanzo vishawishi vyetu tukiamini maagizo yote ya Mungu yametolewa kwa upendo mkuu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Shetani ndiye aliyeanzisha kishawishi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Eva alipaswa asimsikilize.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kosa lake la kwanza ni kumjibu: hivyo shetani akamdanganya kwamba, eti Mungu ana kijicho, hataki watu walingane naye, ndiyo sababu aliwakataza (Yoh 8:44).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Tukianza kuzingatia kishawishi tunakubali shaka juu ya wema wa Mungu kwetu katika kutuelekeza.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa namna hiyo walianguka watu wa kwanza waliokuwa watakatifu; kwa urahisi zaidi tutaanguka sisi wenye tabia mbaya kutokana na dhambi hiyo na nyingine nyingi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata baada ya dhambi Mungu anamtafuta mtu kwa upendo, ila huyo kwa aibu anamkimbia, au akijisikia analaumiwa na dhamiri, basi anatafuta visingizio hata kumlaumu Mungu kana kwamba ndiye aliyesababisha.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa utakatifu wake Mungu hawezi kuvumilia maovu, na kwa haki yake anataka makosa yalipwe.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu tunakuta matatizo maishani, kama vile uchungu wa uzazi, kuhusiana kwa mabavu, kupata riziki kwa shida, na hasa kufa: hayo yote ni matokeo ya dhambi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pamoja na hayo Mungu hapendi mtu yeyote apotee (2Pet 3:9), hivyo toka mwanzo aliahidi kwamba mzawa wa Eva atamponda kichwa shetani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo habari njema ya awali kuhusu wokovu ujao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Watu walivyoishi baada ya dhambi  Baada ya dhambi ya asili watu walianza kuzaa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 4:1-16 inatuchorea picha ya Kaini na Abeli kama wazaliwa wa kwanza waliotofautiana kiadili (1Yoh 3:11-12).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Toka mwanzo mwovu na mwadilifu waliishi pamoja, wa kwanza akimdhulumu wa pili hata kumuua bila ya kujali udugu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ikisikitishwa kufikiria mzaliwa wa kwanza kuwa muuaji wa mdogo wake, inafurahisha kwamba wa kwanza kufa alikuwa mwema, kielelezo cha Yesu aliyeuawa bila ya kosa (Eb 12:24).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Toka mwanzo hao walimuabudu Mungu kwa njia ya dini, ibada na sadaka mbalimbali.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo Mungu akakubali zile tu zilizotolewa kwa ukarimu (Eb 11:4).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Tangu hapo Biblia inatuonyesha jinsi alivyopendelea wadogo kuliko wakubwa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kuhusu Kaini tunaonyeshwa ustawi wa dhambi ndani mwake na uongozi wa Mungu aliyemtaka ashinde dhambi bado mlangoni.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata baada ya dhambi hiyo ambayo ni kubwa kiasi cha kumlilia Mungu alipe kisasi, yeye alizidi kumhifadhi Kaini.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baadaye (Mwa 4:17-24) kukawa na maendeleo ya aina mbalimbali: ujenzi, ufundi, muziki, lakini hasa dhambi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Picha yake ni Lameki, mtu wa kwanza kuwa na mitara, mkatili kama nini.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ingawa hali ilikuwa ya kukatisha tamaa, kwa baraka ya Mungu watu wakazidi kuzaa na kati ya watoto wao wakapatikana waadilifu kama Henoko aliyestahili kutwaliwa na Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo ongezeko la dhambi likasababisha maisha ya binadamu yafupike (Mwa 6:3) kwa kuwa ni kusogea mbali na Mungu, chemchemi ya uhai.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Nuhu  Mwa 6:5-9:17 inatufundisha kwamba Mungu anachukizwa na dhambi, hivyo anataka kuondoa maovu duniani ili nchi impendeze kama alivyokusudia alipoiumba.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa ajili hiyo zamani za Nuhu alileta maji yafunike dunia na kuzamisha waovu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini alisalimisha waadilifu katika safina kubwa ya kutosha, halafu akafunga nao agano thabiti (Eb 11:7).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa maji yanayokusudiwa kutakasa dunia yote ni yale ya ubatizo (1Pet 3:17-22), na safina ambayo iokoe watu ni Kanisa, ambalo ni la lazima kwa wokovu kama vile ubatizo unaotuingiza ndani yake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Uso wa nchi ulipokwishatakaswa na maji njiwa akarukaruka akachuma tawi la mzeituni unaozaa matunda ya kutengenezea mafuta.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Njiwa akaonekana tena juu ya maji siku ya ubatizo wa Yesu ambapo alipakwa Roho Mtakatifu na kuyatia maji nguvu ya kutakasa watu (Mk 1:9-11; Tito 3:3-7).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maji na mafuta ndiyo mwanzo mpya kwa binadamu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mara alipotoka safinani Nuhu alimtolea Mungu sadaka iliyompendeza hata akaahidi hataangamiza tena binadamu kila anapostahili.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Sadaka hiyo ni mfano wa ile ya Yesu msalabani, inayoadhimishwa katika ekaristi, ikituondolea adhabu nyingi na kutuletea huruma ya Mungu, yaani nafasi na neema ya kutubu (Tito 2:11-14).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hatimaye kutakuwa na hukumu (Math 24:37-41).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mnara wa Babeli  Mwa 11:1-9 inatufundisha kwamba kiburi na dhambi kwa jumla vinatenganisha watu wasiweze kuelewana wala kuishi pamoja.