Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu alipoagana nao kwa kuandika tena amri zake kumi katika mawe, pamoja na kuahidi kuwafukuza wenyeji wa nchi takatifu ili kuwapatia nafasi Waisraeli, aliwaagiza wasichanganyikane nao wasije wakavutwa katika Upagani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hasa alikataza ndoa za mseto ili kulinda usafi wa imani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa namna ya pekee Kristo analipenda na kulionea wivu Kanisa lake analolitaka bikira safi katika imani na maadili (2Kor 11:2; Ef 5:25-27): hivyo tunaposhirikiana na watu wengine tuwe macho tusifuate mawazo, maneno na matendo yao, bali tushuhudie imani na upendo kwa maisha yetu tofauti na ya kwao (Yoh 17:15-17).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mambo ya Walawi  Kitabu hicho cha tatu kimejaa hasa sheria za ibada zenye kulenga utakatifu wa makuhani na wa sadaka.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Watu wa kabila la Lawi tu ndio walioruhusiwa kushughulikia ibada, tena kati yao ukoo wa Haruni tu ndio makuhani kamili.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kutokana na kazi hiyo Walawi hawakupewa sehemu ya nchi takatifu, ila Mungu mwenyewe ndiye fungu lao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini taifa lote lilitakiwa liwe takatifu kutokana na uhusiano wake na Mungu (Law 19:1).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Polepole maana ya utakatifu huo ilizidi kueleweka si kukwepa unajisi wa kiibada tu, bali unategemea hasa mwenendo mwadilifu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hesabu Kitabu cha nne kinaitwa hivyo kwa sababu kinaleta hesabu mbalimbali, hasa ya idadi ya Waisraeli: wanaume wa kuweza kwenda vitani walikuwa 603,500 (mbali na Walawi waliohesabiwa peke yao: wanaume 22,000 wakiwa pamoja na watoto wa kiume); ukiongeza wanawake na watoto mpaka umri wa miaka ishirini, basi jumla yao iliweza kufikia watu milioni tatu, ingawa si lazima kuamini idadi hiyo ni sahihi (pengine namba hizo hazilingani katika makala kwa kuwa ilikuwa rahisi kukosea wakati wa kunakili).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Uzito wa kazi ya kuwaongoza watu wengi hivyo wanaonung’unika kila mara ulimchosha Musa hata akamuomba Mungu tena ampunguzie mzigo au amuue kabisa (Hes 11:1-30).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Musa alieleza shida yake kama rafiki kwa mwenzake, kwa unyofu uleule wa watu wengine wa Mungu katika Biblia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mungu akamkubalia akawashirikisha watu sabini roho yake kwa ajili ya uongozi katika ngazi mbalimbali.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Huo pia ni mfano wa Agano Jipya, ambapo askofu hawezi kuchunga waamini peke yake, bali anahitaji msaada wa viongozi wa daraja za chini, yaani mapadri na mashemasi (Mdo 6:1-6).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika nafasi hiyo Musa alimueleza Yoshua kwamba hawaonei kijicho kwa kupewa karama, tena angependa kama Waisraeli wote wangekuwa manabii.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hamu hiyo ikatimia siku ya Pentekoste: katika Kanisa wote wanapewa Roho Mtakatifu na kuwa manabii, hata wanawake na watoto (Mdo 2:16-18).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kinyume chake Hes 12 inasimulia kijicho kilivyowafanya dada na kaka wa Musa wamseme wakijidai nao pia ni manabii.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini Mungu akawaeleza kuna namna mbalimbali za unabii, na Musa ni wa pekee.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kisha akatoa adhabu ambayo ikaondolewa kwa maombezi ya Musa tu: ndiyo sababu anasifiwa kwa upole wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kijicho kitasumbua daima taifa la Mungu, hata katika Agano Jipya (1Kor 12:1-31; 14:37-38).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walipofikia mipakani mwa nchi takatifu walituma wapelelezi ili waivamie, nao waliporudi walisimulia uzuri wake, lakini pia walitisha kwa kuzidisha habari za wananchi na miji yao (Hes 13).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo Waisraeli wakaanza kunung’unika usiku kucha (Hes 14) wakapanga kuwaua kwa mawe Kalebu na Yoshua waliotaka kuivamia nchi bila ya hofu kwa jina la Bwana.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini Mungu akaonyesha utukufu wake na kutisha ataleta tauni ili kuwaangamiza wote kwa ukaidi wao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa maombezi ya Musa, akakubali kuwahurumia lakini akaamua warudi jangwani na kuzungukazunguka huko mpaka wafe wote; ila watoto wao pamoja na Kalebu na Yoshua ndio watakaoingia nchi takatifu kuimiliki.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Maana ya kiroho ni kwamba hatutakiwi kuzitia shaka ahadi za Mungu; hata zikionekana ngumu kupatikana, ni lazima tuwe na moyo mkuu na imani hata tukabili vipingamizi vyovyote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kinyume chake, Waisraeli walipoamua kuivamia nchi kwa kusikitikia adhabu waliyopewa wakashindwa kabisa, maana ni lazima tumtii Mungu kwa wakati wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Pia kughairi kutokana na matatizo kunaweza kukatusukuma tutende namna ambayo haimpendezi tena; ni lazima tuchukue majukumu ya matendo yetu na kukubali adhabu au matatizo tuliyojitakia:majuto hayo yanafaa kwa kuonyesha utiifu kwa Mungu (Zab 119:71).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Manung’uniko ya Waisraeli katika safari yao jangwani yakawaletea adhabu nyingine, mojawapo ile ya kugongwa na nyoka wengi wenye sumu kali.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini walipoomba msamaha, Mungu akamuagiza Musa atengeneze nyoka wa shaba na kumuinua juu ya mti ili mtu aliyeumwa akimtazama tu apate kupona (Hes 21:4-9).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ufafanuzi wa tukio hilo ulitolewa na Yesu mwenyewe: ndiye aliyeinuliwa juu ya mti wa msalaba ili watakaomtazama kwa imani wapate kuishi (Yoh 3:14-15).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kumbukumbu la Torati (Sheria)  Kitabu hicho cha mwisho cha Torati kiliandikwa kama miaka 600 baada ya Musa, ingawa kina namna ya hotuba tano alizoweza kuwatolea Waisraeli kabla hajafa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kinapitia upya matukio ya wokovu ya wakati wa Musa kikifaidika na ujumbe wa manabii, hasa Hosea.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa msingi huo, kitabu hiki kinasisitiza sana upendo kwa Mungu, uaminifu kwa agano la mlima Sinai pamoja na tuzo na adhabu zitakazotolewa kufuatana na matendo ya Waisraeli.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika maneno yake yote ya kitabu hiki, maarufu ni hasa yale ya 6:4-9 ambayo Mwisraeli yeyote anayakariri kila siku katika sala na kuyashika pengine neno kwa neno.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Maneno mengine muhimu sana yapo 26:5-10: ni kama kanuni ya imani ambayo Mwisraeli alikuwa anaiungama mbele ya Mungu wakati wa kumtolea malimbuko ya ardhi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo alikuwa akikiri amepewa yote na Bwana, halafu akaweza kuyafurahia mavuno.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya hotuba hizo, Kumb 31:1-8 inasimulia jinsi Musa alivyomuachia Yoshua uongozi wa Waisraeli wote kwa kumwekea mikono (Hes 27:12-23).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Musa alifikia mpakani mwa nchi takatifu asikubaliwe kuiingia kama adhabu ya makosa yake, ila alionyeshwa yote kutoka mlimani (Kumb 32:48-52) halafu akafariki (Kumb 34).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kazi aliyopangiwa iliishia huko, mwingine akampokea na kuendeleza ukombozi wa Kimungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Binadamu wote ni vyombo tu vinavyotumika kwa muda fulani, halafu vinaweza kuachwa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kumbe Mungu ndiye mtendaji mwenyewe ambaye hasinzii wala halali, bali anazidi kuwashughulikia watu wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa imani hiyo tuwe daima tayari kuwaachia wengine nafasi yetu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vitabu vinavyofuata Kumbukumbu la Torati (Sheria) Vitabu vinavyofuata katika Biblia ya Kiebrania (Yoshua, Waamuzi, Samweli na Wafalme) vinataka kuthibitisha kwamba kweli ikawa kama hiki kinavyosema: Waisraeli walipofuata agano (wakati wa Yoshua) waliteka nchi ya ahadi na kuifurahia, lakini walipozidi kuasi (wakati wa Waamuzi, Samweli na Wafalme) walikuja kunyang’anywa nchi ile yote, kwanza sehemu nzuri zaidi (kaskazini), halafu ile hafifu zaidi (kusini).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo Waisraeli wote wakajikuta tena utumwani katika nchi ya kigeni kama kabla ya Musa, wakikosa hata sanduku la agano, lililopotea wakati wa maangamizi ya Yerusalemu na hekalu lake, baada ya wao kufikia hatua ya kula watoto wao kutokana na njaa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vitabu hivyo vilikamilishwa wakati wa kukaa uhamishoni Babeli, vikiwa jibu la swali kuu lililowakwaza huko: je, Mungu wetu ameshindwa?


