Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Wareno waligundua njia ya kuvuka rasi ya Afrika Kusini na kufika kwenye bandari za Afrika ya Mashariki hata Bara Hindi.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Ureno ilitajirika kutokana na biashara kati ya India, Asia na Ulaya.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Wareno walijenga vituo kama vile maboma ya Msumbiji na Mombasa (Kenya) wakiwa mabwana wa pwani ya Afrika ya Mashariki.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Lakini nguvu za nchi ndogo hazikuweza kutetea haya yote.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Baada ya kujitokeza kwa mataifa mengine kama vile Uturuki, Uholanzi, Uingereza na Ufaransa, Wareno walipaswa kuwaachia maeneo mengi.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Kati ya makoloni ya Ureno yalibaki hasa Msumbiji, Angola, Guinea Bisau, Cabo Verde, São Tomé na Príncipe katika Afrika, Brazil katika Amerika ya Kusini (hadi 1822) pamoja na maeneo madogomadogo kama Goa kwenye Bara Hindi, Timor ya Mashariki katika funguvisiwa ya Indonesia, mji wa Makao katika Uchina.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Jamhuri Mwaka 1910 Ureno iliona mapinduzi ikawa jamhuri.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Tangu 1926 hadi 1974 ilikuwa na serikali za kidikteta.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Baada ya mapinduzi ya 1974 Ureno iliacha makoloni yake yaliyobaki isipokuwa Makao kwa sababu Uchina haukuwa tayari kuipokea hadi 1999.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Ureno ikajiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 1986 ikaona tena maendeleo ya kiuchumi na kijamii.


Question: Je, nchi ya Ureno ina takriban watu wangapi?

Historia ya Ureno

Jamii:Historia ya Ureno Ureno


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Part of a series on theHistory of Tanzania Timeline History of Zanzibar Colonial period Scramble for Africa German East Africa Heligoland–Zanzibar Treaty Maji Maji Rebellion East African Campaign British East Africa Modern history Zanzibar Revolution Tanganyika Ujamaa Uganda–Tanzania War  Tanzaniaportalvt Mwalimu Julius Kambarage Nyerere (Butiama, mkoani Mara, pembezoni mwa Ziwa Nyanza, 13 Aprili 1922 - London, Uingereza, 14 Oktoba 1999) alikuwa rais wa kwanza wa Tanzania, na mara nyingi anatajwa kama "baba wa taifa".


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kwa hakika aliiathiri kuliko yeyote yule.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Ndiye mwasisi wa itikadi ya ujamaa na kujitegemea iliyotangazwa hasa katika Azimio la Arusha.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kabla ya kuingia kwenye siasa alikuwa ni mwalimu.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kazi hiyo ndiyo iliyompatia jina ambalo lilimkaa maisha yake yote la "Mwalimu."


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kwanza aliongoza Tanganyika toka mwaka 1961 hadi 1964 kama waziri mkuu, halafu kama rais; baada ya muungano wa Tanganyika na Zanzibar, aliongoza Tanzania kuanzia mwaka 1964 hadi mwaka 1985 kama rais.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mwalimu Nyerere ni kati ya viongozi wachache wa Afrika ambao wameacha madaraka kwa hiari baada ya kutawala kwa muda mrefu, akiwa bado anapendwa na wananchi walio wengi katika nchi.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Alipostaafu urais mwaka 1985 alirudi kijijini kwake Butiama ambako aliendesha shughuli za kilimo.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Hata hivyo aliendelea kuwa na athari kubwa katika siasa ya Tanzania hadi kifo chake.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kwa ruhusa ya makao makuu ya Kanisa Katoliki duniani, Jimbo Katoliki la Musoma linashughulikia kesi ya kumtangaza mwenye heri na hatimaye mtakatifu.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kwa sababu hiyo anaitwa pia "mtumishi wa Mungu".


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Maisha yake Julius Kambarage Nyerere alizaliwa mwaka 1922 katika kijiji cha Butiama, wilaya ya Musoma, mkoa wa Mara, Tanzania (wakati ule: Tanganyika).


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Alikuwa mmojawapo kati watoto 26 wa Nyerere Burito, chifu wa kabila la Wazanaki.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Alipokuwa mtoto Nyerere alichunga mifugo ya baba yake; katika umri wa miaka 12 aliingia shule akitembea kilomita 30 hadi Musoma.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Baada ya kumaliza shule ya msingi aliendelea kusomea shule ya wamisionari Wakatoliki huko Tabora.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Katika umri wa miaka 20 alibatizwa akawa Mkristo Mkatoliki hadi mwisho wa maisha yake.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mapadri wakiona akili yake kubwa walimsaidia kusomea ualimu huko Makerere, Kampala, Uganda kuanzia mwaka 1943 hadi 1945.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Akiwa Makerere alianzisha tawi la Umoja wa Wanafunzi Watanganyika, pia alijihusisha na tawi la Tanganyika African Association (TAA).


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Baada ya kumaliza masomo ya ualimu alirudi Tabora akifundisha shule ya St.Mary.  Mwaka 1949 alipata skolashipu ya kwenda kusoma kwenye Chuo Kikuu cha Edinburgh, Uskoti, Ufalme wa Muungano, akapata M.A. ya historia na uchumi (alikuwa Mtanganyika wa kwanza kusoma katika chuo kikuu cha Uingereza na wa pili kupata shahada ya elimu ya juu nje ya Tanganyika).


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Aliporejea kutoka masomoni, alifundisha Historia, Kiingereza na Kiswahili katika shule ya St. Francis iliyo karibu na Dar es Salaam.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mwaka 1953 alichaguliwa kuwa rais wa chama cha Tanganyika African Association (TAA), chama ambacho alikisaidia kukijenga alipokuwa mwanafunzi katika chuo kikuu cha Makerere.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mwaka 1954 alibadilisha jina la chama cha TAA kwenda chama cha Tanganyika African National Union (TANU), ambacho pia kilikuwa cha kisiasa zaidi kuliko TAA.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Ndani ya mwaka mmoja chama cha TANU kikawa tayari chama cha siasa kinachoongoza nchini Tanganyika.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Uwezo wa Nyerere uliwashtua viongozi wa kikoloni akalazimika kuchagua kati ya siasa na kazi ya ualimu.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Nyerere alisikika akijisemea kuwa mwalimu kwa kuchagua na mwanasiasa kwa bahati mbaya.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Alijiuzulu ualimu[1] na kuzunguka nchi nzima ya Tanganyika kuzungumza na watu wa kawaida na machifu ili kuleta umoja katika kupigania uhuru.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Pia alizungumza kwa niaba ya TANU katika Trusteeship Council na Fourth Committee ya Umoja wa Mataifa (UN) huko New York.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Uwezo wake wa kuongea na wa kuunganisha watu ulimwezesha kufanikisha Tanganyika kupata uhuru bila umwagaji wa damu.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Ushirikiano mzuri aliouonyesha aliyekuwa gavana wa wakati huo, Richard Turnbull, ulisaidia pia kuharakisha upatikanaji wa uhuru.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Nyerere aliingia katika bunge la kikoloni mwaka 1958 na kuchaguliwa kuwa waziri mkuu mwaka 1960.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mwaka 1961 Tanganyika ilipata uhuru wake na tarehe 9 Desemba 1961 Nyerere alichaguliwa kuwa waziri mkuu wa Tanganyika huru;  mwaka mmoja baadaye akawa rais wa kwanza wa Jamhuri ya Tanganyika.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Nyerere alikuwa kiungo muhimu katika muungano wa Tanganyika na Zanzibar kutengeneza Tanzania mara baada ya mapinduzi ya Zanzibar mwaka 1964 yaliyomtoa madarakani sultani wa Zanzibar Jamshid bin Abdullah.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Tarehe 5 Februari 1977 aliongoza chama cha TANU kuungana na chama tawala cha Zanzibar Afro Shirazi Party na kuanzisha chama kipya cha CCM (Chama cha Mapinduzi) akiwa mwenyekiti wake wa kwanza.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Nyerere aliendelea kuongoza taifa hadi 1985 alipomwachia nafasi rais wa pili, Ali Hassan Mwinyi.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Aliacha kuongoza Tanzania ikiwa ni mojawapo kati ya nchi maskini zaidi duniani, ingawa yenye huduma za elimu na afya zilizoenea kwa wananchi wengi.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Hata hivyo aliendelea kuongoza CCM hadi mwaka 1990 na kuwa na athari kubwa katika siasa ya Tanzania hadi kifo chake.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kwa mfano, inasadikika kuwa Nyerere alishawishi uteuzi wa Benjamin W. Mkapa kama mgombea wa urais mwaka 1995, ambaye alichaguliwa kuwa rais kwenye uchaguzi.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Nyerere alikaa muda mwingi kwake Butiama akilima shamba lake.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Pamoja na haya alianzisha taasisi yenye jina lake; mwaka 1996 alionekana akiwa mpatanishi wa pande mbalimbali za vita vya wenyewe kwa wenyewe huko Burundi.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Tarehe 14 Oktoba 1999 aliaga dunia katika hospitali ya St Thomas mjini London baada ya kupambana na kansa ya damu.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mafanikio  Kati ya mafanikio makubwa ya Nyerere kuna: kujenga umoja wa taifa kati ya watu wa makabila na dini tofauti, na hivyo kudumisha amani ya muda mrefu tofauti na hali ya nchi jirani, iliyofanya Tanzania iitwe "kisiwa cha amani".


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Pia kustawisha utamaduni wa Kiafrika pamoja na lugha ya Kiswahili, kushinda ubaguzi wa rangi, kutetea usalama wa taifa katika vita dhidi ya mvamizi Idi Amin wa Uganda.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kutoa mchango kwa vyama vya ukombozi vya nchi za Kusini mwa Afrika kama vile: Zimbabwe (ZANU), Afrika Kusini (ANC na PAC), Namibia (SWAPO), Angola (MPLA) na Msumbiji (Frelimo).


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Ukosoaji dhidi yake  Nyerere analaumiwa kwa siasa yake ya kiujamaa kuwa ilichelewesha maendeleo ya kiuchumi wa Tanzania.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Siasa yake ya ujamaa ilishindikana kwa kiasi kikubwa baada ya mwaka 1976 kwa sababu mbalimbali za nje na za ndani ya nchi.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Baada ya kuona kuwa uchumi wa Tanzania hautaweza kusimama kwa siasa ya kijamaa na kuwa hataweza kuvumilia kuendesha nchi kwa siasa nyingine ambazo yeye hakuwa na imani nazo, Nyerere kwa hiari yake mwenyewe aliamua kustaafu nafasi ya urais kuanzia uchaguzi wa mwaka 1985 na kumwachia usukani Ali Hassan Mwinyi, aliyetawala kwa siasa ya uchumi wa soko huria.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Katika hali ya kukubali ukweli, Nyerere katika tafrija ya kumwaga alitamka juu ya siasa yake upande wa uchumi: “Nimefeli.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Tukubali hivyo.”