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kinyume chake katika Agano Jipya tunasikia kwamba siku ya Pentekoste Roho Mtakatifu, aliye upendo wa Mungu, aliunganisha tena watu wa makabila mbalimbali katika kutangaza sifa zake (Mdo 2:5-12).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Palipo na upendo, tofauti za lugha na utamaduni si shida.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Abrahamu (1900-1800 hivi K.K.)  Mtu huyo, aliyezaliwa Mesopotamia (Iraq) baada ya watu kubuni uandishi, ndiye mwanzo wa taifa teule la Mungu na baba wa waamini wote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Aliishi kwa kuhamahama pamoja na mifugo yake: akipitia Syria alifikia nchi ya Kanaani aliyoahidiwa na Mwenyezi Mungu akashukia Misri kwa muda (Mwa 12).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini safari yake muhimu zaidi ni ile ya imani, kwa kuwa Abrahamu aliongozwa na Mungu siku kwa siku, katika mazuri na magumu, akisadiki ahadi zake za ajabu (Eb 11:8-19).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mchungaji huyo alikubali Mungu amchunge maisha yake yote, akamfuata bila ya wasiwasi, akituachia mfano bora wa kumshika mkono Mungu daima bila ya hofu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa Mungu alimuahidia uzao mkubwa kama nyota za mbinguni, naye akaamini ingawa alikuwa hajapata hata mtoto mmoja: ndiyo imani iliyompendeza sana Mungu (Mwa 15:1-6).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 18 inamchora kama mtu mkarimu sana kwa wageni, rafiki wa Mungu anayestahili kuambiwa yote, mwenye huruma, busara na unyenyekevu katika sala.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wageni wake watatu ambao ni kama mtu mmoja tu wanadokeza Utatu Mtakatifu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mungu alimdai Abrahamu asadiki kwamba anaweza yote kama atakavyomdai Bikira Maria (Lk 1:17), naye alidumu kumuomba awahurumie waovu kwa ajili ya waadilifu (Yak 5:16).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 19 inatuchorea uovu wa watu ambao huko Sodoma ulizidi hata kumdai Mungu alipe kisasi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini kati yao mwadilifu akaokolewa, isipokuwa mke wake akaja kuadhibiwa kwa sababu aliangalia nyuma kinyume cha agizo la Bwana (Lk 17:28-33).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 21:1-21 inatusimulia jinsi Mungu alivyotimiza ahadi yake kwa kumjalia Sara amzalie Abrahamu mtoto Isaka katika uzee na utasa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Isaka ni mtoto wa imani, si wa mwili, naye ni huru, tofauti na Ishmaeli mtoto wa mtumwa ambaye hastahili kurithi pamoja na mdogo wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Isaka, baba wa Israeli alipata baraka kuu, naye ni mfano wa watu wa Agano Jipya.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ishmaeli, baba wa Waarabu alibarikiwa pia kwa ajili ya baba yake, naye ni mfano wa Agano la Kale ambapo watu wanategemea mambo ya kimwili (kutahiriwa, kunawa, kubagua vyakula n.k.) na hivyo ni watumwa (Gal 4:21-5:1).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 22:1-19 inatuletea habari ya kusisimua kuhusu sadaka ambayo Mungu alimdai Abrahamu, yaani kumchinja Isaka.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ni kimoja kati ya vilele vya imani ya binadamu, imani inayoonyeshwa kwa matendo ya utiifu (Yak 2:21-22).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Abrahamu hakusita kumrudishia Mungu kile alichopewa, akaondoka alfajiri akasafiri mpaka mahali alipoambiwa (Wayahudi wanaamini mlima huo ndipo walipojenga hekalu la Yerusalemu).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa niaba ya waamini wote Abrahamu alikuwa tayari kumchinjia Mungu mwanae pekee ampendaye.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini atakayemtoa kweli Mwana pekee ni Mungu Baba (Yoh 3:16).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwanae ndiye mwanakondoo aliyeuliziwa na Isaka na ambaye Mungu akajipatia juu ya mlima Kalivari alioupanda huku amejitwika sio kuni bali mti wa msalaba.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Abrahamu aliamini uwezo wa Mungu juu ya mauti na hasa uaminifu wake kwa ahadi alizompa: kwa hiyo akarudishiwa mwana hai kama mfano wa ufufuko, na katika yeye, yaani katika mzawa wake, watu wote wakabarikiwa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maisha ya imani yanadai daima sadaka, hasa ya mambo yanayopendwa zaidi (Rom 12:1-2): ndiyo njia ya kujaliwa baraka zinazopita ubinadamu wetu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 24 inasimulia kirefu jinsi Abrahamu kabla hajafa alivyomfanyia mpango wa ndoa Isaka kufuatana na mila zao, ila alikataza kabisa asirudi kwao, bali kwa vyovyote abaki katika nchi ile aliyoahidiwa na Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo imani izidi kuongoza uzao wake kama ilivyomuongoza mwenyewe.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Watoto wa Isaka: Esau na Yakobo  Kadiri ya Mwa 25:19-34, Rebeka alimzalia Isaka watoto pacha wenye sura na silika tofauti, Esau na Yakobo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wa kwanza analaumiwa hasa kwa kupuuzia baraka ya Mungu iliyokuwa haki ya kifunguamimba: kwa sahani ya dengu alikubali kukosa neema zile zote alizojitwalia Yakobo kwa imani yake (Eb 12:16-17).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 27 inasimulia jinsi Yakobo, akifundishwa na mama yake, alivyoweza kubarikiwa na baba.