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waandishi walichagua matukio mbalimbali ya historia baada ya Yoshua ili kuthibitisha kuwa aliyeshindwa ni Israeli, si Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Historia hiyo inaonyesha mfululizo wa maasi hata baada ya Mungu kutuma waamuzi na manabii wake ili kuwaonya Waisraeli na kuwaelekeza upya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lengo la waandishi halikuwa kutunza kumbukumbu za mambo yote kwa usahihi na ukamilifu, bali kuelekeza njia ya kupata wokovu hata baada ya Israeli kuonekana imekoma moja kwa moja.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kama vile Biblia nzima, vitabu hivyo vinalenga wokovu wetu, vikihakikisha kuwa Mungu anaweza kuleta mwanzo mpya hata hali ikiwa mbaya namna gani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu habari ya mwisho kabisa ni ya kuleta tumaini: kwamba mfalme Yekonia alitolewa gerezani (alipokaa miaka 37) na kufanywa mgeni wa kudumu mezani pa mfalme wa Babeli.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Yoshua (1210-1200 hivi K.K.)  Kitabu cha sita cha Biblia kinatupasha habari za uvamizi wa nchi takatifu ambao Waisraeli waliufanya chini ya Yoshua, ambaye ni mfano wa Yesu (hata jina lao kwa Kiyahudi ni moja, linalotafsiriwa “Mungu anaokoa”): ndiye aliyewaingiza watu katika nchi ya ahadi, si Musa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mara baada ya kushika uongozi, Yoshua alituma wapelelezi nchini; huko Yeriko, mji wa zamani kuliko yote ya dunia, walisaidiwa na Rahabu, kahaba aliyeamini kuwa ushindi utakuwa wa Mungu wa Israeli (Yos 2): kwa hiyo akaokolewa pamoja na ndugu zake, tena akajaliwa kuwa bibi wa babu wa mfalme Daudi, hata akatajwa na Injili kama bibi wa Yesu Kristo (Math 1:5-6), halafu akachukuliwa kama mfano wa imani (Eb 11:31) na wa matendo mema (Yak 2:25).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Yoshua aliwavusha Waisraeli pakavu kati ya mto Yordani (Yos 3-4) na hivyo akawaingiza katika nchi takatifu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo ikawabidi kwanza wafunge tena agano na Mungu kwa kutahiriwa wanaume wote na kwa kuadhimisha Pasaka ambapo kwa mara ya kwanza walikula mazao ya nchi hiyo waliyoahidiwa: ndio mwisho wa mana na wa kipindi cha jangwani (Yos 5:1-12).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hata sisi tutaacha kula mkate toka mbinguni tutakapoingia pale tulipoahidiwa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya matendo hayo ya kidini Mungu alimtokea Yoshua kama amirijeshi wa Israeli ili kumhakikishia kwamba mwenyewe ataongoza mambo, hivyo Yoshua amtegemee akijisikia chombo chake tu (Yos 5:13-15).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ni rahisi kwa kila binadamu aliyeshika uongozi kujisikia mwenyewe na hivyo kuacha kumtegemea Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kumbe Yoshua kwa kupokea ujumbe huo akaweza kushinda watu wenye maboma, nguvu na silaha kali kuliko Waisraeli.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwamba hiyo ni nguvu ya Mungu inaonekana wazi hasa katika simulizi la kuteka Yeriko (Yos 6:1-21): huko Waisraeli walifanya maandamano ya ibada mpaka kuta za mji zikaanguka.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vita vyetu vya kiroho na vya kitume vitegemee hasa sala.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya vita vingi Yoshua akayagawia makabila 12 ya Israeli nchi yote, ikiwa ni pamoja na sehemu zilizobaki chini ya wenyeji (Yos 12:1-13:14).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Huko Shekemu aliwadai wote wachague kumtumikia YHWH au miungu mingine, akisisitiza ugumu wa kumtumikia sawasawa Mungu aliye mtakatifu na mwenye wivu kwa watu wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini wao walikubali kwa moyo wote kumtumikia Mungu tu, wakasimamisha jiwe kubwa kama kumbukumbu (Yos 24:1-28).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kabla hajafa Yoshua akawaita Waisraeli wote ili kuwaimarisha katika imani na umoja kwa kuwakumbusha maajabu waliyotendewa na Mungu na kwa kuwahimiza wamuonyeshe shukrani (Yos 23).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kukumbuka ni jambo muhimu ili tuishi kwa imani bila ya kudanganywa na maisha yanayosahaulisha kwa urahisi mambo ya Kimungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waamuzi (1200-1025 hivi K.K.)  Kitabu hiki kinaleta picha tofauti na kile cha Yoshua kuhusu hali ya nchi ya Kanaani baada ya uvamizi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kinaonyesha kuwa Waisraeli hawakufukuza wenyeji wote, bali waliteka baadhi tu ya maeneo yao wakaishi jirani nao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya makabila ya Waisraeli kugawana nchi, kila moja likaanza kujitegemea: lakini bila ya umoja hakuna nguvu upande wa dini wala wa siasa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Upande wa dini, Waisraeli wakaanza kuchanganyikana na wenyeji Wapagani na kufuata utamaduni wao uliostaarabika zaidi, wakiwaiga katika yote: kuishi katika nyumba ya kudumu, kulima n.k. hata wakaabudu miungu yao ya kiume na ya kike kwa ukahaba wa kidini na kwa kuitolea sadaka watoto wao ili kujivutia fadhili zao, hasa mvua.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kutokana na makosa hayo, Mungu akawaacha wapatwe na ukame, njaa na zaidi ya hayo wanyanyaswe na makabila mbalimbali.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mara kwa mara Waisraeli wakamlilia yeye aliyewasikiliza walipokuwa wanaonewa Misri, naye akaitikia kwa kuwainulia mwanamume au mwanamke ambaye awashinde maadui na kuwarudishia amani (Amu 2:6-19).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Watu wa namna hiyo wanaitwa “waamuzi”: maana ya neno hilo si wasomi wanaosikiliza kesi na kutoa hukumu kadiri ya sheria zilizotungwa na bunge la nchi, bali walikuwa “watawala” wakati wa amani baada ya kushinda vita vya ukombozi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waliweza kuwa watu wa kila aina, hata wasiotarajiwa kabisa, kwa kuwa mkombozi wa kweli alikuwa Mungu tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Habari za waamuzi hao 12 haziwezi kupangwa kitarehe, kwa kuwa hazina dalili zinazotusaidia kujua ipi ilitangulia na ipi ilifuata.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waandishi wenyewe hawakujua mwaka wa matukio hayo, hivyo walikusanya kumbukumbu walizokuwanazo kama kwamba waamuzi walifuatana mmoja baada ya mwingine kuongoza Israeli.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ukweli ni kwamba waliweza kuongoza kwa wakati mmoja huyu huku na huyu huku, kwa kuwa kila mmoja alihusika na eneo fulani tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwapanga mmoja baada ya mwingine, waandishi waliweza kusisitiza mara 12 kwamba Waisraeli walirudiarudia dhambi, na kwa sababu hiyo walirudiarudia kupewa na Mungu adhabu aliyoitabiri Musa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini fundisho muhimu zaidi ni kwamba Bwana, bila ya kujali ugeugeu wao, daima alikuwa tayari kuwaokoa walipomlilia msaada.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mwamuzi mmojawapo ni Gideoni aliyedumisha amani kwa miaka 40.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Alipoitwa na Mungu alijitetea kwa kusisitiza udogo na ufukara wake, lakini akajaliwa ishara zote alizoziomba ili kuhakikishiwa msaada (Amu 6:11-24,36-40).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Sura ya 7 inasimulia Mungu alivyopunguza askari wake ili ionekane wazi kuwa ushindi ni wa Mungu mwenyewe, hautegemei uhodari na wingi wa watu au silaha zao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ni kawaida ya kazi ya Mungu kuonyesha uweza wake katika udhaifu wa binadamu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walipotaka Gideoni awe mfalme wao, akakataa katakata ili Bwana tu aendelee kuwatawala (Amu 8:22-23), lakini wazo hilo likaendelea kuenea, ingawa wengine walilipinga (Amu 9:1-21).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nyongeza ya kitabu inaonyesha kuwa kumwasi Mungu kulisababisha hatimaye Waisraeli kupigana wenyewe kwa wenyewe.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ni kwamba, ukivunja amri ya kwanza unaweza kuja kuzivunja zote, na ukimkataa bab, hutakubali tena ndugu zako.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mstari wa mwisho unaeleza sababu nyingine ya fujo hizo: kutokuwepo mfalme mmoja juu ya makabila yote 12.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kusema hivyo, kitabu kinatuandaa kusikia katika vitabu vinavyofuata jinsi ufalme wa Israeli ulivyoanzishwa kwa usimamizi wa Samweli, nabii na mwamuzi wa mwisho lakini mkuu kuliko hao 12.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ruthu  Katika fujo ya miaka ile, habari ya kitabu hiki kifupi inatujenga: inahusu mwanamke huyo Mpagani wa kabila la Moabu aliyeolewa na Mwisraeli huko ng’ambo ya Yordani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya kufiwa mume wake akafuatana na mama mkwe hadi Bethlehemu ili aolewe na ndugu wa marehemu na kumzalia mtoto kadiri ya sheria.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Huyo mtoto akawa babu wa Daudi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo kwa uaminifu wake mwanamke huyo pia akatajwa katika Injili kama bibi wa Yesu (Math 1:5-6).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Samweli (1050-1015 hivi B.C.) Vitabu viwili vya Biblia ya Kikristo vinaitwa kwa jina la mtu huyo, ambaye kwa njia yake Israeli ilianza kuwa na umoja zaidi na hatimaye kuwa ufalme.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Badala ya kila kabila kujitegemea, yote 12 yalikubaliana yawe na kiongozi mmoja wa kudumu ambaye cheo chake kirithiwe na mwanae.