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kosa lingine ambalo wengine wanaona Nyerere alilifanya ni kumhadaa aliyekuwa Rais wa Zanzibar Mzee Abeid Amaan Karume kwa kuziunganisha Tanganyika na Zanzibar, na kuanza kupora mamlaka ya Zanzibar kidogokidogo.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Kwa hivi sasa Wanzanzibari wengi wamechoka na Muungano huo, na wanataka uhuru wa nchi yao ili wapumue.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Hata upande wa bara wananchi wengi wanalalamikia kutoweka kwa Tanganyika na serikali yake.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Pia kuna makundi ya Waislamu wanaomtuhumu kwa kuendesha kwa siri vita dhidi ya dini yao na kupendelea Wakristo katika utoaji wa elimu na madaraka,japo wasomi wengi kwa kipindi cha utawala wake walikuwa Wakristo.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Sifa zake  Pamoja na hayo, Nyerere bado anakumbukwa na Watanzania hasa wa hali ya chini kutokana na sera zake za kujali utu.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Pia ataendelea kukumbukwa na Waafrika barani kote hasa kwa mchango wake mkubwa wakati wa harakati za kupigania uhuru katika nchi mbali mbali barani Afrika.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Ni mmoja wa viongozi wachache waadilifu waliokwepa kujilimbikizia mali pamoja na kutawala kwa miaka zaidi ya 24.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mwishoni mwa maisha yake Nyerere aliishi kama mkulima wa kawaida kijijini kwake Butiama.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Alipatwa na kansa ya damu (leukemia) akafariki Uingereza wakati wa kutibiwa katika mji wa London tarehe 14 Oktoba 1999.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Alizikwa mahali pa kuzaliwa kwake, kijiji cha Butiama.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Heshima na Tuzo Nishani  Tuzo 1973: Jawaharlal Nehru Award for International Understanding[12] 1982: the Third World Prize 1983: Nansen Refugee Award 1986: Sir Seretse Khama SADC Medal 1987: Lenin Peace Prize 1988: Joliot-Curie Medal of Peace 1992: International Simón Bolívar Prize 1995: Gandhi Peace Prize Kisha kufa 2000: Statesman of the 20th century by the Chama cha Mapinduzi 2009: World Hero of Social Justice by the 63rd President of UNGA, Miguel d'Escoto Brockmann[13] 2011: Tanzania Professional Network Award[14] Machapisho ya mwl.Julius K. Nyerere Freedom and Unity (Uhuru na Umoja): Mkusanyiko wa maandiko na hotuba, 1952–1965  (Oxford University Press, 1967) Freedom and Socialism (Uhuru na Ujamaa).


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mkusanyiko wa maandiko na hotuba, 1965-1967 (1968) Ndamo zimo: "The Arusha Declaration"; "Education for self-reliance"; "The varied paths to socialism"; "The purpose is man"; and "Socialism and development."


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Freedom & Development (Uhuru na Maendeleo).


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Mkusanyiko wa maandiko na hotuba, 1968-73 (Oxford University Press, 1974) Ndani zimo mada za elimu kwa watu wazima; uhuru na maendeleo; kujitegemea; na miaka kumi ya uhuru.


Question: Je,rais wa kwanza wa Jamaika aliitwa nani?

Julius Nyerere

Ujamaa - Essays on Socialism' (1977) Crusade for Liberation (1979) Julius Kaisari, Tafsiri ya mchezo wa William Shakespeare unaoitwa Julius Caesar Mabepari wa Venisi, Tafsiri ya mchezo mwingine wa William Shakespeare, The Merchant of Venice Utenzi wa Enjili Kadiri ya Utungo wa Mathayo, Tafsiri ya kishairi ya Injili ya Mathayo Utenzi wa Enjili Kadiri ya Utungo wa Marko, Tafsiri ya kishairi ya Injili ya Marko Utenzi wa Enjili Kadiri ya Utungo wa Luka, Tafsiri ya kishairi ya Injili ya Luka Utenzi wa Enjili Kadiri ya Utungo wa Yohana, Tafsiri ya kishairi ya Injili ya Yohane Utenzi wa Matendo ya Mitume, Tafsiri ya kishairi ya Matendo ya Mitume Marejeo  Viungo vya nje            from the ANC     MercatorNet, 10 November 2006    by Gacheke Gachihi, All Africa, 11 June 2009        Jamii:Wanasiasa wa Tanzania


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Watu wa Emirati  (Kiarabu: |إماراتي) ni raia na kundi la kikabila la United Arab Emirates (UAE).


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Waemirati wengi, pamoja na wale walio katika familia tawala ya Emirates ya Abu Dhabi na Dubai, kufuatilia asili yao hadi ukoo wa Bani Yas.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Hata hivyo, watu nje ya ukoo wa Bani Yas  kama Baluchis [note 1] na wahamiaji kutoka eneo la Bastak la Iran na Bahrain, wamekuwa wakiingizwa polepole katika jamii ja Emirati.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Idadi ndogo ya watu wa Asia ya Kusini, Afrika na kutoka jamii zingine imeoana na watu wa Emirati, na hivyo kuwa raia wa UAE wasiyo waemirati Historia Jina Emirati  linatokana na neno la Kiarabu Emir(Kiarabu:|أمير) ambalo inamaanisha kamanda.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Kila emirate linatawaliwa na Emir, ambalo wananchi (kwa ujumla) ni wa ukoo wake.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Nasaba ya Bani Yas inaunda misingi ya koo nyingi ndani ya United Arab Emirates.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Koo ndogo za Bani Yas ni  pamoja na:[2] Al Bu Falah  (Abu Dhabi) Al Bu Falasah   (Dubai) Al Qawasim  (Sharjah, Ras Al Khaimah) Al Ali (au AL Mualla)  (Umm Al Quwain) Al Sharqiyan  (Fujairah) Al Nu'aim  (Ajman)    Ufafanuzi mwingine wa "Emirati" ni Waarabu na asili ya Uarabuni.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Idadi ya Waemirati  Wakazi wa UAE kama mwaka 2009 inasimamia katika milioni sita, ambayo asilimia 16.5% ni Waemiratis.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Wakazi hao wengine wa UAE (83,5%) wanajumuisha wafkuzwa-nchi, asilimia kubwa ikitoka Asia ya Kusini kutoka nchi kama vile Uhindi (1,75 milioni), Pakistan (1,25 milioni) na Bangladesh (500.000).


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Watu kutoka Jamii zingine, ikiwa ni pamoja na China, Ufilipino, Thailand, Korea, Afghanistan na Iran ni takriban milioni moja.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Wafkuzwa-nchi kutoka Ulaya, Australia, Afrika Kaskazini, Afrika na Amerika ni kama watu 500,000.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Sensa ijayo itafanyika katika mwaka 2010.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Dini Karibu wananchi wote ni Waislamu, takriban asilimia 85 ambao ni Sunni na asilimia 15 iliyobaki ni Shi'a.


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Waangalizi wanakadiria kuwa takriban asilimia 55 ya idadi ya watu wa kigeni ni Waislamu, asilimia 25 ni Hindu, asilimia 10 ni Wakristo, asilimia 5 ni Wabuddha, na asilimia 5 (ambao wengi huishi Dubai na Abu Dhabi) ni dini nyingine, pamoja na Parsi , Bahá'í, Kiyahudi na Sikh. [3]


Question: Je,nchi ya Dubai ina idadi ya watu wangapi?

Watu wa Emirati

Angalia Pia Orodha za Falme Emiratis Emiratisation Maelezo  Marejeo    Jamii:Watu wa UAEjjj


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Konyeza-vichanio (kutoka Kiing. comb jelly) ni wanyama wadogo hadi wakubwa kiasi wa bahari ambao huainishwa katika faila Ctenophora (kutoka Kiyunani κτείς = kichanio, na φέρειν = kubeba).


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Hawakaziki kamwe lakini huogelea majini kama konyeza wengine.


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Na kama wanyama-upupu wote mwili wa konyeza-vichanio umeumbwa kwa tabaka la kolajini (collagen) na proteoglycans lililofunikwa na seli nje na ndani, lakini unene wa matabaka haya ya seli ni seli mbili kinyume na matabaka ya wanyama-upupu ambayo yana seli moja tu.


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Tabaka la nje la seli liitwa epidermi (epiderm) na tabaka la ndani liitwa gasterodermi (gastroderm).


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Kati ya mwili ni uwazi ulio na kipenyo kikubwa kiasi juu (“mdomo”) na vipenyo vidogo viwili chini (“mikundu”).


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Kipande cha juu cha uwazi huu ni kama koromeo na mdomo wake unaweza kufungwa.


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Kipande cha chini ni kama tumbo.


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Takriban spishi zote zina safu nane za “vichanio” vilivyoumbwa kwa vijisinga vingi ambavyo vinapiga chini ili kusukuma mnyama mbele (asili ya jina lao).


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Spishi nyingi zina minyiri miwili inayotumika kwa kukamata mawindo kwa msaada wa seli za kunata (colloblasts).


Question: Jina Ctenophora linatokana na nini?

Konyeza-vichanio

Picha  Beroe ovata (Nuda) Mnemiopsis leidyi (Tentaculata)   Jamii:Konyeza-vichanio


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa jina hilo Wakristo wanamaanisha ufafanuzi wa mpango wa kazi ya Mungu kwa wokovu wa binadamu kadiri ya Biblia.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Maana ya historia Historia ni mfululizo wa habari za mambo yaliyotokea pamoja na sababu zake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Binadamu anaziandika ili kuelewa maisha yake, yaani ametokea wapi, amepata mafanikio gani na matatizo gani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Historia inatufundisha kuishi: kumbukumbu za mambo ya zamani (vita, uhuru, viongozi na mengineyo) zinatuwezesha kuendelea vizuri zaidi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini ni muhimu zaidi kujua mambo makuu aliyoyatenda Mungu ili kutuokoa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Dini ya Uyahudi na ya Ukristo ni dini zinazotegemea historia kuliko maumbile: Mungu hatazamwi kama Muumba tu, bali zaidi kama Mwokozi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Maana ya wokovu Wokovu ni kazi ya Mungu kwa ajili yetu (1Tim 2:4; 2Tim 1:9-10).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Sisi hatuwezi kujikomboa, lakini Mungu ana nguvu kuliko shetani na mabaya yote, naye anatuhurumia sisi maskini (Kol 1:13-14).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Alifanya nini ili kutuokoa?