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ingawa uongo wake haukubaliki (Hos 12:3-5), Mungu alithibitisha baraka ya Isaka kadiri ya desturi yake ya kumpendelea mdogo: hivyo Yakobo, aliyekimbia nchi yake ana fimbo tu, alirudi miaka ishirini baadaye ana wake 4, watoto 11 na mifugo wengi ajabu (Mwa 32).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kabla hajaingia nchi yake Mungu alishindana naye usiku kucha akalazimika kumbariki na kumtajia jina jipya, Israeli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Yosefu na ndugu zake kushukia Misri (1700 hivi K.K.)  Kama kawaida ya mitara, kulikuwa na upendeleo na wivu kati ya watoto wa Yakobo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa Yosefu alichukiwa na kaka zake wote, ingawa alikuwa mnyofu hata kuwasimulia ndoto zake za ajabu (Mwa 37:2-11).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kijicho na chuki vilifikia hatua ya kuwafanya watamani kumuua.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Walipopata nafasi walifanya njama, ingawa si wote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwisho uamuzi ukawa kumuacha hai lakini kumuuza kama mtumwa kwa wafanyabiashara walioelekea Misri (Mwa 37:12-36).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini katika maovu ya binadamu Mungu akazidi kushughulikia taifa lake teule.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo Yosefu akawa mfano wa Yesu ambaye alichukiwa bure tu akauawa msalabani kwa wokovu wa wadogo zake wakosefu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 39 inaonyesha jinsi Yosefu alivyozidi kumtiii Mungu na kukwepa dhambi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo baada ya majaribu mbalimbali akatukuzwa kuwa liwali wa Farao kwa nchi yote, hasa kwa usimamizi wa akiba ya chakula (Mwa 41:1-49) kwa ajili ya miaka saba ya njaa aliyotabiri.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kadiri ya mpango wa Mungu njaa hiyo ikawalazimisha kaka zake waje kumuinamia, naye hakulipa kisasi; halafu, kama vile alivyotafsiri ndoto mbalimbali, aliwafafanulia maana ya matukio ya maisha yao katika mpango wa Mungu: kwamba ndiye aliyemtuma Misri kusudi awaokoe (Mwa 45:1-15).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwa 46:1-7 inasimulia Yakobo na wazawa wake wote, jumla wanaume 70, walivyohamia Misri.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini hawakusahau nchi waliyoahidiwa na Mungu: ndiyo sababu Yakobo na Yosefu walidai waapiwe kuwa watakuja kuzikwa kwao (Mwa 49:29-50:26).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kabla ya kufa Yakobo aliwabariki watoto wake 12 na kwa namna ya pekee Yuda ambaye atatawala moja kwa moja (Mwa 49:8-12).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Utumwa wa Misri na wito wa Musa (1250 hivi K.K.)  Wanaisraeli waliishi Misri kama wageni tu zaidi ya miaka mia nne (Mdo 7:6-16) wakiongezeka kiasi cha kuwatisha wenyeji wao: ndiyo sababu wakaanza kudhulumiwa mwaka 1300 hivi K.K. Hasa katika kuwakomboa utumwani, Mungu alijionyesha mtetezi wa haki za maskini.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pamoja na kushurutishwa kufanya kazi wasioipenda, ilitolewa amri ya kuua watoto wao wote wa kiume: lakini mpango huo haukutekelezwa sawasawa (Kut 1:7-22).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mmoja kati ya watoto waliookolewa katika hatari hiyo ni Musa, wa kabila la Lawi (Kut 2:1-10; Eb 11:23; Mdo 7:17-22).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kisha kukimbia Misri Musa akaoa Mmidiani (Kut 2:11-22; Eb 11:24-27; Mdo 7:23-29): alipokuwa anachunga mifugo ya mkwewe kwenye mlima Sinai akaitwa na Mungu kutoka ndani ya kichaka kinachowaka moto kisiteketee.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mungu alimchagua ingawa ana kigugumizi yaani anaonekana hafai kushindana na Farao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mungu akasisitiza aende mwenyewe, naye atatumia uwezo wake wa Kimungu kumlazimisha Farao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kadiri Musa alivyoomba, Mungu alimfunulia jina lake takatifu YHWH ambalo linaeleweka kiasi tu, kama vile fumbo la Mungu mwenyewe (Kut 2:23-3:20; Mdo 7:30-35).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mapigo ya Wamisri  Mungu alipomtuma Musa kwa Farao alijua tayari huyo atakataa kuwaruhusu Waisraeli waende zao, mpaka aone mapigo yake kwa Wamisri.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa ulihitajika muda kuleta ukombozi, iliwabidi Waisraeli wawe na imani na subira hadi ahadi za Mungu zitimie.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini binadamu hatupendi kungojea ukombozi: hivyo Waisraeli wakaanza kunung’unika (Kut 5:1-6:1).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo Mungu akaendelea na mpango wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maajabu aliyoyatenda huwa yanatokea Misri lakini si yote kwa wakati mmoja wala si kwa kiasi kile alichosababisha Musa kwa fimbo yake (Kut 6:28-7:7).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Tuna orodha mbalimbali za mapigo hayo, lakini kwa kawaida yanahesabiwa kumi: maji ya mto Naili kuwa mekundu kama damu, vyura kujaa nchi, chawa, nzi, tauni, majipu, mvua ya mawe, nzige, giza na hatimaye kifo cha wazaliwa wa kwanza wa kiume wa watu na wa wanyama.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Adhabu hizo ziliwapata Wamisri, lakini si Waisraeli: hivyo ilikuwa wazi kuwa Mungu anabagua watu wake na watu waovu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Katika pigo la kumi Waisraeli waliopolewa kwa kuipaka milango yao damu ya mwanakondoo (Kut 11:1-10; Mdo 7:36-37; Eb 11:28).