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa umoja huo waliweza kushinda maadui wao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vitabu hivyo vimekusanya kumbukumbu zote kuhusu mwanzo wa ufalme (1070-972 hivi K.K.), yaani kuhusu Samweli mwenyewe na wanaume wawili aliowapaka mafuta watawale Israeli kwa niaba ya Mungu: kwanza Sauli, halafu Daudi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kumbukumbu hizo zilikuwa nyingi na tofauti, hivyo tunakuta humo tata nyingi kuliko katika vitabu vingine vyote vya Biblia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hasa mna hoja za kukubali mfumo wa ufalme na hoja za kuukataa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ukuu wa Samweli ulidokezwa na uzazi wake wa ajabu, kwa kuwa mama yake alikuwa tasa akampata baada ya kusali na kuweka nadhiri (1Sam 1).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo baada ya miaka michache alihamia Shilo kwenye sanduku la agano kama mtumishi wa kuhani Eli. 1Sam 3 inasimulia wito wake: akiwa amelala karibu na sanduku hilo akaamshwa na Mungu mara tatu mpaka akafundishwa na Eli kumtambua na kumuitikia Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo akamtabiria Eli adhabu kali, na hivyo Israeli ikajua kuwa amefanywa nabii wa Bwana.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Samweli aliwaamua Waisraeli kwa kuwakomboa mikononi mwa Wafilisti (1Sam 7), lakini ni muhimu hasa kwa kuwaanzishia ufalme kwa kuwaweka wakfu kwanza Sauli halafu Daudi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kadiri ya 1Sam 8, yeye na Mungu hawakupendezwa na jinsi Waisraeli wengi walivyotaka kuiga mtindo wa mataifa yote: Samweli aliwaangalisha kuhusu matatizo na unyonyaji wa wafalme, naye Mungu aliona katika ombi hilo uasi ambao Waisraeli wanamkataa asiwatawale tena, lakini akamuagiza Samweli awakubalie.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ukweli ni kwamba mfalme aliwekwa wakfu kwa Mungu kama mwakilishi wake akitakiwa kutimiza matakwa yake, hasa kwa kusikiliza anamuambia nini kwa kinywa cha manabii wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu Samweli alizidi kumuelekeza Sauli, na hatimaye akamkataa kwa ukaidi wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mabishano kati ya Samweli na Sauli ni mwanzo wa mabishano yote kati ya manabii na wafalme ambao hawakutaka kumtii Mungu, na hatimaye wakadhulumu na kuua manabii wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mamlaka ya neno la Mungu lililoletwa na nabii ilitakiwa kuwa juu ya mamlaka ya serikali na nguvu ya kijeshi alivyokuwa navyo mfalme.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini mara nyingi wafalme, kwa kujivunia cheo chao, walishindwa kumnyenyekea nabii wa Mungu, wakaona afadhali kufuata manabii wengine wengi waliosema uongo ama kwa kudanganywa na matarajio yao ama kwa kujipendekeza kwa mfalme na kwa taifa lote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mfalme Sauli (1030-1010 hivi K.K.) na mfalme Daudi (1010-970 hivi K.K.)  1Sam 9:11-10:16 inasimulia Sauli alivyoteuliwa kuwa mfalme wa kwanza.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Akitawala karibu miaka ishirini, alifanya makosa na kulaumiwa na Samweli, hata akakataliwa kabisa na Mungu kwa kutomtii kikamilifu (1Sam 15).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa akaendelea kutawala kwa muda fulani, polepole alijitokeza kijana Daudi ambaye akaja kuanzisha ukoo wa kifalme wa milele. 1Sam 16-17 inaanza kutuletea mkusanyo wa hadithi juu ya Daudi ambazo zinampatia sifa aliyostahili, ingawa nyingine zinagongana: k.mf. kama aliingia katika utumishi wa Sauli kutokana na uhodari wake katika muziki au katika vita.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Uhodari huo wote ukaendelea kusifiwa ila Daudi aliutumia kwa utukufu wa Mungu: ndiye aliyeingiza ala mbalimbali katika ibada na kutunga zaburi kadhaa, na ndiye aliyeeneza utawala wa Israeli kuliko yeyote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kadiri alivyozidi kupendwa na Mungu na watu, Sauli alimchukia kwa kijicho na kutaka kumuua (1Sam 18:6-16).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Daudi alipolazimika kukimbia na kuunda kikosi chake akapata nafasi rahisi ya kumuua Sauli lakini alijizuia kwa kuheshimu krisma aliyopakwa awe mfalme (1Sam 24 na 26): hivyo ni mfano bora wa kujali wito wa Kimungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya kufanywa mfalme wa kabila lake (Yuda, yaani Kusini) na ya kupigana vita na mwana wa marehemu Sauli, Daudi akakubaliwa kuwa mfalme wa Israeli yote (yaani Kaskazini pia): pamoja na taarifa hiyo, 2Sam 5:1-12 inatuambia alivyoteka Yerusalemu uliokuwa bado mikononi mwa Wapagani akaifanya makao makuu ya kisiasa na ya kidini ya taifa lote la Mungu ili aunganishe Kaskazini na Kusini katika mji huo uliopo katikati.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kuanzia hapo Yerusalemu ukawa mji mtakatifu wa dini tatu zinazomuabudu Mungu wa Abrahamu. 2Sam 6 inasimulia sanduku la agano lilivyohamishiwa Yerusalemu kwa shangwe kubwa; hasa Daudi alicheza mbele ya Mungu kwa nguvu zake zote huku amevaa nguo ndogo ya kikuhani tu, bila ya kujijali kama kifalme.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa unyenyekevu wake alimpendeza Mungu akapewa naye ahadi ya ajabu, yaani kwamba ufalme wake utadumu milele (2Sam 7).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Pamoja na hayo, Daudi akabaki kielelezo cha mfalme wa Israeli, ambaye awe tofauti na wengine wote kwa kuwa hasa mtumishi mnyenyekevu wa Mungu bila ya kuyumba kwa kuelekea miungu mingine.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kisha kupewa ahadi hiyo alikwenda mbele ya Mungu na kusali vizuri kama kawaida yake hata nje ya ibada: sala yake ya sifa na shukrani imejaa mshangao kwa ukuu wa Mungu na fadhili zake na kumalizika kwa ombi nyenyekevu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa hakukubaliwa kumjengea Mungu hekalu la ajabu alivyokusudia, amekuwa mwalimu wa sala kwa nyakati zote: hata leo liturujia inategemea sana zaburi zake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Utabiri huo wa nabii Nathani ukawa chanzo cha uimara wa ufalme wa Yerusalemu kwa miaka 400 hivi, halafu ukaja kuongoza tumaini la Waisraeli hasa walipodhulumiwa, k.mf. zamani za Yesu chini ya ukoloni wa Kirumi, ambapo wote walimtazamia mwana wa Daudi mwenye kurudisha ufalme wa Israeli.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa mchango wa manabii mbalimbali ujio wake ulitarajiwa kuwa hatua mpya ambapo kasoro za wafalme waliotangulia zitakoma.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Matendo mengine tofauti yaliyoathiri sana maisha ya Daudi ni dhambi alizotenda kwa ajili ya mke wa Uria Mhiti, yaani uzinifu, unafiki, ulevyaji na uuaji wa askari huyo mwadilifu (2Sam 11).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Basi, Nathani akamuendea ili kumlaumu na kumtabiria adhabu mbalimbali, hasa kwamba upanga hautaondoka nyumbani kwake (2Sam 12:1-25).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ikawa hivyo hasa kwa sababu ya Absalomu mwanae ambaye alimuua kaka yake (2Sam 13:22-37) na baada ya kusamehewa akafanya njama hata akamfukuza Daudi toka Yerusalemu (2Sam 14:28-15:29) akazini na masuria wake mahali pa wazi (2Sam 16:20-23).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo Daudi akazidi kumpenda na alipoambiwa amekufa akamlilia kwa namna ambayo iliwashangaza na kuwachukiza waliompigania: yeye ambaye alijiombea na kupewa msamaha wa Mungu hakumchukia mwanae aliyehatarisha maisha yake (2Sam 18:19-20:8). 2Sam 24 pia inatuchorea sura yake ya kiroho: alipoadhibiwa na Mungu kwa tauni iliyoua Waisraeli wengi baada ya yeye kuhesabu askari wote alioweza kuwategemea vitani, basi kama mchungaji mwema aliomba adhabu imuangukie mwenyewe, lakini si kondoo zake wasio na kosa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mfalme wa kumpendeza Mungu ni mchungaji wa watu wake; Kristo mwana wa Daudi anawajua kondoo zake mmojammoja kwa jina, naye amejitwisha adhabu ya makosa yao: ndiye mfalme na mchungaji bora.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Habari za mwisho za Daudi zinapatikana katika 1Fal 1-2 tunaposikia juu ya njama ya mtoto mwingine: Adonia alitaka kutawala akajifanya mfalme huku Daudi mkongwe hana habari.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini Nathani akaingilia kati ili mwandamizi awe Solomoni, ambaye alipozaliwa na mke wa Uria alimhakikishia Daudi msamaha wa Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vitabu vya Wafalme Vitabu hivyo viwili vinapitia historia ya Israeli kuanzia mwaka 972 hadi 560 hivi K.K. vikionyesha mwenendo wa kila mfalme upande wa dini, hasa katika kutekeleza maneno ya Kumbukumbu la Torati, ya kwamba Mungu ni mmoja, hivyo hekalu lake liwe moja tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa wafalme wote wa kaskazini na karibu wale wote wa kusini walikwenda kinyume, vitabu hivyo vinaanza na ufalme imara na wa fahari ulioweza kumjengea Mungu hekalu la ajabu, kumbe vinaishia na hali mbaya na ya aibu kuliko ilivyokuwa kabla ya Musa, wafalme wakiwa wafungwa Babeli, Waisraeli wote uhamishoni na hekalu lenyewe magofu tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini waandishi hawakusimulia hayo ili kutunza kumbukumbu za zamani kama wanavyofanya wanahistoria, bali kwa lengo la kuonyesha tena uaminifu wa Mungu, aliyezidi kutuma manabii wake hata baada ya kuona hawasikilizwi, bali wanadhulumiwa hata kuuawa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kutegemea uaminifu huo, Wayahudi waliohamishiwa Babeli waliweza kutumaini mwanzo mpya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hasa manabii wa mwisho wa wakati huo, Yeremia na Ezekieli, waliwatia moyo kuwa Mungu atabadili mioyo yao na kufanya nao Agano Jipya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mfalme Solomoni (970-931 hivi K.K.)  