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo historia ya wokovu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Wapo walioiandika katika Biblia ili tusadiki na kuishi upya (1Pet 1:10-12).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Humo mtu hatazamwi kama nafsi ya peke yake tu, bali zaidi kama mtu wa taifa lake; hivyo Mungu anatangazwa kuwa hashughulikii wokovu wa mtu binafsi tu, bali wa mataifa mazima pia, kuanzia lile la Israeli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Aliyowatendea wao ni hasa kuwatoa utumwani Misri, kuwapa agano na masharti yake li awafanye taifa huru katika nchi bora.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walijenga imani yao juu ya hayo mang’amuzi ya msingi ya wokovu kutoka kwa Mwenyezi Mungu, halafu wakajikumbusha kwamba alikuwa ameshawaahidia mababu wao baraka kama hizo.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hatimaye tu walitafakari juu ya asili ya watu na ya ulimwengu, wakaelewa kuwa Mungu aliweza kuwaokoa kwa sababu ndiye aliyeumba vyote: hakuna wa kushindana naye na wa kuzuia mpango wake kwa ajili ya watu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa Wakristo tukio kuu lililo msingi wa imani ni ufufuko wa Yesu, aliyetoka kaburini mzima na mtukufu, wa kwanza kati ya umati, akaingia katika nchi ya walio hai kweli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Imani kuhusu Biblia  Wakristo wanasadiki Biblia imeandikwa kwa uvuvio wa Roho Mtakatifu (2Pet 1.20-21; 2Tim 3:16): ndiyo sababu wanaiheshimu sana.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini habari zake hazifuati mpangilio wa tarehe.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Wapo wataalamu waliozipanga kwa utaratibu huo unaotupendeza zaidi siku hizi: wamejitahidi kuelewa tarehe ya matukio na ya maandiko yote ili kuyapanga moja baada ya lingine kuanzia ya zamani za kale hadi maisha ya Yesu na ya Mitume wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini tukumbuke daima kwamba lengo la Biblia si kueleza sayansi, jiografia wala historia, bali ni kufundisha kwa ukweli njia ya wokovu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Taarifa nyingine zinategemea ujuzi wa mtu aliyeandika na mtindo alioutumia: sheria, taratibu za ibada, nasaba, ufafanuzi wa majina, maneno matakatifu ya mahali fulani, baraka, hadithi, simulizi, historia halisi n.k. Sehemu kuu mbili za Biblia ni Agano la Kale na Agano Jipya (2Kor 3:10; Eb 8:13).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

La Kale limeandikwa kabla ya Yesu, Jipya baada yake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo Agano la Kale lina utabiri mwingi juu ya Yesu (Lk 24:27,44), na Agano Jipya linarudia na kufafanua habari nyingi za kale: hivyo tunatakiwa kusoma daima Agano la Kale kwa mwanga wa Agano Jipya, na kutafuta katika habari za kale mifano inayotusaidia kuelewa mambo ya Yesu na Kanisa (1Kor 10:11; Kol 2:17).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa ufunuo wa Mungu ulifanyika hatua kwa hatua hata ukakamilishwa na Yesu (Eb 1:1-2), hatuwezi kutegemea dondoo moja tu kuhusu jambo fulani, bali tuzingatie jambo hilo lilivyoozungumziwa tangu mwanzo hadi mwisho wa ufunuo.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Tunahitaji kujua Biblia nzima ili kuelewa jinsi Mungu alivyo, alivyotuokoa na anavyotaka tuishi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Vitabu vya Biblia ni 73: yaani 46 katika Agano la Kale na 27 katika Agano Jipya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndivyo vilivyokubaliwa na Kanisa Katoliki kuwa ni Neno la Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waprotestanti wengi wanakataa vitabu 7 vya Agano la Kale (pamoja na sehemu chache za vingine): hivyo Biblia yao inavyo 66 tu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mgawanyo wa vitabu hivyo si muhimu, mradi tusiongeze wala kupunguza neno.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kawaida vinapangwa kwa kuzingatia vinaleta habari za namna gani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo katika Agano la Kale yanatofautishwa makundi manne: Torati (yaani sheria), vitabu vya historia ya Israeli, vitabu vya manabii (waliotumwa na Mungu ili kuwaonya na kuwafariji Waisraeli), na vitabu vya hekima (vyenye nyimbo, mashairi, mithali n.k.).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Katika Agano Jipya tuna vitabu 5 vya historia (yaani Injili 4 na Matendo ya Mitume), barua 21 za Mitume na kitabu kimoja tu cha kinabii (Ufunuo).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lugha asili ziko tatu, yaani Biblia imeandikwa sehemusehemu kwa Kiyahudi, Kiaramu (ndiyo lugha ya Yesu), na Kiyunani (yaani Kigiriki cha zamani).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ila Agano Jipya lote limeandikwa kwa Kiyunani ambacho zamani za Yesu kilikuwa lugha ya kimataifa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kutoka lugha hizo wataalamu wanaendelea kutafsiri Biblia katika lugha yoyote ili Neno la Mungu liwaelee watu wote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kati ya tafsiri zote, mbili za zamani zina sifa za pekee, yaani tafsiri ya LXX (kwa Kigiriki "Septuaginta", yaani sabini: ni Agano Kale kwa lugha ya Kiyunani), na ya Vulgata (Biblia nzima kwa Kilatini).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Maelezo ya Kanisa yanahitajika kwa sababu: kwanza mwenyewe sielewi maandiko hayo yameandikwa na nani, lini, wapi, kwa lengo lipi na katika mazingira ya namna gani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hasa Roho Mtakatifu hakunipa Biblia peke yangu, bali ndani ya taifa lote la Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo sina haki ya kuifafanua ninavyotaka.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Wasio na elimu na msimamo wanapotosha Biblia na kupotea (2Pet 3:16).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Agano la Kale  Vitabu vitano vya Torati  Vitabu vya kwanza vya Biblia (Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu na Kumbukumbu la Torati) vinaunda kwa pamoja Torati (kwa Kiyahudi “fundisho”, yaani “sheria”).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mgawanyo wa kawaida wa Kiyahudi wa vitabu vya Biblia katika makundi matatu (Torati, Manabii na Maandishi) unaonyesha jinsi vitabu vitano vya kwanza vinavyotazamwa kuwa kitu kimoja, tena kiini cha Agano la Kale lote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ajabu la Torati ni jinsi inavyounganisha mambo mbalimbali: ibada kwa Mungu pekee, ahadi zake, matakwa yake, uasi wa binadamu na ukombozi wa Kimungu, wito wa kujali mwanzo wa taifa la Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Humo tunakuta muhtasari wa historia kuanzia uumbaji wa ulimwengu hadi kifo cha Musa: historia ya asili (Mwa 1-11), kipindi cha mababu (Mwa 12-36), simulizi la Yosefu (Mwa 37-50), ukombozi toka Misri na safari kwenye Sinai (Kut 1-18), toleo la sheria mlimani huko (Kut 19 – Hes 10), safari hadi mabonde ya Moabu (Hes 10-36) na nyongeza (Kumb 1-34).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Zamani Musa alidhaniwa kuwa mwandishi wa vitabu hivyo vyote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Siku hizi wataalamu wamethibitisha kuwa ndiye asili ya kiini cha sheria za Israeli, lakini vitabu hivyo viliandikwa katika kipindi kirefu hadi mwaka 400 hivi K.K. Ndiyo sababu katika sheria za vitabu hivyo yanaonekana mabadiliko mbalimbali yaliyofanyika karne hadi karne, k.mf. kuhusu Pasaka na umoja wa hekalu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waliohusika na uandishi ni watu wengi wa Israeli Kaskazini na Kusini.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hasa yameainishwa mapokeo manne tofauti: J (yaliyoandikwa katika karne X K.K. kwa kumuita Mungu YHWH), E (ya karne IX K.K. yanayomuita Elohim), D (yanayotawala Kumbukumbu ya Torati: ni ya karne VII K.K.) na P (yaani ya kikuhani kwa kuwa yanajali sana ibada: ni ya karne VI K.K.).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hayo ya mwisho yalitumika kama fremu ya mapokeo hayo yote ili kuunganisha Torati nzima katika karne V K.K. Hivyo Torati inatunza matukio ya msingi na imani ya taifa la Israeli jinsi ilivyozidi kukomaa baada ya Musa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Uumbaji  Uumbaji unasimuliwa katika sura mbili za kwanza za Mwanzo.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kama vile sehemu mbalimbali za Biblia, kitabu hicho kilitungwa kwa kushona pamoja maandishi tofauti.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu tunakuta masimulizi mawili juu ya Mungu kuumba ulimwengu na watu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