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo Mungu aliwaandaa watu kupokea imani kwa Yesu Kristo, Mwanakondoo wa kweli na Mkombozi wa waliokuwa watumwa wa dhambi, shetani na kifo (Yoh 19:36; 1Kor 5:7; 1Pet 1:18-20).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hiyo ni wazi katika ibada iliyoagizwa ifanyike kila mwaka (Kut 12:1-14), yaani Waisraeli wale nyama ya mwanakondoo dume asiye na hila, pamoja na mkate usiotiwa chachu na mboga ya majani machungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Yesu akaifanya ibada hiyo iwe ibada kuu ya agano jipya la milele, akiagiza tuifanye kwa ukumbusho wake, si tena kwa ukumbusho wa kutoka Misri (1Kor 11:23-26).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Safari ya kuendea Nchi ya ahadi  Kut 12:29-42 inasimulia Waisraeli wote walivyokimbia Misri pamoja na mifugo yao waliposikia mayowe kutoka nyumba za majirani wao wote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Katika safari yao wakaongozwa na Mungu kwa sura ya wingu mchana na ya moto usiku (Kut 13:17-22; Yoh 8:12): hivyo Mungu alionyesha wazi kuwa hawaachi hata kidogo bali anawashughulikia kwa namna tofauti kadiri ya mahitaji.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kut 14:5-31 inasimulia jinsi Wamisri, kisha kuwalilia wafu wao, walivyoanza kuwatafuta Waisraeli kwa farasi na magari wakawakuta karibu na bahari ya Shamu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini Waisraeli walivuka bahari kama kwamba ni nchi kavu, kwa kuwa maji yamegawanyika.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kumbe Wamisri wakazama kwa kuwa maji yamerudi mahali pake (Eb 11:29).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Asubuhi Waisraeli wakaona maiti za Wamisri wote zikielea wakamshangilia Mungu aliyewaokoa (Kut 15:1-21 inatuletea wimbo ambao maneno yake ni kati ya yale ya kale zaidi katika Biblia).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo Mungu aliwaokoa tena watu wake katika maji, na huu pia ni mfano wa ubatizo ambao unaadhimishwa hasa usiku wa Pasaka.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata katika hatari ya kukandamizwa Mungu alidai Waisraeli watulie kwa imani ya kuwa ushindi ni wake tu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Tena walitakiwa wasiyasahau kamwe mang’amuzi hayo, kwa kuwa ndiyo msingi wa imani ya dini yao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Sisi vilevile tunatakiwa kukumbuka daima ubatizo wetu ambapo Mungu ametuokoa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya ushindi wa Pasaka safari ikaendelea mpaka kufikia nchi aliyoahidi Mungu, ila Waisraeli wakaja kusahau uweza wake na kumlalamikia kipumbavu hata kumchosha. 1Kor 10:1-11 inatuonya tusifanye vile.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kama kawaida malalamiko ya kwanza yalihusu kula na kunywa (Kut 15:22-17:7).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mungu aliwakubalia kwa kuwateremshia kwale halafu mana: hasa chakula hicho kiliwashangaza Waisraeli wakazidi kukikumbuka hata wakamdai Yesu awapatie tena kama kweli ndiye Musa mpya.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Yesu akawajibu kuwa mwenyewe ndiye chakula cha uzima kutoka mbinguni kinachotulisha safarini hapa (Yoh 6:22-59).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Vilevile kuhusu maji, Mungu aliyatokeza katika mwamba huko Masa au Meriba, lakini alichukizwa sana na matendo yao (Eb 3:15-19).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Shida nyingine ya kawaida kwa makabila ya wahamaji ni kupigana vita.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walilazimika kufanya hivyo na Waamaleki, wakapata ushindi si kwa nguvu zao, ila kutokana na sala ya Musa, mwombezi wao (Kut 17:8-16).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Sisi taifa la Mungu tunatakiwa tutegemee sala kuliko uhodari wetu, na daima tuwe na watu wenye kumuinulia Mungu mikono yao kama Musa jangwani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Agano la Mlima Sinai  Walipofikia mlima huo wa kutisha, Mungu alimuita Musa aupande ili aseme naye, huku wengine wakibaki chini.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hapo akampa Musa masharti ya agano lake na Waisraeli (Kut 19).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Akiwa Muumba na hasa Mkombozi wao alidai waishi kitakatifu kwa kushika amri kumi, ambazo tatu zinahusu heshima kwake na saba uhusiano na watu wengine (Kut 20:2-17).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo mawe mawili ambayo Musa alipewa halafu Yesu akayakamilisha katika amri kuu ya upendo kwa Mungu na kwa jirani (Mk 12:28-34).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Amri hizo zinaweza kujulikana na kukubaliwa na mtu yeyote mwenye mapenzi mema, lakini Mungu alipenda kutusaidia tujue kwa urahisi na hakika zaidi tufanye nini ili kumpendeza, tuwe watu wake naye awe Mungu wetu kwelikweli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Agano hilo upande wa Mungu ni imara kwa kuwa yeye ni mwaminifu kabisa, shida iko upande wetu tulio geugeu, tukiahidi tusitekeleze.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu likahitajika agano lingine lililofungishwa na Yesu Kristo (2Tim 2:11-13).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndama ya dhahabu  Kut 32 inasimulia uasi wa Waisraeli ulivyofikia kilele chake walipojitengenezea mungu wa dhahabu mwenye sura ya fahali (Biblia kwa dharau inasema “ndama” na “mla nyasi”).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata Haruni, kaka yake Musa, alikubali kufuata matakwa yao huku mdogo wake akichelewa mlimani (Mdo 7:38-42).