Ufalme wake uliweza kustawi kuliko ule wa baba yake kutokana na msingi imara aliouweka Daudi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini mwenyewe aliudhoofisha na kusababisha mara baada ya kifo chake utokee utengano kati ya makabila ya Kaskazini na yale ya Kusini.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kati ya kazi muhimu alizozifanya, mojawapo ni kujenga hekalu la Yelusalemu na kuliweka wakfu kwa sherehe kubwa ya siku saba, ambapo Mungu alionyesha kibali chake kwa kulijaza kwa sura ya wingu (1Fal 8).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Polepole hekalu hilo likaja kuwa la pekee hata patakatifu pengine pote pakakatazwa chini ya mfalme Yosia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa Solomoni anasifiwa kwa hekima yake, alishindwa kukwepa majivuno na tamaa, akataka kuwapendeza wake zake waliokuwa 700 (mbali na masuria 300), wengi wao Wapagani, hata akawajengea mahali pa kuabudia miungu yao akamchukiza Mungu hata akamtabiria mtoto wake atanyang’anywa sehemu kubwa ya ufalme (1Fal 11:1-13) ikawa hivyo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada yake, makabila ya kaskazini yalitawaliwa na wafalme wa koo mbalimbali (931-722), kumbe yale ya kusini yalitawaliwa na watu wa ukoo wa Daudi tu (931-587).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wafalme wote wa kaskazini wanasemwa kuwa wabaya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kati ya wafalme wa kusini, wema ni 2 (Ezekia na Yosia); wengine wema kiasi; wengine wabaya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hatimaye Waisraeli wa kaskazini walipelekwa uhamishoni Ashuru (722) wasirudi tena.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wale wa kusini walipelekwa uhamishoni Babeli (587) lakini baadhi wakarudi (kuanzia 538).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Manabii  Tofauti na mtangulizi wake, Daudi alimpendeza Mungu, si kwa sababu hakufanya makosa, bali kwa sababu alikuwa tayari kumsikiliza akisema kwa njia ya manabii wake Nathani, Gadi n.k. Alikubali kukosolewa, kuonywa na kuambiwa la kufanya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kila mfalme baada yake alitakiwa kufanya hivyo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kiasi kikubwa, miaka ya wafalme wa Israeli na Yuda ni pia miaka ya manabii bora walioinuliwa na Mungu alivyotaka ili kuwakemea au kuwafariji Waisraeli.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kazi yao kubwa haikuwa kutabiri yatakayotokea, bali kuwa madaraja kati ya Mungu na watu wake, wakiwafahamisha yeye anawaza na kutaka nini.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

“Nabii” ni hasa mtu “anayesema kwa niaba” ya Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Si lazima aandike kitu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Njia zake za kuwasiliana na Mungu zinafanana na zile za dini nyingine: kuota, kupata njozi, kutoka nje ya nafsi na hata kutazamia kwa kutumia vifaa maalumu vya kubashiria.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini polepole hivyo vya mwisho vikaja kulaumiwa, kumbe Neno lenyewe likaja kushika nafasi ya kwanza kuliko dalili za ajabu zinazoweza zikapatikana hata katika vichaa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa Roho ni wa Bwana tu, akijalia unabii ni kama karama ipitayo: hivyo mtu yuleyule anaweza akasema mara ukweli mara uongo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vilevile karama hiyo haithibitishi usahihi wa imani na uadilifu wa mhusika.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hatimaye baadhi yao wakaanza kuitwa "manabii wa uongo", kwa sababu ya kutabiri uongo kwa niaba ya Mungu (kwa makusudi mazima au kwa kujidanganya) na zaidi kwa sababu ya kupotosha imani na maadili ya taifa lake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Manabii Eliya na Elisha (865-790 hivi K.K.)  Waisraeli walielekea dini za kandokando kwa sababu zilikuwa zinaahidi kufanikisha maombi yao kwa ibada za hakika, wakati Mungu ana hiari ya kupokea au kukataa sadaka zao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walijaribu kufuata pande zote mbili kwa pamoja, ila Mungu hakuweza kukubali, kwa kuwa ni peke yake tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Imani yao iliyumba hasa wakati mfalme Ahabu alipotawala Kaskazini (869-850 hivi K.K.), ambapo Yezebeli, mke wake, alifanya juhudi kubwa za kuikomesha kabisa imani yao kwa YHWH ili wamuabudu  Baali, mungu mkuu wa kwao aliyehusika na mvua, kufuatana na sanamu mbili zilizotengenezwa na Yeroboamu I zikiwa na sura ileile ya Baali (fahali wa dhahabu).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mezani pa malkia huyo walikuwa wanalishwa manabii wa uongo 850 kumbe manabii wa Bwana waliuawa karibu wote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo Mungu akamtuma Eliya (1Fal 17-18) ambaye jina lake lina maana ya kwamba, “Mungu wangu ni YHWH” na linajumlisha kazi yake ya kutetea kwa ari zote imani ya kweli hata akaiokoa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ili kuondoa utata wa kuabudu pande mbili, Eliya kwanza alizuia mvua isinyeshe nchini miaka mitatu na nusu, ibada kwa Baali zisifanikiwe hata kidogo, halafu akashindana na manabii hao hadhara ya Israeli yote juu ya mlima Karmeli.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Tofauti na mbinu za manabii 450 wa Baali, waliofikia kujichanja na kutoka damu ili kuvuta moto kutoka mbinguni wasifaulu, Eliya aliomba tu kwa unyofu kwamba Mungu ajitokeze ili kugeuza mioyo ya watu wake wamrudie.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kuteremsha moto toka mbinguni juu ya sadaka yake YHWH alithibitisha kuwa ndiye Mungu pekee na kuwa anaendelea kuwaokoa watu wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya Eliya kuwachinja wote aliruhusu mvua inyeshe tena.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu anasifika kwa nguvu ya sala yake (Yak 5:17-18).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hasa ni kwamba, baada ya kukimbia hasira ya Yezebeli aliyemuapia atamuua kabla ya kesho yake, akisali pangoni  juu ya mlima Sinai kama Musa mwanzoni mwa agano la Israeli na Bwana, alijaliwa kutokewa na kuagizwa upya na Mungu katika sauti ndogo ya upepo mtulivu akamilishe kazi yake hasa kwa kuwafanya Elisha nabii na Yehu mfalme (1Fal 19:1-18).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hata katika Yesu kugeuka sura mlimani akatokea pamoja na Musa ili wamshuhudie kama wawakilishi wa Torati na Manabii (Mk 9:2-13).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa jinsi alivyofanya kazi kwa ari, na kwa kupalizwa juu ya gari la moto (2Fal 2:1-18) akalinganishwa na moto (YbS 48:1-11) akatabiriwa atarudi kabla ya siku ya Bwana (Mal 3:23-24).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu Injili zinamtaja mara nyingi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa miaka zaidi ya 50 kazi yake iliendelezwa na Elisha, ambaye anasifika pia kwa miujiza yake (YbS 48:12-16) na pamoja na mwalimu wake amechukuliwa na Yesu kama mfano wa unabii wake utakaowaokoa mataifa baada ya Israeli kumkataa (Lk 4:24-27).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Elisha alijihusisha sana na siasa akaombwa shauri na wafalme mbalimbali hata wa nchi za nje.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kumpaka mafuta Yehu alianzisha mapinduzi dhidi ya ukoo wa Ahabu na kukomesha upotoshaji wake wa imani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mapinduzi hayo yakaenea kusini kwa kumuua Atalia, dada (au binti) wa Ahabu, aliyetawala miaka saba kisha kuua watu wote wa ukoo wa Daudi (mtoto Yoashi tu alinusurika).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabii Amosi (786-746 hivi K.K.)  Mungu aliendelea kukazania ufalme wa kaskazini kabla haujaangamizwa kabisa: tahadhari kabla ya hatari.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu alimtuma huko Amosi kutoka ufalme wa kusini, alipokuwa mfugaji karibu na jangwa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Amosi aliona maendeleo makubwa ya kaskazini chini ya mfalme Yeroboamu II, lakini hakudanganywa nayo, bali alitabiri yatakoma mapema.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Aliona Waisraeli wanaoshika sabato na ibada mbalimbali, lakini wananyanyasa wenzao maskini: hapo akapiga kelele kudai kwanza haki itiririke kama maji ya mto ili ibada ziwe na maana.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hatimaye alikatazwa asiendelee kuhubiri, pia kwa sababu alikuwa mtu wa kusini, hivyo walifikiri anasema kwa kijicho tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Tofauti na Eliya na Elisha wasioacha maandishi, nabii huyo ana kitabu chenye mafundisho yake aliyoyatoa Kaskazini ingawa alikuwa mtu wa Kusini.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hakutarajia kutumwa na Mungu, ila ilimbidi akubali kutabiri kwa niaba yake (7:10-17), hasa kuwa Israeli itaangamizwa na kutekwa na Waashuru utumwani kwa makosa dhidi ya imani na ya haki pamoja na anasa (5-6).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waisraeli wakakataa maneno yake hata wakatendwa alivyowatabiria (2Fal 17:5-23).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabii Hosea (750-725 hivi K.K.)  Muda mfupi baada ya Amosi, nabii Hosea alianza kazi yake katika ufalme wa kaskazini pia, akaweza kuendelea nayo kwa muda mrefu akiwa mwenyeji.