La kwanza (1:1-2:4a) linamchora Mungu akifanya kazi kama binadamu kwa siku sita halafu kustarehe.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Aliumba kila kitu kwa Neno lake (Eb 11:3; ndiye Mwanae pekee: Yoh 1:1-18).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Wengine wanaona humo hata kidokezo cha kwanza cha Roho Mtakatifu, aliye upendo wa Mungu, katika upepo uliovuma juu ya wingi wa maji.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mungu aliona kila alichokiumba ni chema tu, lakini alipoumba mtu katika jinsia mbili akaona ni mwema sana, ni bora kuliko vingine, akamweka kuvitawala kwa niaba yake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwanamume na mwanamke wana hadhi sawa kwa kuwa wote wawili ni sura na mfano wake, si upande wa mwili, bali hasa kwa roho yenye uwezo wa kuelewa na kupenda kwa hiari.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Muumba anataka watu washirikiane na kusaidiana, kilele cha uhusiano wowote kati yao ni ndoa inayowafanya kuwa mwili mmoja kama Kristo na Kanisa (Ef 5:31-32).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Simulizi linalofuata (Mwa 2:2b-25) ni la zamani zaidi, nalo pia lina mafundisho makuu juu ya Mungu na mtu, hasa kwamba huyo ndiye kiumbe bora anayeweza kushirikiana na Mungu tofauti na vingine.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hali yake asili ilikuwa ya kupendeza kabisa kwa usafi wa moyo na uhai usio na mwisho, naye alitakiwa akubali kazi za Mungu na kufuata maneno yake, bila ya kujiamulia nini jema, nini baya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Dhambi ya asili  Mwa 3 inasimulia dhambi iliyo asili ya dhambi zote (Rom 5:12).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa njia hiyo tunaambiwa hali yetu mbaya haitokani na Mungu, bali na uasi wetu na wa wazee wetu (Hek 2:23-24).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Pia tunafundishwa kukataa toka mwanzo vishawishi vyetu tukiamini maagizo yote ya Mungu yametolewa kwa upendo mkuu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Shetani ndiye aliyeanzisha kishawishi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Eva alipaswa asimsikilize.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kosa lake la kwanza ni kumjibu: hivyo shetani akamdanganya kwamba, eti Mungu ana kijicho, hataki watu walingane naye, ndiyo sababu aliwakataza (Yoh 8:44).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Tukianza kuzingatia kishawishi tunakubali shaka juu ya wema wa Mungu kwetu katika kutuelekeza.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa namna hiyo walianguka watu wa kwanza waliokuwa watakatifu; kwa urahisi zaidi tutaanguka sisi wenye tabia mbaya kutokana na dhambi hiyo na nyingine nyingi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata baada ya dhambi Mungu anamtafuta mtu kwa upendo, ila huyo kwa aibu anamkimbia, au akijisikia analaumiwa na dhamiri, basi anatafuta visingizio hata kumlaumu Mungu kana kwamba ndiye aliyesababisha.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa utakatifu wake Mungu hawezi kuvumilia maovu, na kwa haki yake anataka makosa yalipwe.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu tunakuta matatizo maishani, kama vile uchungu wa uzazi, kuhusiana kwa mabavu, kupata riziki kwa shida, na hasa kufa: hayo yote ni matokeo ya dhambi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Pamoja na hayo Mungu hapendi mtu yeyote apotee (2Pet 3:9), hivyo toka mwanzo aliahidi kwamba mzawa wa Eva atamponda kichwa shetani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo habari njema ya awali kuhusu wokovu ujao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Watu walivyoishi baada ya dhambi  Baada ya dhambi ya asili watu walianza kuzaa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 4:1-16 inatuchorea picha ya Kaini na Abeli kama wazaliwa wa kwanza waliotofautiana kiadili (1Yoh 3:11-12).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Toka mwanzo mwovu na mwadilifu waliishi pamoja, wa kwanza akimdhulumu wa pili hata kumuua bila ya kujali udugu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ikisikitishwa kufikiria mzaliwa wa kwanza kuwa muuaji wa mdogo wake, inafurahisha kwamba wa kwanza kufa alikuwa mwema, kielelezo cha Yesu aliyeuawa bila ya kosa (Eb 12:24).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Toka mwanzo hao walimuabudu Mungu kwa njia ya dini, ibada na sadaka mbalimbali.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo Mungu akakubali zile tu zilizotolewa kwa ukarimu (Eb 11:4).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Tangu hapo Biblia inatuonyesha jinsi alivyopendelea wadogo kuliko wakubwa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kuhusu Kaini tunaonyeshwa ustawi wa dhambi ndani mwake na uongozi wa Mungu aliyemtaka ashinde dhambi bado mlangoni.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata baada ya dhambi hiyo ambayo ni kubwa kiasi cha kumlilia Mungu alipe kisasi, yeye alizidi kumhifadhi Kaini.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baadaye (Mwa 4:17-24) kukawa na maendeleo ya aina mbalimbali: ujenzi, ufundi, muziki, lakini hasa dhambi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Picha yake ni Lameki, mtu wa kwanza kuwa na mitara, mkatili kama nini.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ingawa hali ilikuwa ya kukatisha tamaa, kwa baraka ya Mungu watu wakazidi kuzaa na kati ya watoto wao wakapatikana waadilifu kama Henoko aliyestahili kutwaliwa na Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo ongezeko la dhambi likasababisha maisha ya binadamu yafupike (Mwa 6:3) kwa kuwa ni kusogea mbali na Mungu, chemchemi ya uhai.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Nuhu  Mwa 6:5-9:17 inatufundisha kwamba Mungu anachukizwa na dhambi, hivyo anataka kuondoa maovu duniani ili nchi impendeze kama alivyokusudia alipoiumba.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa ajili hiyo zamani za Nuhu alileta maji yafunike dunia na kuzamisha waovu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini alisalimisha waadilifu katika safina kubwa ya kutosha, halafu akafunga nao agano thabiti (Eb 11:7).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hasa maji yanayokusudiwa kutakasa dunia yote ni yale ya ubatizo (1Pet 3:17-22), na safina ambayo iokoe watu ni Kanisa, ambalo ni la lazima kwa wokovu kama vile ubatizo unaotuingiza ndani yake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Uso wa nchi ulipokwishatakaswa na maji njiwa akarukaruka akachuma tawi la mzeituni unaozaa matunda ya kutengenezea mafuta.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Njiwa akaonekana tena juu ya maji siku ya ubatizo wa Yesu ambapo alipakwa Roho Mtakatifu na kuyatia maji nguvu ya kutakasa watu (Mk 1:9-11; Tito 3:3-7).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Maji na mafuta ndiyo mwanzo mpya kwa binadamu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mara alipotoka safinani Nuhu alimtolea Mungu sadaka iliyompendeza hata akaahidi hataangamiza tena binadamu kila anapostahili.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Sadaka hiyo ni mfano wa ile ya Yesu msalabani, inayoadhimishwa katika ekaristi, ikituondolea adhabu nyingi na kutuletea huruma ya Mungu, yaani nafasi na neema ya kutubu (Tito 2:11-14).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hatimaye kutakuwa na hukumu (Math 24:37-41).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mnara wa Babeli  Mwa 11:1-9 inatufundisha kwamba kiburi na dhambi kwa jumla vinatenganisha watu wasiweze kuelewana wala kuishi pamoja.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kinyume chake katika Agano Jipya tunasikia kwamba siku ya Pentekoste Roho Mtakatifu, aliye upendo wa Mungu, aliunganisha tena watu wa makabila mbalimbali katika kutangaza sifa zake (Mdo 2:5-12).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Palipo na upendo, tofauti za lugha na utamaduni si shida.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Abrahamu (1900-1800 hivi K.K.)  Mtu huyo, aliyezaliwa Mesopotamia (Iraq) baada ya watu kubuni uandishi, ndiye mwanzo wa taifa teule la Mungu na baba wa waamini wote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Aliishi kwa kuhamahama pamoja na mifugo yake: akipitia Syria alifikia nchi ya Kanaani aliyoahidiwa na Mwenyezi Mungu akashukia Misri kwa muda (Mwa 12).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini safari yake muhimu zaidi ni ile ya imani, kwa kuwa Abrahamu aliongozwa na Mungu siku kwa siku, katika mazuri na magumu, akisadiki ahadi zake za ajabu (Eb 11:8-19).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mchungaji huyo alikubali Mungu amchunge maisha yake yote, akamfuata bila ya wasiwasi, akituachia mfano bora wa kumshika mkono Mungu daima bila ya hofu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hasa Mungu alimuahidia uzao mkubwa kama nyota za mbinguni, naye akaamini ingawa alikuwa hajapata hata mtoto mmoja: ndiyo imani iliyompendeza sana Mungu (Mwa 15:1-6).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 18 inamchora kama mtu mkarimu sana kwa wageni, rafiki wa Mungu anayestahili kuambiwa yote, mwenye huruma, busara na unyenyekevu katika sala.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Wageni wake watatu ambao ni kama mtu mmoja tu wanadokeza Utatu Mtakatifu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mungu alimdai Abrahamu asadiki kwamba anaweza yote kama atakavyomdai Bikira Maria (Lk 1:17), naye alidumu kumuomba awahurumie waovu kwa ajili ya waadilifu (Yak 5:16).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 19 inatuchorea uovu wa watu ambao huko Sodoma ulizidi hata kumdai Mungu alipe kisasi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini kati yao mwadilifu akaokolewa, isipokuwa mke wake akaja kuadhibiwa kwa sababu aliangalia nyuma kinyume cha agizo la Bwana (Lk 17:28-33).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 21:1-21 inatusimulia jinsi Mungu alivyotimiza ahadi yake kwa kumjalia Sara amzalie Abrahamu mtoto Isaka katika uzee na utasa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Isaka ni mtoto wa imani, si wa mwili, naye ni huru, tofauti na Ishmaeli mtoto wa mtumwa ambaye hastahili kurithi pamoja na mdogo wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Isaka, baba wa Israeli alipata baraka kuu, naye ni mfano wa watu wa Agano Jipya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ishmaeli, baba wa Waarabu alibarikiwa pia kwa ajili ya baba yake, naye ni mfano wa Agano la Kale ambapo watu wanategemea mambo ya kimwili (kutahiriwa, kunawa, kubagua vyakula n.k.) na hivyo ni watumwa (Gal 4:21-5:1).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 22:1-19 inatuletea habari ya kusisimua kuhusu sadaka ambayo Mungu alimdai Abrahamu, yaani kumchinja Isaka.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ni kimoja kati ya vilele vya imani ya binadamu, imani inayoonyeshwa kwa matendo ya utiifu (Yak 2:21-22).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Abrahamu hakusita kumrudishia Mungu kile alichopewa, akaondoka alfajiri akasafiri mpaka mahali alipoambiwa (Wayahudi wanaamini mlima huo ndipo walipojenga hekalu la Yerusalemu).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa niaba ya waamini wote Abrahamu alikuwa tayari kumchinjia Mungu mwanae pekee ampendaye.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini atakayemtoa kweli Mwana pekee ni Mungu Baba (Yoh 3:16).