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Musa akambembeleza Mungu asiwaangamize watu wake, hivyo akawa mfano bora wa mwombezi, kwa kuwa hakujali ahadi ya Mungu ya kumfanya chanzo cha taifa lingine kubwa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kazi hiyo ni hasa ya Bwana Yesu ambaye aliwatetea watu wake kwa kumwaga damu yake, na anazidi kuwaombea kwa Baba yake (Eb 7:25-27).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mungu kujifunua tena kwa Musa  Kut 33:18-34:9 inasimulia jinsi Mungu alivyokubali kiasi ombi la Musa la kumuonyesha utukufu wake; badala ya kumuonyesha uso wake (Yoh 1:18) alijifunua kwake kwa kulitangaza na kulifafanua jina lake: YHWH ni mwingi wa rehema na uaminifu, anawaonea wivu watu wake, yaani hawezi kukubali waabudu miungu mingine kwa hasara yao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu alipoagana nao kwa kuandika tena amri zake kumi katika mawe, pamoja na kuahidi kuwafukuza wenyeji wa nchi takatifu ili kuwapatia nafasi Waisraeli, aliwaagiza wasichanganyikane nao wasije wakavutwa katika Upagani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa alikataza ndoa za mseto ili kulinda usafi wa imani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa namna ya pekee Kristo analipenda na kulionea wivu Kanisa lake analolitaka bikira safi katika imani na maadili (2Kor 11:2; Ef 5:25-27): hivyo tunaposhirikiana na watu wengine tuwe macho tusifuate mawazo, maneno na matendo yao, bali tushuhudie imani na upendo kwa maisha yetu tofauti na ya kwao (Yoh 17:15-17).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mambo ya Walawi  Kitabu hicho cha tatu kimejaa hasa sheria za ibada zenye kulenga utakatifu wa makuhani na wa sadaka.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Watu wa kabila la Lawi tu ndio walioruhusiwa kushughulikia ibada, tena kati yao ukoo wa Haruni tu ndio makuhani kamili.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kutokana na kazi hiyo Walawi hawakupewa sehemu ya nchi takatifu, ila Mungu mwenyewe ndiye fungu lao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini taifa lote lilitakiwa liwe takatifu kutokana na uhusiano wake na Mungu (Law 19:1).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Polepole maana ya utakatifu huo ilizidi kueleweka si kukwepa unajisi wa kiibada tu, bali unategemea hasa mwenendo mwadilifu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hesabu Kitabu cha nne kinaitwa hivyo kwa sababu kinaleta hesabu mbalimbali, hasa ya idadi ya Waisraeli: wanaume wa kuweza kwenda vitani walikuwa 603,500 (mbali na Walawi waliohesabiwa peke yao: wanaume 22,000 wakiwa pamoja na watoto wa kiume); ukiongeza wanawake na watoto mpaka umri wa miaka ishirini, basi jumla yao iliweza kufikia watu milioni tatu, ingawa si lazima kuamini idadi hiyo ni sahihi (pengine namba hizo hazilingani katika makala kwa kuwa ilikuwa rahisi kukosea wakati wa kunakili).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Uzito wa kazi ya kuwaongoza watu wengi hivyo wanaonung’unika kila mara ulimchosha Musa hata akamuomba Mungu tena ampunguzie mzigo au amuue kabisa (Hes 11:1-30).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Musa alieleza shida yake kama rafiki kwa mwenzake, kwa unyofu uleule wa watu wengine wa Mungu katika Biblia.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mungu akamkubalia akawashirikisha watu sabini roho yake kwa ajili ya uongozi katika ngazi mbalimbali.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Huo pia ni mfano wa Agano Jipya, ambapo askofu hawezi kuchunga waamini peke yake, bali anahitaji msaada wa viongozi wa daraja za chini, yaani mapadri na mashemasi (Mdo 6:1-6).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Katika nafasi hiyo Musa alimueleza Yoshua kwamba hawaonei kijicho kwa kupewa karama, tena angependa kama Waisraeli wote wangekuwa manabii.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hamu hiyo ikatimia siku ya Pentekoste: katika Kanisa wote wanapewa Roho Mtakatifu na kuwa manabii, hata wanawake na watoto (Mdo 2:16-18).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kinyume chake Hes 12 inasimulia kijicho kilivyowafanya dada na kaka wa Musa wamseme wakijidai nao pia ni manabii.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini Mungu akawaeleza kuna namna mbalimbali za unabii, na Musa ni wa pekee.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kisha akatoa adhabu ambayo ikaondolewa kwa maombezi ya Musa tu: ndiyo sababu anasifiwa kwa upole wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kijicho kitasumbua daima taifa la Mungu, hata katika Agano Jipya (1Kor 12:1-31; 14:37-38).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walipofikia mipakani mwa nchi takatifu walituma wapelelezi ili waivamie, nao waliporudi walisimulia uzuri wake, lakini pia walitisha kwa kuzidisha habari za wananchi na miji yao (Hes 13).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hapo Waisraeli wakaanza kunung’unika usiku kucha (Hes 14) wakapanga kuwaua kwa mawe Kalebu na Yoshua waliotaka kuivamia nchi bila ya hofu kwa jina la Bwana.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini Mungu akaonyesha utukufu wake na kutisha ataleta tauni ili kuwaangamiza wote kwa ukaidi wao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa maombezi ya Musa, akakubali kuwahurumia lakini akaamua warudi jangwani na kuzungukazunguka huko mpaka wafe wote; ila watoto wao pamoja na Kalebu na Yoshua ndio watakaoingia nchi takatifu kuimiliki.