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Yeye hakufundisha kwa maneno tu, bali hasa kwa maisha yake: mtindo wa kufikirisha kwa matendo ya kushangaza ulitumiwa na manabii wengi, hata na Yesu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Aliitwa kuoa kahaba ili awaonyeshe Waisraeli katika matatizo ya ndoa yake jinsi Mungu alivyopenda taifa hilo ingawa linapenda kufuata miungu mingine badala ya kuwa aminifu kwake tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa mfano hai wa Hosea, Mungu alitaka waelewe kwamba kwa kuwapenda na pengine kuwaadhibu analenga tu hatimaye wampende kwa moyo wote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Sura 1-3 zinasimulia Hosea alivyompenda mke wake aliyemzalia watoto wa uzinzi, hata hivyo akaendelea kumpenda na kumtafuta hata baada ya kumfukuza, akamkomboa na kumrudisha ili ambembeleze zaidi na hatimaye amfanye amrudishie upendo kama wakati wa uchumba.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo adhabu yenyewe ilitokana na upendo na kulenga umoja wa dhati.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hata Mungu, baada ya kuacha Israeli ishindwe na Waashuru, ataendelea na upendo wake kwa wenzao wa kusini, akiwabakiza kama mbegu (ndio “mabaki ya Israeli” yaliyozungumziwa kwanza na Amosi): mpango wa Bwana unapitia hatua mbalimbali lakini haukatiki kamwe.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mfano huo wa upendo wa Mungu kwa bibiarusi asiye mwaminifu uligusa sana watu ukazidi kuzingatiwa mpaka katika Agano Jipya na kuchangia uimara wa ndoa iliyofikiriwa upya kama upendo mwaminifu, si kama uhusiano wa kisheria au wa kimwili tu ambao udumu mpaka utakapoendelea kuleta faida.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Zaidi ya hayo, uliwaelekeza Waisraeli kupokea fundisho la Yesu kwamba dini ni suala la upendo, si ibada wala sheria tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabii Isaya (740-700 hivi K.K.)  Wakati wa Hosea kufanya unabii kaskazini, Mungu aliita wengine kusini; kati yao muhimu zaidi ni Isaya, kuhani wa Yerusalemu mwenye elimu nzuri ambayealizaliwa Kusini mwaka 765 hivi, akatabiri kwa muda usiopungua miaka 40 akiingilia kati matukio yote ya siasa, ambayo yalikuwa ya kutisha kutokana na nguvu za Waashuru ambao waliangamiza Israeli na kukaribia kufuta hata ufalme wa Kusini.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Maandishi yake yanapendeza kuliko yote, hasa upande wa ushairi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini ukuu wa Isaya uko hasa upande wa imani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kuanzia wito wake alioupata hekaluni, alipong’amua kwamba Mungu ni mtakatifu kabisa, yaani tofauti mno na yeyote na chochote (6), alitawaliwa na wazo la utukufu wa Mungu na la unyonge wa binadamu anayehitaji kutakaswa naye.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa msingi huo alidai wafalme na wananchi wote wa Yuda wamtegemee Mungu tu, si mataifa yenye nguvu, hata upande wa siasa na mbele ya hatari kubwa namna gani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini toka mwanzo aliambiwa hatasikilizwa, hivyo ikambidi atabiri adhabu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kweli hali haikuwa shwari, ndiyo sababu wengi walishindwa kuamini na kutulia, wakaendelea kujifanyia mipango na kutafuta msaada kutoka kwa binadamu, hasa Farao wa Misri.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo Mungu alimuagiza Isaya atembee uchi mwaka mmoja unusu ili kudokeza kuwa Wamisri watafanywa watumwa wa Waashuru wasiweze kusaidia kitu (20:1-6).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika kutuliza watu alimtabiria mfalme Ahazi kwamba mwanamwali atamzaa mtoto wa kiume atakayethibitisha uwepo wa Mungu pamoja na watu wake, jina lake Emanueli linavyomaanisha. (7:1-17) Kweli mke wa Ahazi alimzaa Hezekia atakayeendeleza ufalme wa ukoo wa Daudi, lakini utabiri huo ulimlenga zaidi Yesu, mwana wa Bikira (walivyoelewa watafsiri wa kwanza wa Biblia katika Kigiriki) ambaye kweli ni Mungu pamoja nasi, na ni mwana wa Daudi ambaye atatawala milele kwa amani na haki (11:1-9).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo, pamoja na adhabu kwa utovu wao wa imani (22:1-14), Isaya aliwatabiria watu wa Yuda kuwa Mungu hataangamiza kabisa taifa lake, bali ataacha mabaki yake ambayo yataleta wokovu (10:20-23): katika mabaki hayo Bikira atamzaa Masiya ambaye ni Mungu pamoja nasi, mwana wa Daudi ambaye ataleta amani na haki duniani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nafasi ya mwisho kwa Isaya kutuliza watu ilikuwa mwaka 701 K.K. ambapo jeshi kubwa la Waashuru lilizingira Yerusalemu na kutamka maneno ya kumkufuru Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Isaya aliwarudishia jibu la dharau, nao kweli wakakimbia haraka baada ya kupatwa na tauni.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Isaya ni maarufu pia kwa ubora wa mashairi yake yaliyofanya ujumbe wake upendeze na uguse zaidi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa sababu hiyo wengi walipenda kuyakariri na kuyasoma na hata kuiga mtindo wake: ndiyo maana kitabu chake kiliongezewa maandishi mengine mengi mpaka miaka mingi baada ya mwenyewe kuuawa kwa kukatwa kwa msumeno.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabii Mika (740-700 hivi K.K.)  Wakati mmoja na Isaya alifanya kazi nabii Mika ambaye pia alitetea haki za wanyonge (2:1-11) na kutabiri adhabu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vilevile alitabiri juu ya Masiya kwamba atazaliwa Bethlehemu (5:1-3).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya hapo hatujui vizuri kilichoendelea kwa miaka 60: au Mungu hakutuma manabii kwa sababu maangamizi ya ufalme wa kaskazini yameshatokea na yale ya kusini yako bado mbali, au mfalme Manase aliyetawala karibu miaka 50 aliwaua wote akitaka watu wake wafuate dini ya Waashuru ili kuwapendeza mabwana hao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kumbe chini ya mjukuu wake, mfalme mwema Yosia, manabii wakatokea tena mfululizo kabla ya maangamizi ya Yerusalemu yaliyochangiwa na watoto wake ambao hawakufaa kitu hata wakasababisha ukoo wa Daudi kukoma kutawala (586 K.K.).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabii Sefania (640-625 hivi K.K.)  Mtu huyo wa Yerusalemu alihubiri kwa nguvu mwanzoni mwa ufalme wa Yosia, kabla huyo hajaanza urekebisho wake wa kidini uliofuata kuvumbua hekaluni maandiko ya Kumbukumbu ya Sheria.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Pamoja na kutisha kwa matabiri yake, aliahidi wokovu kwa mabaki ya Israeli, akisema watakuwa watu maskini na walionewa (3:9-20).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndio mwanzo wa imani ya kuwa wapenzi wa Mungu ni hasa mafukara, ambayo taratibu ilitia mizizi katika Israeli hadi ilipokuja kukaziwa na Yesu (Lk 6:20-21).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabii Yeremia (626-585 hivi K.K.)  Akiwa bado kijana, kuhani huyo mpole aliitwa na Mungu awe nabii katika kipindi cha misukosuko huko Mashariki ya Kati, ambapo Wakaldayo wa Babeli waliwashinda Waashuru na kueneza utawala wao hadi kuteketeza Yerusalemu na hekalu lake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katikati ya matukio hayo yote, Yeremia alipewa kazi ngumu ya kuonya na kutisha watu wa ufalme wa Yuda kwa kutabiri maangamizi hayo ili wamrudie kweli Mungu wasipatwe na adhabu kali kama wenzao wa kaskazini.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini wao hawakuwa tayari kufanya hivyo, wakijiamini hawatakoma kwa kuwa, tofauti na hao, wanatawaliwa na ukoo halali wa Daudi ulioahidiwa kudumu milele, tena wanatunza hekalu pekee la Mungu na sanduku la agano analokalia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Walidanganywa na manabii wa uongo waamini hivyo, kumbe walitakiwa kujirekebisha na kufuata kweli masharti ya agano lenyewe.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo Yeremia alilazimika kupambana na wote: wafalme, makuhani na manabii wenzake, ndugu wa ukoo wake na wananchi kwa jumla.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ilimbidi ashindane nao kinyume cha silika yake ya upole iliyomfanya apende kuelewana na watu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Upweke wake ulizidiwa na useja alioitiwa na Mungu ili aonye hata kwa njia hiyo kwamba mambo yajayo ni magumu na ya kutisha hata iwe afadhali kutozaa watoto.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika miaka yote 40 na zaidi ya unabii wake kipindi kizuri ni miaka ile 13 tu (622 - 609 K.K.) ambapo Yosia alifanya urekebisho wa kidini kuanzia Yerusalemu hadi kwa mabaki ya Waisraeli wa kaskazini, akizuia wote wasiabudu miungu mingine wala wasimtolee Mungu sadaka nje ya hekalu la Yerusalemu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kipindi hicho mji mkuu wa Ashuru uliangamizwa alivyotabiri kwa furaha Nahumu (612 hivi K.K.).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini Yosia alipokufa vitani kabla ya wakati mambo yakaharibika haraka sana, kwa sababu urekebisho ulitokana zaidi na juhudi zake binafsi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Basi, ikambidi Yeremia awakaripie wafalme waliomrithi mmoja baada ya mwingine waache siasa yao ili kumtegemea Mungu tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Aliwakaripia pia wananchi wasifanye dini kisingizio cha kuendelea na maovu badala ya kutubu (7:1-15; 19:1-13).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Aliwakaripia vilevile manabii wa uongo waliotumainisha watu bure (20:1-6).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndipo alipoanza kupigwa, kufungwa na kuhukumiwa, akawa mfano wa Yesu, yeye ambaye peke yake katika Agano la Kale aliishi bila ya ndoa kwa agizo la Mungu; lakini hakuuawa (26:1-19).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa hofu akajificha, ila hakuacha kutabiri maangamizi kwa maandishi kwa njia ya karani wake Baruku (36).