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwanae ndiye mwanakondoo aliyeuliziwa na Isaka na ambaye Mungu akajipatia juu ya mlima Kalivari alioupanda huku amejitwika sio kuni bali mti wa msalaba.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Abrahamu aliamini uwezo wa Mungu juu ya mauti na hasa uaminifu wake kwa ahadi alizompa: kwa hiyo akarudishiwa mwana hai kama mfano wa ufufuko, na katika yeye, yaani katika mzawa wake, watu wote wakabarikiwa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Maisha ya imani yanadai daima sadaka, hasa ya mambo yanayopendwa zaidi (Rom 12:1-2): ndiyo njia ya kujaliwa baraka zinazopita ubinadamu wetu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 24 inasimulia kirefu jinsi Abrahamu kabla hajafa alivyomfanyia mpango wa ndoa Isaka kufuatana na mila zao, ila alikataza kabisa asirudi kwao, bali kwa vyovyote abaki katika nchi ile aliyoahidiwa na Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo imani izidi kuongoza uzao wake kama ilivyomuongoza mwenyewe.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Watoto wa Isaka: Esau na Yakobo  Kadiri ya Mwa 25:19-34, Rebeka alimzalia Isaka watoto pacha wenye sura na silika tofauti, Esau na Yakobo.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Wa kwanza analaumiwa hasa kwa kupuuzia baraka ya Mungu iliyokuwa haki ya kifunguamimba: kwa sahani ya dengu alikubali kukosa neema zile zote alizojitwalia Yakobo kwa imani yake (Eb 12:16-17).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 27 inasimulia jinsi Yakobo, akifundishwa na mama yake, alivyoweza kubarikiwa na baba.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ingawa uongo wake haukubaliki (Hos 12:3-5), Mungu alithibitisha baraka ya Isaka kadiri ya desturi yake ya kumpendelea mdogo: hivyo Yakobo, aliyekimbia nchi yake ana fimbo tu, alirudi miaka ishirini baadaye ana wake 4, watoto 11 na mifugo wengi ajabu (Mwa 32).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kabla hajaingia nchi yake Mungu alishindana naye usiku kucha akalazimika kumbariki na kumtajia jina jipya, Israeli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Yosefu na ndugu zake kushukia Misri (1700 hivi K.K.)  Kama kawaida ya mitara, kulikuwa na upendeleo na wivu kati ya watoto wa Yakobo.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hasa Yosefu alichukiwa na kaka zake wote, ingawa alikuwa mnyofu hata kuwasimulia ndoto zake za ajabu (Mwa 37:2-11).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kijicho na chuki vilifikia hatua ya kuwafanya watamani kumuua.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Walipopata nafasi walifanya njama, ingawa si wote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwisho uamuzi ukawa kumuacha hai lakini kumuuza kama mtumwa kwa wafanyabiashara walioelekea Misri (Mwa 37:12-36).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini katika maovu ya binadamu Mungu akazidi kushughulikia taifa lake teule.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo Yosefu akawa mfano wa Yesu ambaye alichukiwa bure tu akauawa msalabani kwa wokovu wa wadogo zake wakosefu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 39 inaonyesha jinsi Yosefu alivyozidi kumtiii Mungu na kukwepa dhambi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo baada ya majaribu mbalimbali akatukuzwa kuwa liwali wa Farao kwa nchi yote, hasa kwa usimamizi wa akiba ya chakula (Mwa 41:1-49) kwa ajili ya miaka saba ya njaa aliyotabiri.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kadiri ya mpango wa Mungu njaa hiyo ikawalazimisha kaka zake waje kumuinamia, naye hakulipa kisasi; halafu, kama vile alivyotafsiri ndoto mbalimbali, aliwafafanulia maana ya matukio ya maisha yao katika mpango wa Mungu: kwamba ndiye aliyemtuma Misri kusudi awaokoe (Mwa 45:1-15).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwa 46:1-7 inasimulia Yakobo na wazawa wake wote, jumla wanaume 70, walivyohamia Misri.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini hawakusahau nchi waliyoahidiwa na Mungu: ndiyo sababu Yakobo na Yosefu walidai waapiwe kuwa watakuja kuzikwa kwao (Mwa 49:29-50:26).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kabla ya kufa Yakobo aliwabariki watoto wake 12 na kwa namna ya pekee Yuda ambaye atatawala moja kwa moja (Mwa 49:8-12).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Utumwa wa Misri na wito wa Musa (1250 hivi K.K.)  Wanaisraeli waliishi Misri kama wageni tu zaidi ya miaka mia nne (Mdo 7:6-16) wakiongezeka kiasi cha kuwatisha wenyeji wao: ndiyo sababu wakaanza kudhulumiwa mwaka 1300 hivi K.K. Hasa katika kuwakomboa utumwani, Mungu alijionyesha mtetezi wa haki za maskini.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Pamoja na kushurutishwa kufanya kazi wasioipenda, ilitolewa amri ya kuua watoto wao wote wa kiume: lakini mpango huo haukutekelezwa sawasawa (Kut 1:7-22).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mmoja kati ya watoto waliookolewa katika hatari hiyo ni Musa, wa kabila la Lawi (Kut 2:1-10; Eb 11:23; Mdo 7:17-22).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kisha kukimbia Misri Musa akaoa Mmidiani (Kut 2:11-22; Eb 11:24-27; Mdo 7:23-29): alipokuwa anachunga mifugo ya mkwewe kwenye mlima Sinai akaitwa na Mungu kutoka ndani ya kichaka kinachowaka moto kisiteketee.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mungu alimchagua ingawa ana kigugumizi yaani anaonekana hafai kushindana na Farao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mungu akasisitiza aende mwenyewe, naye atatumia uwezo wake wa Kimungu kumlazimisha Farao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kadiri Musa alivyoomba, Mungu alimfunulia jina lake takatifu YHWH ambalo linaeleweka kiasi tu, kama vile fumbo la Mungu mwenyewe (Kut 2:23-3:20; Mdo 7:30-35).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mapigo ya Wamisri  Mungu alipomtuma Musa kwa Farao alijua tayari huyo atakataa kuwaruhusu Waisraeli waende zao, mpaka aone mapigo yake kwa Wamisri.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa ulihitajika muda kuleta ukombozi, iliwabidi Waisraeli wawe na imani na subira hadi ahadi za Mungu zitimie.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini binadamu hatupendi kungojea ukombozi: hivyo Waisraeli wakaanza kunung’unika (Kut 5:1-6:1).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo Mungu akaendelea na mpango wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Maajabu aliyoyatenda huwa yanatokea Misri lakini si yote kwa wakati mmoja wala si kwa kiasi kile alichosababisha Musa kwa fimbo yake (Kut 6:28-7:7).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Tuna orodha mbalimbali za mapigo hayo, lakini kwa kawaida yanahesabiwa kumi: maji ya mto Naili kuwa mekundu kama damu, vyura kujaa nchi, chawa, nzi, tauni, majipu, mvua ya mawe, nzige, giza na hatimaye kifo cha wazaliwa wa kwanza wa kiume wa watu na wa wanyama.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Adhabu hizo ziliwapata Wamisri, lakini si Waisraeli: hivyo ilikuwa wazi kuwa Mungu anabagua watu wake na watu waovu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Katika pigo la kumi Waisraeli waliopolewa kwa kuipaka milango yao damu ya mwanakondoo (Kut 11:1-10; Mdo 7:36-37; Eb 11:28).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo Mungu aliwaandaa watu kupokea imani kwa Yesu Kristo, Mwanakondoo wa kweli na Mkombozi wa waliokuwa watumwa wa dhambi, shetani na kifo (Yoh 19:36; 1Kor 5:7; 1Pet 1:18-20).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hiyo ni wazi katika ibada iliyoagizwa ifanyike kila mwaka (Kut 12:1-14), yaani Waisraeli wale nyama ya mwanakondoo dume asiye na hila, pamoja na mkate usiotiwa chachu na mboga ya majani machungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Yesu akaifanya ibada hiyo iwe ibada kuu ya agano jipya la milele, akiagiza tuifanye kwa ukumbusho wake, si tena kwa ukumbusho wa kutoka Misri (1Kor 11:23-26).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Safari ya kuendea Nchi ya ahadi  Kut 12:29-42 inasimulia Waisraeli wote walivyokimbia Misri pamoja na mifugo yao waliposikia mayowe kutoka nyumba za majirani wao wote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Katika safari yao wakaongozwa na Mungu kwa sura ya wingu mchana na ya moto usiku (Kut 13:17-22; Yoh 8:12): hivyo Mungu alionyesha wazi kuwa hawaachi hata kidogo bali anawashughulikia kwa namna tofauti kadiri ya mahitaji.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kut 14:5-31 inasimulia jinsi Wamisri, kisha kuwalilia wafu wao, walivyoanza kuwatafuta Waisraeli kwa farasi na magari wakawakuta karibu na bahari ya Shamu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini Waisraeli walivuka bahari kama kwamba ni nchi kavu, kwa kuwa maji yamegawanyika.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kumbe Wamisri wakazama kwa kuwa maji yamerudi mahali pake (Eb 11:29).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Asubuhi Waisraeli wakaona maiti za Wamisri wote zikielea wakamshangilia Mungu aliyewaokoa (Kut 15:1-21 inatuletea wimbo ambao maneno yake ni kati ya yale ya kale zaidi katika Biblia).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo Mungu aliwaokoa tena watu wake katika maji, na huu pia ni mfano wa ubatizo ambao unaadhimishwa hasa usiku wa Pasaka.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata katika hatari ya kukandamizwa Mungu alidai Waisraeli watulie kwa imani ya kuwa ushindi ni wake tu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Tena walitakiwa wasiyasahau kamwe mang’amuzi hayo, kwa kuwa ndiyo msingi wa imani ya dini yao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Sisi vilevile tunatakiwa kukumbuka daima ubatizo wetu ambapo Mungu ametuokoa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baada ya ushindi wa Pasaka safari ikaendelea mpaka kufikia nchi aliyoahidi Mungu, ila Waisraeli wakaja kusahau uweza wake na kumlalamikia kipumbavu hata kumchosha. 1Kor 10:1-11 inatuonya tusifanye vile.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kama kawaida malalamiko ya kwanza yalihusu kula na kunywa (Kut 15:22-17:7).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mungu aliwakubalia kwa kuwateremshia kwale halafu mana: hasa chakula hicho kiliwashangaza Waisraeli wakazidi kukikumbuka hata wakamdai Yesu awapatie tena kama kweli ndiye Musa mpya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Yesu akawajibu kuwa mwenyewe ndiye chakula cha uzima kutoka mbinguni kinachotulisha safarini hapa (Yoh 6:22-59).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Vilevile kuhusu maji, Mungu aliyatokeza katika mwamba huko Masa au Meriba, lakini alichukizwa sana na matendo yao (Eb 3:15-19).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Shida nyingine ya kawaida kwa makabila ya wahamaji ni kupigana vita.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walilazimika kufanya hivyo na Waamaleki, wakapata ushindi si kwa nguvu zao, ila kutokana na sala ya Musa, mwombezi wao (Kut 17:8-16).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Sisi taifa la Mungu tunatakiwa tutegemee sala kuliko uhodari wetu, na daima tuwe na watu wenye kumuinulia Mungu mikono yao kama Musa jangwani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Agano la Mlima Sinai  Walipofikia mlima huo wa kutisha, Mungu alimuita Musa aupande ili aseme naye, huku wengine wakibaki chini.