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maana ya kiroho ni kwamba hatutakiwi kuzitia shaka ahadi za Mungu; hata zikionekana ngumu kupatikana, ni lazima tuwe na moyo mkuu na imani hata tukabili vipingamizi vyovyote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kinyume chake, Waisraeli walipoamua kuivamia nchi kwa kusikitikia adhabu waliyopewa wakashindwa kabisa, maana ni lazima tumtii Mungu kwa wakati wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pia kughairi kutokana na matatizo kunaweza kukatusukuma tutende namna ambayo haimpendezi tena; ni lazima tuchukue majukumu ya matendo yetu na kukubali adhabu au matatizo tuliyojitakia:majuto hayo yanafaa kwa kuonyesha utiifu kwa Mungu (Zab 119:71).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Manung’uniko ya Waisraeli katika safari yao jangwani yakawaletea adhabu nyingine, mojawapo ile ya kugongwa na nyoka wengi wenye sumu kali.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini walipoomba msamaha, Mungu akamuagiza Musa atengeneze nyoka wa shaba na kumuinua juu ya mti ili mtu aliyeumwa akimtazama tu apate kupona (Hes 21:4-9).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ufafanuzi wa tukio hilo ulitolewa na Yesu mwenyewe: ndiye aliyeinuliwa juu ya mti wa msalaba ili watakaomtazama kwa imani wapate kuishi (Yoh 3:14-15).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kumbukumbu la Torati (Sheria)  Kitabu hicho cha mwisho cha Torati kiliandikwa kama miaka 600 baada ya Musa, ingawa kina namna ya hotuba tano alizoweza kuwatolea Waisraeli kabla hajafa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kinapitia upya matukio ya wokovu ya wakati wa Musa kikifaidika na ujumbe wa manabii, hasa Hosea.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa msingi huo, kitabu hiki kinasisitiza sana upendo kwa Mungu, uaminifu kwa agano la mlima Sinai pamoja na tuzo na adhabu zitakazotolewa kufuatana na matendo ya Waisraeli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Katika maneno yake yote ya kitabu hiki, maarufu ni hasa yale ya 6:4-9 ambayo Mwisraeli yeyote anayakariri kila siku katika sala na kuyashika pengine neno kwa neno.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maneno mengine muhimu sana yapo 26:5-10: ni kama kanuni ya imani ambayo Mwisraeli alikuwa anaiungama mbele ya Mungu wakati wa kumtolea malimbuko ya ardhi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo alikuwa akikiri amepewa yote na Bwana, halafu akaweza kuyafurahia mavuno.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya hotuba hizo, Kumb 31:1-8 inasimulia jinsi Musa alivyomuachia Yoshua uongozi wa Waisraeli wote kwa kumwekea mikono (Hes 27:12-23).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Musa alifikia mpakani mwa nchi takatifu asikubaliwe kuiingia kama adhabu ya makosa yake, ila alionyeshwa yote kutoka mlimani (Kumb 32:48-52) halafu akafariki (Kumb 34).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kazi aliyopangiwa iliishia huko, mwingine akampokea na kuendeleza ukombozi wa Kimungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Binadamu wote ni vyombo tu vinavyotumika kwa muda fulani, halafu vinaweza kuachwa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kumbe Mungu ndiye mtendaji mwenyewe ambaye hasinzii wala halali, bali anazidi kuwashughulikia watu wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa imani hiyo tuwe daima tayari kuwaachia wengine nafasi yetu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Vitabu vinavyofuata Kumbukumbu la Torati (Sheria) Vitabu vinavyofuata katika Biblia ya Kiebrania (Yoshua, Waamuzi, Samweli na Wafalme) vinataka kuthibitisha kwamba kweli ikawa kama hiki kinavyosema: Waisraeli walipofuata agano (wakati wa Yoshua) waliteka nchi ya ahadi na kuifurahia, lakini walipozidi kuasi (wakati wa Waamuzi, Samweli na Wafalme) walikuja kunyang’anywa nchi ile yote, kwanza sehemu nzuri zaidi (kaskazini), halafu ile hafifu zaidi (kusini).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hapo Waisraeli wote wakajikuta tena utumwani katika nchi ya kigeni kama kabla ya Musa, wakikosa hata sanduku la agano, lililopotea wakati wa maangamizi ya Yerusalemu na hekalu lake, baada ya wao kufikia hatua ya kula watoto wao kutokana na njaa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Vitabu hivyo vilikamilishwa wakati wa kukaa uhamishoni Babeli, vikiwa jibu la swali kuu lililowakwaza huko: je, Mungu wetu ameshindwa?


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waandishi walichagua matukio mbalimbali ya historia baada ya Yoshua ili kuthibitisha kuwa aliyeshindwa ni Israeli, si Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Historia hiyo inaonyesha mfululizo wa maasi hata baada ya Mungu kutuma waamuzi na manabii wake ili kuwaonya Waisraeli na kuwaelekeza upya.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lengo la waandishi halikuwa kutunza kumbukumbu za mambo yote kwa usahihi na ukamilifu, bali kuelekeza njia ya kupata wokovu hata baada ya Israeli kuonekana imekoma moja kwa moja.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kama vile Biblia nzima, vitabu hivyo vinalenga wokovu wetu, vikihakikisha kuwa Mungu anaweza kuleta mwanzo mpya hata hali ikiwa mbaya namna gani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu habari ya mwisho kabisa ni ya kuleta tumaini: kwamba mfalme Yekonia alitolewa gerezani (alipokaa miaka 37) na kufanywa mgeni wa kudumu mezani pa mfalme wa Babeli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Yoshua (1210-1200 hivi K.K.)  