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Basi, mfalme Nabukadreza II wa Babeli akazidi kuwa na nguvu: mwaka 602 K.K. akamtiisha mfalme Yehoyakimu wa Yuda, na mwaka 598 K.K. akazingira Yerusalemu akawahamishia Babeli mfalme Yekonia na viongozi wengine 8000.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo Yeremia akawaandikia wasikate tamaa ila wasitarajie kurudi upesi kwa kuwa watabaki uhamishoni miaka 70 (29:4-23).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini katika mpango wa Mungu hao ndio wa kutegemewa, sio walioachwa Yerusalemu (24).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabukadreza alipohusuru mji huo mara ya pili, mfalme na viongozi wengine walikataa shauri la Yeremia la kusalimu amri, wakamfunga pabaya sana mpaka siku ya Yerusalemu kutekwa na kuteketezwa (37-38).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Yeye alishuhudia hayo yote kwa huzuni kubwa na kati ya dhuluma nyingi hata akamlalamikia sana Mungu kwa kumuumba awe mtu wa mateso.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Toka mwanzo alitaka kukataa wito wa unabii, na baadaye akafikia hatua ya kukata tamaa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini Mungu alimuita kwa mpango wa milele, Yeremia asiweze kukataa (15:10-21; 20:7-18).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Unyofu wa maneno yake katika sala (Maungamo ya Yeremia) unatuwezesha kumfahamu mpaka ndani kuliko mtu yeyote wa Agano la Kale.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini mateso hayo hayakuwa bure, bali kwa njia yake alizidi kuelewa dini kama suala la moyo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ni hivyo kwamba aliona agano lililoandikwa katika mbao za mawe limeshindikana, na tohara inayohitajika ni ile ya masikio na moyo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Basi, kwa kutambua uaminifu wa Mungu, alitabiri agano litakaloandikwa katika mioyo ya watu, ambao hapo wataweza kulishika na kumfahamu kweli Bwana.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kawaida Yeremia alitabiri kinyume cha matazamio madanganyifu ya watu, lakini walipokata tamaa akawatuliza na kutabiri heri.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Basi, kilele cha mafundisho yake na ya Agano la Kale lote ni kwamba Mungu atafunga na Israeli yote Agano Jipya (31:31-34).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya Yerusalemu kuteketezwa (587 K.K.) Yeremia alichagua kubaki nchini pamoja na mafukara badala ya kuhamia Babeli kwa heshima ya pekee (39:8-40:6), ila ukatokea uasi akalazimishwa na Waisraeli wenzake kuwafuata Misri: huko akawaonya wasifuate Upagani lakini wakakataa tena kumsikiliza (42-44).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hatimaye, kadiri ya mapokeo ya Wayahudi, akauawa nao huko.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa alionekana kufeli kabisa, sadaka yake ilizidi kuzaa, kwa kuwa wengi walizingatia mafundisho yake bora.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kama nyongeza ya kitabu cha Yeremia tuna Maombolezo matano juu ya Yerusalemu ulioteketezwa, ambamo inaonekana toba halisi baada ya tukio hilo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hatujui yametungwa na nani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabii Habakuki (600 hivi K.K.)  Wakati huo aliishi pia Habakuki, aliyeandika kitabu kifupi ambamo alithubutu kumuuliza Mungu kwa nini anaadhibu Israeli vikali hivyo kwa mikono ya watu wabaya kuliko wao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Jibu ni kwamba Mungu ana njia zake ambazo anaandaa ushindi wa haki: hivyo mwadilifu ataishi kwa imani yake (1:12-2:4).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Usemi huo ukaja kutumika sana katika Agano Jipya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nabii Ezekieli (592-570 hivi K.K.)  Polepole waliohamishiwa Babeli waliweza kujitafutia kazi (kwanza kilimo, halafu biashara), wakafaulu sana, hata wengine wakawa watumishi wa serikali.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini upande wa dini walikuwa hatarini, kwa sababu imani ya Mwisraeli inategemea taifa, nchi na hekalu ambavyo vyote vilikuwa vimeharibika.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa ajili yao Mungu akatuma tena manabii, hasa Ezekieli ambaye alihamishwa mapema mwaka 598 K.K..


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Habari zake tunazipata katika kitabu chake tu, anapotajwa kwa jina mara tatu, kumbe kwa kawaida Mungu anamuita “binadamu”.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kabla hajahamishwa aliweza kumfahamu Yeremia, na kweli aliathiriwa na ujumbe wake ambao aliuunga mkono na kuuendeleza.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Alifanya unabii wake hukohuko uhamishoni, ingawa ujumbe wake uliwalenga waliobaki Yuda pia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwanza aliwatolea maneno ya hukumu ili watubu kabla hawajaangamia, lakini baadaye akawapa maneno ya faraja wasikate tamaa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika kuwahakikishia kuwa wataanza upya nchini kwao aliwapa maelekezo yote kwa ajili hiyo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa namna ya pekee, akiwa kuhani, kama vile Yeremia, katika kitabu chake alishughulika sana na hekalu na mambo ya ibada.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Upande mwingine alianzisha mtindo mpya wa unabii ambao unaitwa wa Kiapokaliptiko (kilele chake ni Ufunuo wa Yohane) na ambao hauhusu tena matukio madogomadogo ya siasa, bali kwa njozi za ajabuajabu unaonyesha maana ya historia yote mpaka mwisho.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Njozi 4 anazozisimulia kinaganaga na zisizosahaulika (utukufu wa Mungu kuhama hekalu, utukufu huo kurudi hekaluni, hekalu kutokwa na maji yenye uwezo wa kuponya hata Bahari ya Kifo, hatimaye mifupa mikavu kusimama na kuishi tena) zinachukua nafasi kubwa katika kitabu chake na kwa mafumbo yake yanavutia ubunifu wetu ujitahidi kuelewa yaliyofichika katika mifano, tarakimu, rangi n.k. Dini ya Kiyahudi mpaka leo inategemea sana kazi aliyoifanya Ezekieli ya kukazia utekelezaji wa Torati hata pasipo uhuru wa kisiasa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Muhimu kwake ni kwamba Wayahudi popote walipo wamtukuze Mungu kwa kufuata sheria yake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Tena alitabiri kuwa Mungu tu atawawezesha kufanya hivyo kwa kugeuza mioyo yao migumu kama mawe yadunde kama ile ya nyama, au vizuri zaidi kwa kuwatia moyo mpya na roho mpya wazishike amri zake (11:17-20; 36:26).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mungu atawaokoa kabla hawajatubu ili jina lake litukuzwe katika watu wake: wokovu anaouleta hautegemei matendo mema ya binadamu, bali muungano wa Mungu na wale walioitwa kwa jina lake (16:58-63).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hakuna kitabu kinachosisitiza utukufu wa Mungu kuliko hicho.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Isaya II na III (550-500 K.K. hivi) Ingawa Ezekieli alifanya kazi nzuri, waliokuwa uhamishoni waliendelea kuzoea na kufurahia mazingira mapya yenye ustawi wa kiuchumi wakazidi kupotewa na hamu na tumaini la kurudi Yerusalemu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu Mungu aliwatumia nabii mwingine mkubwa: hatujui jina lake, lakini tunamuita Isaya II kwa kuwa alifuata mapokeo ya Isaya na kulingana naye kwa ufasaha wa mashairi aliyoyatumia kutolea ujumbe wake; hivyo maandiko yake yamepangwa katika kitabu cha Isaya (40-55).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Sehemu hiyo inaitwa pia kitabu cha faraja ya Israeli kwa sababu ililenga kuwatia moyo Wayahudi wenzake huko Babeli kwamba Mungu atawarudisha kwao akitumia kama chombo chake mfalme Mpagani, kwa kuwa yeye anatawala watu wote pamoja na mioyo yao (Is 40:1-11).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo akawafanya watamani kurudi badala ya kukwama katika kujitafutia maendeleo ya kidunia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa uchangamfu wa hali ya juu Isaya II alitabiri ukombozi na mwanzo mpya wa taifa kama ajabu kubwa kuliko lile la mababu wao kutoka Misri chini ya Musa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Alilifananisha na uumbaji mpya utakaowezekana kwa sababu Mungu wa Israeli si mmoja kati ya wengi, walivyodhani kwa muda mrefu, bali kweli ni peke yake, hakuna mwingine: ndiyo sababu anaweza yote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Imani hiyo ilizidi kutia mizizi kati ya Wayahudi na kuwaimarisha dhidi ya kishawishi cha kuabudu wengine.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Pamoja na hayo, katikasura hizo mna mashairi manne bora kuhusu mtumishi mteswa wa Bwana ambayo ndiyo utabiri bora juu ya Yesu na juu ya wokovu atakaoleta kwa kuteseka mwenyewe ili kufidia dhambi za wote (42:1-4; 49:1-6; 50:4-9; 52:13-53:12).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hatimaye Isaya II ndiye aliyeandaa dini ya Kiyahudi kupokea mataifa yote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Isaya 56 66 ni sura za baadaye tena (Isaya III, mwaka 500 hivi K.K.) ambazo zinawakaribisha watu wa mataifa yote kujiunga na Israeli katika kumuabudu Mungu pekee.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kiini chake ni 61:1-3.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wayahudi kuanza upya Yerusalemu chini ya Waajemi (538-333 K.K.)  Utabiri wa Isaya II ulitimia mwaka 538 K.K. ambapo mfalme Koreshi Mkuu wa Uajemi, mwaka mmoja baada ya kuteka Babeli, aliwaruhusu Wayahudi warudi Yerusalemu pamoja na vitu vilivyotekwa nyara toka hekalu lake ili kuvijenga upya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wengi hawakukubali kwa sababu walilinganisha mazingira hayo tofauti.