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hapo akampa Musa masharti ya agano lake na Waisraeli (Kut 19).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Akiwa Muumba na hasa Mkombozi wao alidai waishi kitakatifu kwa kushika amri kumi, ambazo tatu zinahusu heshima kwake na saba uhusiano na watu wengine (Kut 20:2-17).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo mawe mawili ambayo Musa alipewa halafu Yesu akayakamilisha katika amri kuu ya upendo kwa Mungu na kwa jirani (Mk 12:28-34).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Amri hizo zinaweza kujulikana na kukubaliwa na mtu yeyote mwenye mapenzi mema, lakini Mungu alipenda kutusaidia tujue kwa urahisi na hakika zaidi tufanye nini ili kumpendeza, tuwe watu wake naye awe Mungu wetu kwelikweli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Agano hilo upande wa Mungu ni imara kwa kuwa yeye ni mwaminifu kabisa, shida iko upande wetu tulio geugeu, tukiahidi tusitekeleze.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu likahitajika agano lingine lililofungishwa na Yesu Kristo (2Tim 2:11-13).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndama ya dhahabu  Kut 32 inasimulia uasi wa Waisraeli ulivyofikia kilele chake walipojitengenezea mungu wa dhahabu mwenye sura ya fahali (Biblia kwa dharau inasema “ndama” na “mla nyasi”).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata Haruni, kaka yake Musa, alikubali kufuata matakwa yao huku mdogo wake akichelewa mlimani (Mdo 7:38-42).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Musa akambembeleza Mungu asiwaangamize watu wake, hivyo akawa mfano bora wa mwombezi, kwa kuwa hakujali ahadi ya Mungu ya kumfanya chanzo cha taifa lingine kubwa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kazi hiyo ni hasa ya Bwana Yesu ambaye aliwatetea watu wake kwa kumwaga damu yake, na anazidi kuwaombea kwa Baba yake (Eb 7:25-27).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mungu kujifunua tena kwa Musa  Kut 33:18-34:9 inasimulia jinsi Mungu alivyokubali kiasi ombi la Musa la kumuonyesha utukufu wake; badala ya kumuonyesha uso wake (Yoh 1:18) alijifunua kwake kwa kulitangaza na kulifafanua jina lake: YHWH ni mwingi wa rehema na uaminifu, anawaonea wivu watu wake, yaani hawezi kukubali waabudu miungu mingine kwa hasara yao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu alipoagana nao kwa kuandika tena amri zake kumi katika mawe, pamoja na kuahidi kuwafukuza wenyeji wa nchi takatifu ili kuwapatia nafasi Waisraeli, aliwaagiza wasichanganyikane nao wasije wakavutwa katika Upagani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hasa alikataza ndoa za mseto ili kulinda usafi wa imani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa namna ya pekee Kristo analipenda na kulionea wivu Kanisa lake analolitaka bikira safi katika imani na maadili (2Kor 11:2; Ef 5:25-27): hivyo tunaposhirikiana na watu wengine tuwe macho tusifuate mawazo, maneno na matendo yao, bali tushuhudie imani na upendo kwa maisha yetu tofauti na ya kwao (Yoh 17:15-17).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mambo ya Walawi  Kitabu hicho cha tatu kimejaa hasa sheria za ibada zenye kulenga utakatifu wa makuhani na wa sadaka.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Watu wa kabila la Lawi tu ndio walioruhusiwa kushughulikia ibada, tena kati yao ukoo wa Haruni tu ndio makuhani kamili.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kutokana na kazi hiyo Walawi hawakupewa sehemu ya nchi takatifu, ila Mungu mwenyewe ndiye fungu lao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini taifa lote lilitakiwa liwe takatifu kutokana na uhusiano wake na Mungu (Law 19:1).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Polepole maana ya utakatifu huo ilizidi kueleweka si kukwepa unajisi wa kiibada tu, bali unategemea hasa mwenendo mwadilifu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hesabu Kitabu cha nne kinaitwa hivyo kwa sababu kinaleta hesabu mbalimbali, hasa ya idadi ya Waisraeli: wanaume wa kuweza kwenda vitani walikuwa 603,500 (mbali na Walawi waliohesabiwa peke yao: wanaume 22,000 wakiwa pamoja na watoto wa kiume); ukiongeza wanawake na watoto mpaka umri wa miaka ishirini, basi jumla yao iliweza kufikia watu milioni tatu, ingawa si lazima kuamini idadi hiyo ni sahihi (pengine namba hizo hazilingani katika makala kwa kuwa ilikuwa rahisi kukosea wakati wa kunakili).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Uzito wa kazi ya kuwaongoza watu wengi hivyo wanaonung’unika kila mara ulimchosha Musa hata akamuomba Mungu tena ampunguzie mzigo au amuue kabisa (Hes 11:1-30).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Musa alieleza shida yake kama rafiki kwa mwenzake, kwa unyofu uleule wa watu wengine wa Mungu katika Biblia.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mungu akamkubalia akawashirikisha watu sabini roho yake kwa ajili ya uongozi katika ngazi mbalimbali.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Huo pia ni mfano wa Agano Jipya, ambapo askofu hawezi kuchunga waamini peke yake, bali anahitaji msaada wa viongozi wa daraja za chini, yaani mapadri na mashemasi (Mdo 6:1-6).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Katika nafasi hiyo Musa alimueleza Yoshua kwamba hawaonei kijicho kwa kupewa karama, tena angependa kama Waisraeli wote wangekuwa manabii.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hamu hiyo ikatimia siku ya Pentekoste: katika Kanisa wote wanapewa Roho Mtakatifu na kuwa manabii, hata wanawake na watoto (Mdo 2:16-18).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kinyume chake Hes 12 inasimulia kijicho kilivyowafanya dada na kaka wa Musa wamseme wakijidai nao pia ni manabii.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini Mungu akawaeleza kuna namna mbalimbali za unabii, na Musa ni wa pekee.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kisha akatoa adhabu ambayo ikaondolewa kwa maombezi ya Musa tu: ndiyo sababu anasifiwa kwa upole wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kijicho kitasumbua daima taifa la Mungu, hata katika Agano Jipya (1Kor 12:1-31; 14:37-38).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walipofikia mipakani mwa nchi takatifu walituma wapelelezi ili waivamie, nao waliporudi walisimulia uzuri wake, lakini pia walitisha kwa kuzidisha habari za wananchi na miji yao (Hes 13).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hapo Waisraeli wakaanza kunung’unika usiku kucha (Hes 14) wakapanga kuwaua kwa mawe Kalebu na Yoshua waliotaka kuivamia nchi bila ya hofu kwa jina la Bwana.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini Mungu akaonyesha utukufu wake na kutisha ataleta tauni ili kuwaangamiza wote kwa ukaidi wao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa maombezi ya Musa, akakubali kuwahurumia lakini akaamua warudi jangwani na kuzungukazunguka huko mpaka wafe wote; ila watoto wao pamoja na Kalebu na Yoshua ndio watakaoingia nchi takatifu kuimiliki.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Maana ya kiroho ni kwamba hatutakiwi kuzitia shaka ahadi za Mungu; hata zikionekana ngumu kupatikana, ni lazima tuwe na moyo mkuu na imani hata tukabili vipingamizi vyovyote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kinyume chake, Waisraeli walipoamua kuivamia nchi kwa kusikitikia adhabu waliyopewa wakashindwa kabisa, maana ni lazima tumtii Mungu kwa wakati wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Pia kughairi kutokana na matatizo kunaweza kukatusukuma tutende namna ambayo haimpendezi tena; ni lazima tuchukue majukumu ya matendo yetu na kukubali adhabu au matatizo tuliyojitakia:majuto hayo yanafaa kwa kuonyesha utiifu kwa Mungu (Zab 119:71).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Manung’uniko ya Waisraeli katika safari yao jangwani yakawaletea adhabu nyingine, mojawapo ile ya kugongwa na nyoka wengi wenye sumu kali.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini walipoomba msamaha, Mungu akamuagiza Musa atengeneze nyoka wa shaba na kumuinua juu ya mti ili mtu aliyeumwa akimtazama tu apate kupona (Hes 21:4-9).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ufafanuzi wa tukio hilo ulitolewa na Yesu mwenyewe: ndiye aliyeinuliwa juu ya mti wa msalaba ili watakaomtazama kwa imani wapate kuishi (Yoh 3:14-15).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kumbukumbu la Torati (Sheria)  Kitabu hicho cha mwisho cha Torati kiliandikwa kama miaka 600 baada ya Musa, ingawa kina namna ya hotuba tano alizoweza kuwatolea Waisraeli kabla hajafa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kinapitia upya matukio ya wokovu ya wakati wa Musa kikifaidika na ujumbe wa manabii, hasa Hosea.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa msingi huo, kitabu hiki kinasisitiza sana upendo kwa Mungu, uaminifu kwa agano la mlima Sinai pamoja na tuzo na adhabu zitakazotolewa kufuatana na matendo ya Waisraeli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Katika maneno yake yote ya kitabu hiki, maarufu ni hasa yale ya 6:4-9 ambayo Mwisraeli yeyote anayakariri kila siku katika sala na kuyashika pengine neno kwa neno.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Maneno mengine muhimu sana yapo 26:5-10: ni kama kanuni ya imani ambayo Mwisraeli alikuwa anaiungama mbele ya Mungu wakati wa kumtolea malimbuko ya ardhi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo alikuwa akikiri amepewa yote na Bwana, halafu akaweza kuyafurahia mavuno.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baada ya hotuba hizo, Kumb 31:1-8 inasimulia jinsi Musa alivyomuachia Yoshua uongozi wa Waisraeli wote kwa kumwekea mikono (Hes 27:12-23).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Musa alifikia mpakani mwa nchi takatifu asikubaliwe kuiingia kama adhabu ya makosa yake, ila alionyeshwa yote kutoka mlimani (Kumb 32:48-52) halafu akafariki (Kumb 34).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kazi aliyopangiwa iliishia huko, mwingine akampokea na kuendeleza ukombozi wa Kimungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Binadamu wote ni vyombo tu vinavyotumika kwa muda fulani, halafu vinaweza kuachwa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kumbe Mungu ndiye mtendaji mwenyewe ambaye hasinzii wala halali, bali anazidi kuwashughulikia watu wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa imani hiyo tuwe daima tayari kuwaachia wengine nafasi yetu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Vitabu vinavyofuata Kumbukumbu la Torati (Sheria) Vitabu vinavyofuata katika Biblia ya Kiebrania (Yoshua, Waamuzi, Samweli na Wafalme) vinataka kuthibitisha kwamba kweli ikawa kama hiki kinavyosema: Waisraeli walipofuata agano (wakati wa Yoshua) waliteka nchi ya ahadi na kuifurahia, lakini walipozidi kuasi (wakati wa Waamuzi, Samweli na Wafalme) walikuja kunyang’anywa nchi ile yote, kwanza sehemu nzuri zaidi (kaskazini), halafu ile hafifu zaidi (kusini).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hapo Waisraeli wote wakajikuta tena utumwani katika nchi ya kigeni kama kabla ya Musa, wakikosa hata sanduku la agano, lililopotea wakati wa maangamizi ya Yerusalemu na hekalu lake, baada ya wao kufikia hatua ya kula watoto wao kutokana na njaa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Vitabu hivyo vilikamilishwa wakati wa kukaa uhamishoni Babeli, vikiwa jibu la swali kuu lililowakwaza huko: je, Mungu wetu ameshindwa?