Kitabu cha sita cha Biblia kinatupasha habari za uvamizi wa nchi takatifu ambao Waisraeli waliufanya chini ya Yoshua, ambaye ni mfano wa Yesu (hata jina lao kwa Kiyahudi ni moja, linalotafsiriwa “Mungu anaokoa”): ndiye aliyewaingiza watu katika nchi ya ahadi, si Musa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mara baada ya kushika uongozi, Yoshua alituma wapelelezi nchini; huko Yeriko, mji wa zamani kuliko yote ya dunia, walisaidiwa na Rahabu, kahaba aliyeamini kuwa ushindi utakuwa wa Mungu wa Israeli (Yos 2): kwa hiyo akaokolewa pamoja na ndugu zake, tena akajaliwa kuwa bibi wa babu wa mfalme Daudi, hata akatajwa na Injili kama bibi wa Yesu Kristo (Math 1:5-6), halafu akachukuliwa kama mfano wa imani (Eb 11:31) na wa matendo mema (Yak 2:25).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Yoshua aliwavusha Waisraeli pakavu kati ya mto Yordani (Yos 3-4) na hivyo akawaingiza katika nchi takatifu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hapo ikawabidi kwanza wafunge tena agano na Mungu kwa kutahiriwa wanaume wote na kwa kuadhimisha Pasaka ambapo kwa mara ya kwanza walikula mazao ya nchi hiyo waliyoahidiwa: ndio mwisho wa mana na wa kipindi cha jangwani (Yos 5:1-12).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata sisi tutaacha kula mkate toka mbinguni tutakapoingia pale tulipoahidiwa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya matendo hayo ya kidini Mungu alimtokea Yoshua kama amirijeshi wa Israeli ili kumhakikishia kwamba mwenyewe ataongoza mambo, hivyo Yoshua amtegemee akijisikia chombo chake tu (Yos 5:13-15).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ni rahisi kwa kila binadamu aliyeshika uongozi kujisikia mwenyewe na hivyo kuacha kumtegemea Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kumbe Yoshua kwa kupokea ujumbe huo akaweza kushinda watu wenye maboma, nguvu na silaha kali kuliko Waisraeli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwamba hiyo ni nguvu ya Mungu inaonekana wazi hasa katika simulizi la kuteka Yeriko (Yos 6:1-21): huko Waisraeli walifanya maandamano ya ibada mpaka kuta za mji zikaanguka.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Vita vyetu vya kiroho na vya kitume vitegemee hasa sala.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya vita vingi Yoshua akayagawia makabila 12 ya Israeli nchi yote, ikiwa ni pamoja na sehemu zilizobaki chini ya wenyeji (Yos 12:1-13:14).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Huko Shekemu aliwadai wote wachague kumtumikia YHWH au miungu mingine, akisisitiza ugumu wa kumtumikia sawasawa Mungu aliye mtakatifu na mwenye wivu kwa watu wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini wao walikubali kwa moyo wote kumtumikia Mungu tu, wakasimamisha jiwe kubwa kama kumbukumbu (Yos 24:1-28).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kabla hajafa Yoshua akawaita Waisraeli wote ili kuwaimarisha katika imani na umoja kwa kuwakumbusha maajabu waliyotendewa na Mungu na kwa kuwahimiza wamuonyeshe shukrani (Yos 23).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kukumbuka ni jambo muhimu ili tuishi kwa imani bila ya kudanganywa na maisha yanayosahaulisha kwa urahisi mambo ya Kimungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waamuzi (1200-1025 hivi K.K.)  Kitabu hiki kinaleta picha tofauti na kile cha Yoshua kuhusu hali ya nchi ya Kanaani baada ya uvamizi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kinaonyesha kuwa Waisraeli hawakufukuza wenyeji wote, bali waliteka baadhi tu ya maeneo yao wakaishi jirani nao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya makabila ya Waisraeli kugawana nchi, kila moja likaanza kujitegemea: lakini bila ya umoja hakuna nguvu upande wa dini wala wa siasa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Upande wa dini, Waisraeli wakaanza kuchanganyikana na wenyeji Wapagani na kufuata utamaduni wao uliostaarabika zaidi, wakiwaiga katika yote: kuishi katika nyumba ya kudumu, kulima n.k. hata wakaabudu miungu yao ya kiume na ya kike kwa ukahaba wa kidini na kwa kuitolea sadaka watoto wao ili kujivutia fadhili zao, hasa mvua.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kutokana na makosa hayo, Mungu akawaacha wapatwe na ukame, njaa na zaidi ya hayo wanyanyaswe na makabila mbalimbali.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mara kwa mara Waisraeli wakamlilia yeye aliyewasikiliza walipokuwa wanaonewa Misri, naye akaitikia kwa kuwainulia mwanamume au mwanamke ambaye awashinde maadui na kuwarudishia amani (Amu 2:6-19).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Watu wa namna hiyo wanaitwa “waamuzi”: maana ya neno hilo si wasomi wanaosikiliza kesi na kutoa hukumu kadiri ya sheria zilizotungwa na bunge la nchi, bali walikuwa “watawala” wakati wa amani baada ya kushinda vita vya ukombozi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waliweza kuwa watu wa kila aina, hata wasiotarajiwa kabisa, kwa kuwa mkombozi wa kweli alikuwa Mungu tu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Habari za waamuzi hao 12 haziwezi kupangwa kitarehe, kwa kuwa hazina dalili zinazotusaidia kujua ipi ilitangulia na ipi ilifuata.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waandishi wenyewe hawakujua mwaka wa matukio hayo, hivyo walikusanya kumbukumbu walizokuwanazo kama kwamba waamuzi walifuatana mmoja baada ya mwingine kuongoza Israeli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ukweli ni kwamba waliweza kuongoza kwa wakati mmoja huyu huku na huyu huku, kwa kuwa kila mmoja alihusika na eneo fulani tu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwapanga mmoja baada ya mwingine, waandishi waliweza kusisitiza mara 12 kwamba Waisraeli walirudiarudia dhambi, na kwa sababu hiyo walirudiarudia kupewa na Mungu adhabu aliyoitabiri Musa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini fundisho muhimu zaidi ni kwamba Bwana, bila ya kujali ugeugeu wao, daima alikuwa tayari kuwaokoa walipomlilia msaada.