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waliorudi walikuwa kama elfu tano tu na familia zao, lakini wote wenye imani na nia thabiti, wakiwemo makuhani na Walawi wengi waliorithi katika ukoo wao upendo kwa ibada za hekaluni.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kama kawaida, imani yao ilitakiwa kupitia majaribu mbalimbali, kuanzia mazingira magumu, kwa sababu hali waliyoikuta ilikuwa mbaya kuliko ile ya kabla ya uhamisho: majengo na mashamba yalikuwa yameharibika kwa kukaa miaka 48 bila ya watu, tena makabila ya jirani hawakupenda Wayahudi warudi, hivyo waliwazuia kwa namna mbalimbali.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wasamaria, mchanganyiko wa mabaki ya Israeli kaskazini na watu wa mataifa walioletwa na Waashuru waishi nao, walitaka kusaidia ujenzi wa hekalu, lakini walipokataliwa wakawa maadui moja kwa moja.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo utabiri ulitimia, na kwa msaada wa Mungu kupitia watu wake mbalimbali, kuanzia manabii Hagai na Zekaria, kundi hilo dogo likawa mwanzo mpya wa taifa la Mungu: walimuabudu kwa bidii katika hekalu jipya ingawa dogo (Ezra 3:10-13), walijipatia usalama kwa kujenga tena kuta za Yerusalemu (Neh 4:13-23; 12:27) na walijitenga kabisa na Wapagani: waliokuwa wameoa wake wa kigeni walilazimishwa kuwafukuza pamoja na watoto waliowazaa kwa njia yao (Ezra 9-10; Neh 9-10).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Habari hizo zinapatikana hasa katika vitabu vya Ezra na Nehemia, mfululizo wa vile vya Mambo ya Nyakati.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waandishi wa vitabu hivyo vinne waliishi miaka mia hivi baada ya matukio: ndiyo sababu waliweza wakachanganya habari za hao watu wawili ambao walifanya juhudi mpya tena kali, wa kwanza upande wa dini, wa pili upande wa siasa, labda kwa nyakati tofauti.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nehemia alipokuwa liwali wa mkoa wa Yuda wakazi walikuwa hamsini elfu tu, na eneo lao lilikuwa dogo sana.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kuhani Ezra anasifiwa zaidi kutokana na mchango wake mkubwa katika kulipatia taifa teule sura ya kudumu, kama watu wanaoambatana kabisa na Torati, ambayo toleo lake la mwisho lilipitishwa na mfalme wa Uajemi wakati huo kuwa sheria kuu ya Wayahudi (Ezra 7:1-28).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo dini yao ikawa “dini ya kitabu” hata leo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Manabii wa mwisho wa Agano la Kale Katika karne mbili za utawala wa Waajemi unabii ulizidi kufifia ukiacha nafasi kwa aina nyingine za uongozi wa kiroho: wataalamu wa Torati na watu wenye hekima waliotunga vitabu kwa uvuvio wa Mungu bila ya kupatwa na hali za pekee kama manabii.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Manabii wa mwisho walikuwa Hagai, Zekaria, mwandishi wa Kitabu cha Malaki, Obadia, na Yoeli, mbali na wengine ambao hatuwafahamu, lakini walihakiki na kuchangia vitabu vya manabii waliotangulia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mwaka 520 K.K. Hagai alihimiza ujenzi wa hekalu jipya kama njia ya kujipatia baraka za Mungu katika hali ngumu ya miaka ya kwanza baada ya kurudi Yerusalemu (1:3-11).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hasa alitabiri kuwa siku za mbele utukufu wa hekalu hilo utakuwa mkubwa kuliko ule wa hekalu la Solomoni: ikawa hivyo kwa sababu ya upanuzi na urembaji ulioanza chini ya Herode Mkuu, lakini zaidi kwa sababu Yesu alilitakasa na kufundisha humo na hatimaye mwili wake mtukufu ukashika nafasi yake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wakati huohuo Zekaria naye alitamani ujenzi huo lakini pamoja na toba ili ibada na makuhani wampendeze Mungu (1:3-6).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya kumaliza ujenzi wa hekalu (515 K.K.), taratibu za ibada ziliendelea moja kwa moja, lakini tarajio la wengi la kuona mapema taifa la Mungu lina hali tukufu halikutimia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo ilitokea tena hali ya kukata tamaa iliyowafanya makuhani na Wayahudi kwa jumla wamtumikie kwa uzembe.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndipo alipotumwa nabii Malaki kukaripia makosa yao katika kumuabudu, akijibu hoja zao na kutabiri ujio wa mjumbe wa Agano na wa mjumbe mwingine atakayemuandalia njia; hapo maadili na ibada vitaratibishwa tena (3:1-5) na kila mahali itatolewa sadaka safi kwa Mungu (1:11).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika wajumbe hao wawili Wakristo waliwatambua kwa urahisi Yesu na Yohane Mbatizaji.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya kazi za Ezra na Nehemia, nabii Obadia aliishia kutangaza kifupi adhabu ya Mungu kwa Waedomu, kielelezo cha maadui wa taifa la Mungu, siku yake itakapofika.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Muhimu zaidi ni unabii wa Yoeli aliyetangaza vivyo hivyo siku ya Bwana akichukua mfano hai wa uvamizi wa nzige wengi uliolazimisha Wayahudi wote kufanya toba, lakini alitabiri pia mmiminiko wa Roho wa Bwana juu ya watu wake wa kila aina (2:28-32) alivyoomba Musa na utakavyowatokea wanafunzi wa Yesu siku ya Pentekoste (Mdo 2:16-21).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo tapo la unabii kabla halijakoma lilitabiri kipindi kingine cha unabii chenye kustawi kuliko cha awali.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vitabu vya Hekima vya kwanza Pengine ni wakati wa Waajemi kwamba, baada ya muda mrefu wa mapokeo ya sauti, vilianza kuandikwa vitabu vya hekima (Kitabu cha Methali, Kitabu cha Ayubu) na vinginevyo (Wimbo Ulio Bora, Zaburi nyingi).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wenye hekima ni watu wanaopatikana katika makabila yote, hasa kati ya wazee wenye mang’amuzi mengi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Toka zamani watu wa namna hiyo walitegemewa kwa malezi ya vijana ili wajue jinsi ya kukabili vizuri maisha.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mbali na mithali na mafundisho yaliyotolewa kwa sauti, baada ya uandishi kubuniwa hata vitabu vya namna hiyo vilianza kutungwa katika lugha mbalimbali.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Waisraeli walifaidika na hekima ya nchi jirani zilizostaarabika zaidi, kwa namna ya pekee Mesopotamia na Misri.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hasa wakati wa amani na ustawi uliopatikana chini ya mfalme Solomoni, wenye hekima waliweza kujitokeza katika Israeli, kuanzia mwenyewe: ndiyo sababu aliendelea kuchukuliwa kama kielelezo cha hekima.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa vinafanana na vile vya makabila ya jirani, vitabu vya hekima vilivyomo katika Biblia vinafikiria maisha kwa mwanga wa imani katika Mungu aliye mmoja tu, hasa kwa kuzingatia uzima na kifo, uchungu, mwenendo, heri n.k. Mithali ndicho kitabu cha kwanza cha aina hiyo, hivyo kinatuletea mawazo na maneno ya zamani zaidi na ya kwamba Mungu anamtuza mwadilifu na kumuadhibu mwovu hapa duniani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mtazamo huo ulianza kupingwa na kitabu cha Ayubu kinakataa mtazamo huo kwa kuonyesha hali halisi, yaani kuwa duniani mara nyingi mwadilifu ndiye anayeteseka; hata hivyo kinasema binadamu hawezi kujua ni kwa nini: basi amuachie Mungu na kumuabudu katika fumbo lake linalozidi akili yetu (42:1-6).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wimbo ulio Bora haumtaji Mungu wala dini: ulihusu mapenzi ya wachumba, lakini ukaja kufafanuliwa kama mapenzi ya Mungu na Israeli wanaotafutana ili kuungana kabisa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Zaburi, ambazo zilitungwa na kurekebishwa polepole kwa muda unaokaribia miaka elfu, yaani muda ule wote uliotumika kutunga vitabu vingine vyote vya Agano la Kale, ndizo sala za kishairi au nyimbo ambazo katika hali ya sifa, ibada, shukrani na dua zinajumlisha Biblia nzima.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Uenezi wa utamaduni wa Kiyunani (333-63 K.K.)  Kwa muda mfupi sana Aleksanda Mkuu wa Makedonia (Ulaya Kusini Mashariki) aliteka Asia (mpaka India) na Misri.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kuanzia hapo utamaduni na lugha ya Kiyunani vikaenea pote, hata kwa Wayahudi wengi, hasa walioishi nje ya nchi yao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Chini ya utawala wa Kiyunani unabii ukaja kwisha (1Mak 9:27): badala yake yalitolewa maandiko ya kiapokaliptiko (hasa kitabu cha Danieli ambacho ni kama Ufunuo wa Agano la Kale), hadithi (Yona, Tobiti, Esta, Yudithi) na vitabu vingine vya hekima (Mhubiri, Yoshua bin Sira, Hekima).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Humo tunaona maendeleo ya ufunuo, hasa kwa sababu Wayahudi wengi walianza kusadiki ufufuko wa wafu na mengineyo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Nguvu ya imani hiyo iliwasaidia kukabili dhuluma na kifo (2Mak 7:1-41) chini ya Antioko Epifane (175-164 K.K.) aliyetaka kuwalazimisha waache kufuata Torati ili wajilinganishe na watu wengine.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Tena akijidai kuwa tokeo la Mungu Mkuu alijenga altare kwa mungu wake ndani ya hekalu la Yerusalemu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo Wayahudi wakaanza kupigania uhuru wao wa kidini na wa kisiasa chini ya ukoo wa Wamakabayo, ambao kwa imani na ushujaa mkubwa wakafaulu kushinda majeshi ya kutisha (1Mak 3:18-22), kutakasa hekalu (1Mak 4:36-61) na kurudisha ufalme wa Israeli mpaka baada ya Warumi kuweka Uyahudi chini ya himaya yao (63 K.K.).