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waandishi walichagua matukio mbalimbali ya historia baada ya Yoshua ili kuthibitisha kuwa aliyeshindwa ni Israeli, si Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Historia hiyo inaonyesha mfululizo wa maasi hata baada ya Mungu kutuma waamuzi na manabii wake ili kuwaonya Waisraeli na kuwaelekeza upya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lengo la waandishi halikuwa kutunza kumbukumbu za mambo yote kwa usahihi na ukamilifu, bali kuelekeza njia ya kupata wokovu hata baada ya Israeli kuonekana imekoma moja kwa moja.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kama vile Biblia nzima, vitabu hivyo vinalenga wokovu wetu, vikihakikisha kuwa Mungu anaweza kuleta mwanzo mpya hata hali ikiwa mbaya namna gani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu habari ya mwisho kabisa ni ya kuleta tumaini: kwamba mfalme Yekonia alitolewa gerezani (alipokaa miaka 37) na kufanywa mgeni wa kudumu mezani pa mfalme wa Babeli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Yoshua (1210-1200 hivi K.K.)  Kitabu cha sita cha Biblia kinatupasha habari za uvamizi wa nchi takatifu ambao Waisraeli waliufanya chini ya Yoshua, ambaye ni mfano wa Yesu (hata jina lao kwa Kiyahudi ni moja, linalotafsiriwa “Mungu anaokoa”): ndiye aliyewaingiza watu katika nchi ya ahadi, si Musa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mara baada ya kushika uongozi, Yoshua alituma wapelelezi nchini; huko Yeriko, mji wa zamani kuliko yote ya dunia, walisaidiwa na Rahabu, kahaba aliyeamini kuwa ushindi utakuwa wa Mungu wa Israeli (Yos 2): kwa hiyo akaokolewa pamoja na ndugu zake, tena akajaliwa kuwa bibi wa babu wa mfalme Daudi, hata akatajwa na Injili kama bibi wa Yesu Kristo (Math 1:5-6), halafu akachukuliwa kama mfano wa imani (Eb 11:31) na wa matendo mema (Yak 2:25).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Yoshua aliwavusha Waisraeli pakavu kati ya mto Yordani (Yos 3-4) na hivyo akawaingiza katika nchi takatifu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hapo ikawabidi kwanza wafunge tena agano na Mungu kwa kutahiriwa wanaume wote na kwa kuadhimisha Pasaka ambapo kwa mara ya kwanza walikula mazao ya nchi hiyo waliyoahidiwa: ndio mwisho wa mana na wa kipindi cha jangwani (Yos 5:1-12).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata sisi tutaacha kula mkate toka mbinguni tutakapoingia pale tulipoahidiwa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baada ya matendo hayo ya kidini Mungu alimtokea Yoshua kama amirijeshi wa Israeli ili kumhakikishia kwamba mwenyewe ataongoza mambo, hivyo Yoshua amtegemee akijisikia chombo chake tu (Yos 5:13-15).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ni rahisi kwa kila binadamu aliyeshika uongozi kujisikia mwenyewe na hivyo kuacha kumtegemea Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kumbe Yoshua kwa kupokea ujumbe huo akaweza kushinda watu wenye maboma, nguvu na silaha kali kuliko Waisraeli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwamba hiyo ni nguvu ya Mungu inaonekana wazi hasa katika simulizi la kuteka Yeriko (Yos 6:1-21): huko Waisraeli walifanya maandamano ya ibada mpaka kuta za mji zikaanguka.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Vita vyetu vya kiroho na vya kitume vitegemee hasa sala.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baada ya vita vingi Yoshua akayagawia makabila 12 ya Israeli nchi yote, ikiwa ni pamoja na sehemu zilizobaki chini ya wenyeji (Yos 12:1-13:14).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Huko Shekemu aliwadai wote wachague kumtumikia YHWH au miungu mingine, akisisitiza ugumu wa kumtumikia sawasawa Mungu aliye mtakatifu na mwenye wivu kwa watu wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini wao walikubali kwa moyo wote kumtumikia Mungu tu, wakasimamisha jiwe kubwa kama kumbukumbu (Yos 24:1-28).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kabla hajafa Yoshua akawaita Waisraeli wote ili kuwaimarisha katika imani na umoja kwa kuwakumbusha maajabu waliyotendewa na Mungu na kwa kuwahimiza wamuonyeshe shukrani (Yos 23).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kukumbuka ni jambo muhimu ili tuishi kwa imani bila ya kudanganywa na maisha yanayosahaulisha kwa urahisi mambo ya Kimungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waamuzi (1200-1025 hivi K.K.)  Kitabu hiki kinaleta picha tofauti na kile cha Yoshua kuhusu hali ya nchi ya Kanaani baada ya uvamizi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kinaonyesha kuwa Waisraeli hawakufukuza wenyeji wote, bali waliteka baadhi tu ya maeneo yao wakaishi jirani nao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baada ya makabila ya Waisraeli kugawana nchi, kila moja likaanza kujitegemea: lakini bila ya umoja hakuna nguvu upande wa dini wala wa siasa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Upande wa dini, Waisraeli wakaanza kuchanganyikana na wenyeji Wapagani na kufuata utamaduni wao uliostaarabika zaidi, wakiwaiga katika yote: kuishi katika nyumba ya kudumu, kulima n.k. hata wakaabudu miungu yao ya kiume na ya kike kwa ukahaba wa kidini na kwa kuitolea sadaka watoto wao ili kujivutia fadhili zao, hasa mvua.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kutokana na makosa hayo, Mungu akawaacha wapatwe na ukame, njaa na zaidi ya hayo wanyanyaswe na makabila mbalimbali.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mara kwa mara Waisraeli wakamlilia yeye aliyewasikiliza walipokuwa wanaonewa Misri, naye akaitikia kwa kuwainulia mwanamume au mwanamke ambaye awashinde maadui na kuwarudishia amani (Amu 2:6-19).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Watu wa namna hiyo wanaitwa “waamuzi”: maana ya neno hilo si wasomi wanaosikiliza kesi na kutoa hukumu kadiri ya sheria zilizotungwa na bunge la nchi, bali walikuwa “watawala” wakati wa amani baada ya kushinda vita vya ukombozi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waliweza kuwa watu wa kila aina, hata wasiotarajiwa kabisa, kwa kuwa mkombozi wa kweli alikuwa Mungu tu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Habari za waamuzi hao 12 haziwezi kupangwa kitarehe, kwa kuwa hazina dalili zinazotusaidia kujua ipi ilitangulia na ipi ilifuata.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waandishi wenyewe hawakujua mwaka wa matukio hayo, hivyo walikusanya kumbukumbu walizokuwanazo kama kwamba waamuzi walifuatana mmoja baada ya mwingine kuongoza Israeli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ukweli ni kwamba waliweza kuongoza kwa wakati mmoja huyu huku na huyu huku, kwa kuwa kila mmoja alihusika na eneo fulani tu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwapanga mmoja baada ya mwingine, waandishi waliweza kusisitiza mara 12 kwamba Waisraeli walirudiarudia dhambi, na kwa sababu hiyo walirudiarudia kupewa na Mungu adhabu aliyoitabiri Musa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini fundisho muhimu zaidi ni kwamba Bwana, bila ya kujali ugeugeu wao, daima alikuwa tayari kuwaokoa walipomlilia msaada.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mwamuzi mmojawapo ni Gideoni aliyedumisha amani kwa miaka 40.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Alipoitwa na Mungu alijitetea kwa kusisitiza udogo na ufukara wake, lakini akajaliwa ishara zote alizoziomba ili kuhakikishiwa msaada (Amu 6:11-24,36-40).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Sura ya 7 inasimulia Mungu alivyopunguza askari wake ili ionekane wazi kuwa ushindi ni wa Mungu mwenyewe, hautegemei uhodari na wingi wa watu au silaha zao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ni kawaida ya kazi ya Mungu kuonyesha uweza wake katika udhaifu wa binadamu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walipotaka Gideoni awe mfalme wao, akakataa katakata ili Bwana tu aendelee kuwatawala (Amu 8:22-23), lakini wazo hilo likaendelea kuenea, ingawa wengine walilipinga (Amu 9:1-21).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Nyongeza ya kitabu inaonyesha kuwa kumwasi Mungu kulisababisha hatimaye Waisraeli kupigana wenyewe kwa wenyewe.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ni kwamba, ukivunja amri ya kwanza unaweza kuja kuzivunja zote, na ukimkataa bab, hutakubali tena ndugu zako.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mstari wa mwisho unaeleza sababu nyingine ya fujo hizo: kutokuwepo mfalme mmoja juu ya makabila yote 12.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kusema hivyo, kitabu kinatuandaa kusikia katika vitabu vinavyofuata jinsi ufalme wa Israeli ulivyoanzishwa kwa usimamizi wa Samweli, nabii na mwamuzi wa mwisho lakini mkuu kuliko hao 12.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ruthu  Katika fujo ya miaka ile, habari ya kitabu hiki kifupi inatujenga: inahusu mwanamke huyo Mpagani wa kabila la Moabu aliyeolewa na Mwisraeli huko ng’ambo ya Yordani.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baada ya kufiwa mume wake akafuatana na mama mkwe hadi Bethlehemu ili aolewe na ndugu wa marehemu na kumzalia mtoto kadiri ya sheria.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Huyo mtoto akawa babu wa Daudi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo kwa uaminifu wake mwanamke huyo pia akatajwa katika Injili kama bibi wa Yesu (Math 1:5-6).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Samweli (1050-1015 hivi B.C.) Vitabu viwili vya Biblia ya Kikristo vinaitwa kwa jina la mtu huyo, ambaye kwa njia yake Israeli ilianza kuwa na umoja zaidi na hatimaye kuwa ufalme.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Badala ya kila kabila kujitegemea, yote 12 yalikubaliana yawe na kiongozi mmoja wa kudumu ambaye cheo chake kirithiwe na mwanae.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa umoja huo waliweza kushinda maadui wao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Vitabu hivyo vimekusanya kumbukumbu zote kuhusu mwanzo wa ufalme (1070-972 hivi K.K.), yaani kuhusu Samweli mwenyewe na wanaume wawili aliowapaka mafuta watawale Israeli kwa niaba ya Mungu: kwanza Sauli, halafu Daudi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kumbukumbu hizo zilikuwa nyingi na tofauti, hivyo tunakuta humo tata nyingi kuliko katika vitabu vingine vyote vya Biblia.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hasa mna hoja za kukubali mfumo wa ufalme na hoja za kuukataa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ukuu wa Samweli ulidokezwa na uzazi wake wa ajabu, kwa kuwa mama yake alikuwa tasa akampata baada ya kusali na kuweka nadhiri (1Sam 1).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hivyo baada ya miaka michache alihamia Shilo kwenye sanduku la agano kama mtumishi wa kuhani Eli. 1Sam 3 inasimulia wito wake: akiwa amelala karibu na sanduku hilo akaamshwa na Mungu mara tatu mpaka akafundishwa na Eli kumtambua na kumuitikia Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hapo akamtabiria Eli adhabu kali, na hivyo Israeli ikajua kuwa amefanywa nabii wa Bwana.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Samweli aliwaamua Waisraeli kwa kuwakomboa mikononi mwa Wafilisti (1Sam 7), lakini ni muhimu hasa kwa kuwaanzishia ufalme kwa kuwaweka wakfu kwanza Sauli halafu Daudi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kadiri ya 1Sam 8, yeye na Mungu hawakupendezwa na jinsi Waisraeli wengi walivyotaka kuiga mtindo wa mataifa yote: Samweli aliwaangalisha kuhusu matatizo na unyonyaji wa wafalme, naye Mungu aliona katika ombi hilo uasi ambao Waisraeli wanamkataa asiwatawale tena, lakini akamuagiza Samweli awakubalie.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ukweli ni kwamba mfalme aliwekwa wakfu kwa Mungu kama mwakilishi wake akitakiwa kutimiza matakwa yake, hasa kwa kusikiliza anamuambia nini kwa kinywa cha manabii wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu Samweli alizidi kumuelekeza Sauli, na hatimaye akamkataa kwa ukaidi wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mabishano kati ya Samweli na Sauli ni mwanzo wa mabishano yote kati ya manabii na wafalme ambao hawakutaka kumtii Mungu, na hatimaye wakadhulumu na kuua manabii wake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mamlaka ya neno la Mungu lililoletwa na nabii ilitakiwa kuwa juu ya mamlaka ya serikali na nguvu ya kijeshi alivyokuwa navyo mfalme.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini mara nyingi wafalme, kwa kujivunia cheo chao, walishindwa kumnyenyekea nabii wa Mungu, wakaona afadhali kufuata manabii wengine wengi waliosema uongo ama kwa kudanganywa na matarajio yao ama kwa kujipendekeza kwa mfalme na kwa taifa lote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mfalme Sauli (1030-1010 hivi K.K.) na mfalme Daudi (1010-970 hivi K.K.)  1Sam 9:11-10:16 inasimulia Sauli alivyoteuliwa kuwa mfalme wa kwanza.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Akitawala karibu miaka ishirini, alifanya makosa na kulaumiwa na Samweli, hata akakataliwa kabisa na Mungu kwa kutomtii kikamilifu (1Sam 15).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ingawa akaendelea kutawala kwa muda fulani, polepole alijitokeza kijana Daudi ambaye akaja kuanzisha ukoo wa kifalme wa milele. 1Sam 16-17 inaanza kutuletea mkusanyo wa hadithi juu ya Daudi ambazo zinampatia sifa aliyostahili, ingawa nyingine zinagongana: k.mf. kama aliingia katika utumishi wa Sauli kutokana na uhodari wake katika muziki au katika vita.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Uhodari huo wote ukaendelea kusifiwa ila Daudi aliutumia kwa utukufu wa Mungu: ndiye aliyeingiza ala mbalimbali katika ibada na kutunga zaburi kadhaa, na ndiye aliyeeneza utawala wa Israeli kuliko yeyote.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kadiri alivyozidi kupendwa na Mungu na watu, Sauli alimchukia kwa kijicho na kutaka kumuua (1Sam 18:6-16).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Daudi alipolazimika kukimbia na kuunda kikosi chake akapata nafasi rahisi ya kumuua Sauli lakini alijizuia kwa kuheshimu krisma aliyopakwa awe mfalme (1Sam 24 na 26): hivyo ni mfano bora wa kujali wito wa Kimungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baada ya kufanywa mfalme wa kabila lake (Yuda, yaani Kusini) na ya kupigana vita na mwana wa marehemu Sauli, Daudi akakubaliwa kuwa mfalme wa Israeli yote (yaani Kaskazini pia): pamoja na taarifa hiyo, 2Sam 5:1-12 inatuambia alivyoteka Yerusalemu uliokuwa bado mikononi mwa Wapagani akaifanya makao makuu ya kisiasa na ya kidini ya taifa lote la Mungu ili aunganishe Kaskazini na Kusini katika mji huo uliopo katikati.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kuanzia hapo Yerusalemu ukawa mji mtakatifu wa dini tatu zinazomuabudu Mungu wa Abrahamu. 2Sam 6 inasimulia sanduku la agano lilivyohamishiwa Yerusalemu kwa shangwe kubwa; hasa Daudi alicheza mbele ya Mungu kwa nguvu zake zote huku amevaa nguo ndogo ya kikuhani tu, bila ya kujijali kama kifalme.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa unyenyekevu wake alimpendeza Mungu akapewa naye ahadi ya ajabu, yaani kwamba ufalme wake utadumu milele (2Sam 7).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Pamoja na hayo, Daudi akabaki kielelezo cha mfalme wa Israeli, ambaye awe tofauti na wengine wote kwa kuwa hasa mtumishi mnyenyekevu wa Mungu bila ya kuyumba kwa kuelekea miungu mingine.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kisha kupewa ahadi hiyo alikwenda mbele ya Mungu na kusali vizuri kama kawaida yake hata nje ya ibada: sala yake ya sifa na shukrani imejaa mshangao kwa ukuu wa Mungu na fadhili zake na kumalizika kwa ombi nyenyekevu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ingawa hakukubaliwa kumjengea Mungu hekalu la ajabu alivyokusudia, amekuwa mwalimu wa sala kwa nyakati zote: hata leo liturujia inategemea sana zaburi zake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Utabiri huo wa nabii Nathani ukawa chanzo cha uimara wa ufalme wa Yerusalemu kwa miaka 400 hivi, halafu ukaja kuongoza tumaini la Waisraeli hasa walipodhulumiwa, k.mf. zamani za Yesu chini ya ukoloni wa Kirumi, ambapo wote walimtazamia mwana wa Daudi mwenye kurudisha ufalme wa Israeli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa mchango wa manabii mbalimbali ujio wake ulitarajiwa kuwa hatua mpya ambapo kasoro za wafalme waliotangulia zitakoma.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Matendo mengine tofauti yaliyoathiri sana maisha ya Daudi ni dhambi alizotenda kwa ajili ya mke wa Uria Mhiti, yaani uzinifu, unafiki, ulevyaji na uuaji wa askari huyo mwadilifu (2Sam 11).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Basi, Nathani akamuendea ili kumlaumu na kumtabiria adhabu mbalimbali, hasa kwamba upanga hautaondoka nyumbani kwake (2Sam 12:1-25).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ikawa hivyo hasa kwa sababu ya Absalomu mwanae ambaye alimuua kaka yake (2Sam 13:22-37) na baada ya kusamehewa akafanya njama hata akamfukuza Daudi toka Yerusalemu (2Sam 14:28-15:29) akazini na masuria wake mahali pa wazi (2Sam 16:20-23).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo Daudi akazidi kumpenda na alipoambiwa amekufa akamlilia kwa namna ambayo iliwashangaza na kuwachukiza waliompigania: yeye ambaye alijiombea na kupewa msamaha wa Mungu hakumchukia mwanae aliyehatarisha maisha yake (2Sam 18:19-20:8). 2Sam 24 pia inatuchorea sura yake ya kiroho: alipoadhibiwa na Mungu kwa tauni iliyoua Waisraeli wengi baada ya yeye kuhesabu askari wote alioweza kuwategemea vitani, basi kama mchungaji mwema aliomba adhabu imuangukie mwenyewe, lakini si kondoo zake wasio na kosa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mfalme wa kumpendeza Mungu ni mchungaji wa watu wake; Kristo mwana wa Daudi anawajua kondoo zake mmojammoja kwa jina, naye amejitwisha adhabu ya makosa yao: ndiye mfalme na mchungaji bora.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Habari za mwisho za Daudi zinapatikana katika 1Fal 1-2 tunaposikia juu ya njama ya mtoto mwingine: Adonia alitaka kutawala akajifanya mfalme huku Daudi mkongwe hana habari.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini Nathani akaingilia kati ili mwandamizi awe Solomoni, ambaye alipozaliwa na mke wa Uria alimhakikishia Daudi msamaha wa Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Vitabu vya Wafalme Vitabu hivyo viwili vinapitia historia ya Israeli kuanzia mwaka 972 hadi 560 hivi K.K. vikionyesha mwenendo wa kila mfalme upande wa dini, hasa katika kutekeleza maneno ya Kumbukumbu la Torati, ya kwamba Mungu ni mmoja, hivyo hekalu lake liwe moja tu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa wafalme wote wa kaskazini na karibu wale wote wa kusini walikwenda kinyume, vitabu hivyo vinaanza na ufalme imara na wa fahari ulioweza kumjengea Mungu hekalu la ajabu, kumbe vinaishia na hali mbaya na ya aibu kuliko ilivyokuwa kabla ya Musa, wafalme wakiwa wafungwa Babeli, Waisraeli wote uhamishoni na hekalu lenyewe magofu tu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini waandishi hawakusimulia hayo ili kutunza kumbukumbu za zamani kama wanavyofanya wanahistoria, bali kwa lengo la kuonyesha tena uaminifu wa Mungu, aliyezidi kutuma manabii wake hata baada ya kuona hawasikilizwi, bali wanadhulumiwa hata kuuawa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kutegemea uaminifu huo, Wayahudi waliohamishiwa Babeli waliweza kutumaini mwanzo mpya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hasa manabii wa mwisho wa wakati huo, Yeremia na Ezekieli, waliwatia moyo kuwa Mungu atabadili mioyo yao na kufanya nao Agano Jipya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Mfalme Solomoni (970-931 hivi K.K.)  Ufalme wake uliweza kustawi kuliko ule wa baba yake kutokana na msingi imara aliouweka Daudi.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini mwenyewe aliudhoofisha na kusababisha mara baada ya kifo chake utokee utengano kati ya makabila ya Kaskazini na yale ya Kusini.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kati ya kazi muhimu alizozifanya, mojawapo ni kujenga hekalu la Yelusalemu na kuliweka wakfu kwa sherehe kubwa ya siku saba, ambapo Mungu alionyesha kibali chake kwa kulijaza kwa sura ya wingu (1Fal 8).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Polepole hekalu hilo likaja kuwa la pekee hata patakatifu pengine pote pakakatazwa chini ya mfalme Yosia.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Ingawa Solomoni anasifiwa kwa hekima yake, alishindwa kukwepa majivuno na tamaa, akataka kuwapendeza wake zake waliokuwa 700 (mbali na masuria 300), wengi wao Wapagani, hata akawajengea mahali pa kuabudia miungu yao akamchukiza Mungu hata akamtabiria mtoto wake atanyang’anywa sehemu kubwa ya ufalme (1Fal 11:1-13) ikawa hivyo.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Baada yake, makabila ya kaskazini yalitawaliwa na wafalme wa koo mbalimbali (931-722), kumbe yale ya kusini yalitawaliwa na watu wa ukoo wa Daudi tu (931-587).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Wafalme wote wa kaskazini wanasemwa kuwa wabaya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kati ya wafalme wa kusini, wema ni 2 (Ezekia na Yosia); wengine wema kiasi; wengine wabaya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hatimaye Waisraeli wa kaskazini walipelekwa uhamishoni Ashuru (722) wasirudi tena.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Wale wa kusini walipelekwa uhamishoni Babeli (587) lakini baadhi wakarudi (kuanzia 538).