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwamuzi mmojawapo ni Gideoni aliyedumisha amani kwa miaka 40.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Alipoitwa na Mungu alijitetea kwa kusisitiza udogo na ufukara wake, lakini akajaliwa ishara zote alizoziomba ili kuhakikishiwa msaada (Amu 6:11-24,36-40).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Sura ya 7 inasimulia Mungu alivyopunguza askari wake ili ionekane wazi kuwa ushindi ni wa Mungu mwenyewe, hautegemei uhodari na wingi wa watu au silaha zao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ni kawaida ya kazi ya Mungu kuonyesha uweza wake katika udhaifu wa binadamu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walipotaka Gideoni awe mfalme wao, akakataa katakata ili Bwana tu aendelee kuwatawala (Amu 8:22-23), lakini wazo hilo likaendelea kuenea, ingawa wengine walilipinga (Amu 9:1-21).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Nyongeza ya kitabu inaonyesha kuwa kumwasi Mungu kulisababisha hatimaye Waisraeli kupigana wenyewe kwa wenyewe.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ni kwamba, ukivunja amri ya kwanza unaweza kuja kuzivunja zote, na ukimkataa bab, hutakubali tena ndugu zako.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mstari wa mwisho unaeleza sababu nyingine ya fujo hizo: kutokuwepo mfalme mmoja juu ya makabila yote 12.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa kusema hivyo, kitabu kinatuandaa kusikia katika vitabu vinavyofuata jinsi ufalme wa Israeli ulivyoanzishwa kwa usimamizi wa Samweli, nabii na mwamuzi wa mwisho lakini mkuu kuliko hao 12.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ruthu  Katika fujo ya miaka ile, habari ya kitabu hiki kifupi inatujenga: inahusu mwanamke huyo Mpagani wa kabila la Moabu aliyeolewa na Mwisraeli huko ng’ambo ya Yordani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya kufiwa mume wake akafuatana na mama mkwe hadi Bethlehemu ili aolewe na ndugu wa marehemu na kumzalia mtoto kadiri ya sheria.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Huyo mtoto akawa babu wa Daudi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo kwa uaminifu wake mwanamke huyo pia akatajwa katika Injili kama bibi wa Yesu (Math 1:5-6).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Samweli (1050-1015 hivi B.C.) Vitabu viwili vya Biblia ya Kikristo vinaitwa kwa jina la mtu huyo, ambaye kwa njia yake Israeli ilianza kuwa na umoja zaidi na hatimaye kuwa ufalme.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Badala ya kila kabila kujitegemea, yote 12 yalikubaliana yawe na kiongozi mmoja wa kudumu ambaye cheo chake kirithiwe na mwanae.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa umoja huo waliweza kushinda maadui wao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Vitabu hivyo vimekusanya kumbukumbu zote kuhusu mwanzo wa ufalme (1070-972 hivi K.K.), yaani kuhusu Samweli mwenyewe na wanaume wawili aliowapaka mafuta watawale Israeli kwa niaba ya Mungu: kwanza Sauli, halafu Daudi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kumbukumbu hizo zilikuwa nyingi na tofauti, hivyo tunakuta humo tata nyingi kuliko katika vitabu vingine vyote vya Biblia.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa mna hoja za kukubali mfumo wa ufalme na hoja za kuukataa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ukuu wa Samweli ulidokezwa na uzazi wake wa ajabu, kwa kuwa mama yake alikuwa tasa akampata baada ya kusali na kuweka nadhiri (1Sam 1).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo baada ya miaka michache alihamia Shilo kwenye sanduku la agano kama mtumishi wa kuhani Eli. 1Sam 3 inasimulia wito wake: akiwa amelala karibu na sanduku hilo akaamshwa na Mungu mara tatu mpaka akafundishwa na Eli kumtambua na kumuitikia Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hapo akamtabiria Eli adhabu kali, na hivyo Israeli ikajua kuwa amefanywa nabii wa Bwana.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Samweli aliwaamua Waisraeli kwa kuwakomboa mikononi mwa Wafilisti (1Sam 7), lakini ni muhimu hasa kwa kuwaanzishia ufalme kwa kuwaweka wakfu kwanza Sauli halafu Daudi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kadiri ya 1Sam 8, yeye na Mungu hawakupendezwa na jinsi Waisraeli wengi walivyotaka kuiga mtindo wa mataifa yote: Samweli aliwaangalisha kuhusu matatizo na unyonyaji wa wafalme, naye Mungu aliona katika ombi hilo uasi ambao Waisraeli wanamkataa asiwatawale tena, lakini akamuagiza Samweli awakubalie.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ukweli ni kwamba mfalme aliwekwa wakfu kwa Mungu kama mwakilishi wake akitakiwa kutimiza matakwa yake, hasa kwa kusikiliza anamuambia nini kwa kinywa cha manabii wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu Samweli alizidi kumuelekeza Sauli, na hatimaye akamkataa kwa ukaidi wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mabishano kati ya Samweli na Sauli ni mwanzo wa mabishano yote kati ya manabii na wafalme ambao hawakutaka kumtii Mungu, na hatimaye wakadhulumu na kuua manabii wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mamlaka ya neno la Mungu lililoletwa na nabii ilitakiwa kuwa juu ya mamlaka ya serikali na nguvu ya kijeshi alivyokuwa navyo mfalme.