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Manabii  Tofauti na mtangulizi wake, Daudi alimpendeza Mungu, si kwa sababu hakufanya makosa, bali kwa sababu alikuwa tayari kumsikiliza akisema kwa njia ya manabii wake Nathani, Gadi n.k. Alikubali kukosolewa, kuonywa na kuambiwa la kufanya.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kila mfalme baada yake alitakiwa kufanya hivyo.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kiasi kikubwa, miaka ya wafalme wa Israeli na Yuda ni pia miaka ya manabii bora walioinuliwa na Mungu alivyotaka ili kuwakemea au kuwafariji Waisraeli.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kazi yao kubwa haikuwa kutabiri yatakayotokea, bali kuwa madaraja kati ya Mungu na watu wake, wakiwafahamisha yeye anawaza na kutaka nini.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

“Nabii” ni hasa mtu “anayesema kwa niaba” ya Mungu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Si lazima aandike kitu.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Njia zake za kuwasiliana na Mungu zinafanana na zile za dini nyingine: kuota, kupata njozi, kutoka nje ya nafsi na hata kutazamia kwa kutumia vifaa maalumu vya kubashiria.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Lakini polepole hivyo vya mwisho vikaja kulaumiwa, kumbe Neno lenyewe likaja kushika nafasi ya kwanza kuliko dalili za ajabu zinazoweza zikapatikana hata katika vichaa.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa Roho ni wa Bwana tu, akijalia unabii ni kama karama ipitayo: hivyo mtu yuleyule anaweza akasema mara ukweli mara uongo.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Vilevile karama hiyo haithibitishi usahihi wa imani na uadilifu wa mhusika.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Hatimaye baadhi yao wakaanza kuitwa "manabii wa uongo", kwa sababu ya kutabiri uongo kwa niaba ya Mungu (kwa makusudi mazima au kwa kujidanganya) na zaidi kwa sababu ya kupotosha imani na maadili ya taifa lake.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Manabii Eliya na Elisha (865-790 hivi K.K.)  Waisraeli walielekea dini za kandokando kwa sababu zilikuwa zinaahidi kufanikisha maombi yao kwa ibada za hakika, wakati Mungu ana hiari ya kupokea au kukataa sadaka zao.


Question: Yeroboamu II alifariki akiwa na miaka mingapi?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walijaribu kufuata pande zote mbili kwa pamoja, ila Mungu hakuweza kukubali, kwa kuwa ni peke yake tu.