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Habari hizo zinapatikana katika vitabu viwili vya Wamakabayo ambavyo havifuatani kwa kuwa viliandikwa na watu tofauti katika karne II K.K. Matukio hayo ndiyo asili ya kundi la Mafarisayo (yaani “waliojitenga”), walioshika kwa bidii Torati kadiri ya mapokeo ya walimu wa sheria, wengi wao wakiwa walei.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa jumla walileta uamsho wa kiroho kati ya Wayahudi, lakini walidharau wenzao wasiojua Maandiko Matakatifu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Pia walishindana sana na Masadukayo kuhusu masuala ya dini na ya siasa hata kusababisha mauaji; kwa kuwa Masadukayo (waliokuwa na nguvu kati ya makuhani) walikataa mafundisho hayo mapya huku wakishika Torati tu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Yona ni simulizi lililowahimiza Wayahudi waachane na ukabila kwa sababu Mungu anawahurumia watu wote (3-4).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kitabu cha Tobiti kinachora uadilifu wa Kiyahudi: uaminifu kwa Torati, upendo katika familia, sadaka kwa maskini, heshima kwa marehemu, utakatifu wa ndoa (12:6-22).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vitabu vya Esta na Yudithi vinahadithia ushujaa wa wanawake hao ili kuhimiza msimamo wa kufaa kwa wakati vilipoandikwa ambao ulikuwa mgumu kwa watu wa Mungu (Est 3:13a-g; Yudithi 13:11-20).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mhubiri alisisitiza ubatili wa malimwengu yote (1:1-11) akimuunga mkono mwandishi wa Ayubu: mang’amuzi yanaonyesha matarajio ya kidunia hayana maana (8:10-17).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Yoshua bin Sira alikabili pia masuala hayo (15:11-16:23), akituelekeza tutafute jibu katika siku ya mwisho.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kitabu cha Hekima kinakisiwa kuwa cha mwisho kuandikwa katika Agano la Kale kwa kuwa kilitungwa miaka 50 tu K.K. huko Misri katika lugha na utamaduni wa Kiyunani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kina mpango mzuri sana na kutoa jibu wazi kuhusu suala la haki ya Mungu kwa waadilifu na waovu, kikifundisha uzima wa milele (2:23-3:10) hata kuliko kilivyowahi kufanya kitabu cha Danieli (12:1-4).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mbali na sehemu ya kitabu hicho na ya Esta, vile vyote vilivyoandikwa karne mbili za mwisho K.K. na kutunzwa kwa lugha ya Kiyunani vikaja kukataliwa na Wayahudi katika kubishana na Wakristo waliovitumia (mwaka 80 hivi B.K.), halafu na Waprotestanti wengi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vinaitwa deuterokanoni (yaani “orodha ya pili”).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya Torati kuzidi kuzingatiwa na Wayahudi, wataalamu wake pia walizidi kuheshimiwa kama watu wa Neno la Mungu, wanaoleta mwanga wake katika maisha ya jamii.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hekima, iliyotafutwa hasa chini ya Wagiriki, ilipotambulika kuwa inapatikana katika Torati, wataalamu hao wakaja kushika nafasi ya watu wa hekima kama vile hao walivyoziba pengo lililoachwa na manabii.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wayahudi walizoea hali hiyo kiasi kwamba wakaona vigumu kumkubali Yesu ambaye hafafanui Torati kwa kufuata mapokeo ya wataalamu, bali kwa kujiamini kama manabii waliojiona wabebaji wa Neno la Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kweli ndiye Hekima ya milele ambaye ndani yake tunamjua Mungu, hivyo mwenendo wake na mafundisho yake haviwezi kuishia mambo yaliyozoeleka, kwa sababu kila mara ya Mungu yanapindua ya binadamu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

La kufanya ni kujitahidi kufuata halafu kuelewa: ndiyo wongofu ambao Yesu aliudai pamoja na imani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Agano Jipya  Mazingira ya Yesu  Nchi ambayo Yesu alizaliwa akafundisha ni nchi ileile ambayo Mungu aliwaahidia Waisraeli tangu zamani za Abrahamu, ni nchi ileile waliyoiteka chini ya Yoshua, ni nchi ileile waliyoirudia kutoka utumwani Babeli.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini wakati wote wa Agano Jipya, yaani tangu Yesu alipozaliwa hadi mwisho wa maisha ya mitume wake, nchi hiyo haikuwa huru, bali chini ya himaya ya Warumi, ingawa pengine hao waliwakabidhi vibaraka, yaani watawala wenyeji waliowekwa na wakoloni.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vibaraka hao ni Herode Mkuu (37-4 K.K.) na wazawa wake, ambao tena hawakuwa Waisraeli halisi bali Waedomu ingawa kabila lao lililazimishwa kuingia dini ya Kiyahudi karne iliyotangulia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ukoo huo unajulikana kwa ukatili, uchu wa madaraka na uzinifu wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vilevile maliwali wa Kirumi waliowekwa pengine kutawala nchi au sehemu fulani walionyesha mara nyingi ukatili na dharau kwa Waisraeli na dini yao, hata kusababisha chuki na mapigano kati ya jeshi na wananchi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mfano mmojawapo ni Ponsyo Pilato aliyesimamia Uyahudi kuanzia mwaka 26 hadi 36 B.K. Mbali na hayo, utawala wa Roma, ulioenea Ulaya Magharibi na Kusini, Afrika Kaskazini na nchi za Mashariki ya Kati kupakana na Iraq ya leo, kwa jumla ulihakikisha hali ya amani kwa muda wote wa Agano Jipya na karne za kwanza za Kanisa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hali hiyo, pamoja na umoja wa dola hilo lote, na urahisi wa mawasiliano kwa njia ya barabara zilizotengenezwa na Warumi, na uenezi wa lugha ya kimataifa (Kiyunani), ilichangia kasi ya uenezaji Injili.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lugha hiyo ndiyo iliyotumiwa na waandishi wote wa Agano Jipya ili vitabu vyao viwafaidishe watu wengi zaidi, ingawa baadhi yao hawakuijua vizuri.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lugha asili ya Yesu na ya Mitume ilikuwa Kiaramu ambacho ni jamii ya Kiyahudi na ambacho polepole kilishika nafasi yake kati ya Wayahudi kuanzia karne VI K.K. Hao wote walitokea mkoa wa Galilaya, uliokuwa na mchanganyiko wa watu (Waisraeli na mataifa), kiasi kwamba huko Wayahudi wenyewe walifuata kwa urahisi desturi za Kiyunani hata wakadharauliwa na wenzao wa Kusini (Yerusalemu na mkoa wa Yudea).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kati ya mikoa hiyo miwili ulienea mkoa wa Samaria ambao wakazi wake walijenga uadui mkubwa na Wayahudi baada ya uhamisho wa Babeli, walipokataliwa kuchangia ujenzi wa hekalu la pili la Yerusalemu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Maisha ya Yesu Dionisi Mdogo, mmonaki aliyeanzisha (mwaka 533 hivi) mtindo wa kuhesabu miaka kuanzia kuzaliwa Yesu kurudi nyuma (K.K.) au kwenda mbele (B.K.), alikosea hesabu zake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Leo tunakisia Yesu alizaliwa mwaka 6 hivi K.K. kwa sababu alizaliwa Bethlehemu chini ya Herode Mkuu aliyefariki mwaka 4 K.K. Huyo alipojaribu kumuua mtoto Yesu, familia takatifu ilikimbilia Misri mpaka baada ya kufa kwake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo ikarudi Galilaya hata Yesu akajulikana kwa jina la kijiji cha Nazareti kilichodharauliwa na Wagalilaya pia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndipo alipokulia na kuishi akifanya kazi ya ufundi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mwaka 26 hivi B.K. ndugu yake Yohane Mbatizaji aliacha maisha ya jangwani na kuanza kuhubiri toba kandokando ya mto Yordani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa Waisraeli walikosa manabii kwa muda mrefu, na walitamani sana ukombozi, walimuendea kwa wingi hata wakamtia hofu Herode Antipa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa huyo akamfunga mapema akamuua, kazi ya Yohane ilikuwa imetimia kwa sababu aliweza kuwaandaa Waisraeli wengi (hasa watu wadogo na wakosefu) wampokee Yesu aliyebatizwa naye.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika nafasi hiyo Yohane alimtambulisha kama Mwanakondoo wa Mungu aondoaye dhambi ya ulimwengu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndipo Yesu naye alipoanza kuhubiri, lakini pia kutenda miujiza ya kila aina, akapata haraka wafuasi wengi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kati yao akachagua mitume wake 12 kama msingi mpya wa taifa la Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Alifanya kazi hizo kuanzia Galilaya, akitangaza ujio wa ufalme wa Mungu, kwa maana ya kwamba ufalme uliotazamiwa na Wayahudi umewajia kwa njia yake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa hakupitia shule yoyote ya Biblia, Yesu alionekana anafundisha vizuri kuliko walimu wa sheria wa kawaida, kama mtu mwenye mamlaka juu ya Torati.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mafundisho yake yalilingana na yale ya Mafarisayo kuliko na yale ya Masadukayo, lakini alishindana pia na hao wa kwanza.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kijicho na upinzani vikazidi hasa Yerusalemu, walipoanza kufanya njama za kumuua.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa Yesu alijua hayo, alijikaza kwenda katika mji mtakatifu autangazie habari njema na kufia huko.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya kupokewa kwa shangwe kabla ya sherehe ya Pasaka ya mwaka 30 (au 33) akakamatwa na baraza la Israeli kwa tuhuma ya kufuru ya kujilinganisha na Mungu, halafu akakabidhiwa kwa liwali wa Kirumi aliyekuwa na mamlaka ya kutoa adhabu ya kifo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya kikao ambapo Wayahudi walitafuta kisingizio cha kisiasa, Ponsyo Pilato akalazimika kuagiza Yesu asulubiwe, na kisha kufa kwake kaburi lilindwe na askari.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo siku ya tatu kaburi likaonekana tupu, na Yesu akaanza kuwatokea wanafunzi wake wa kike na wa kiume kwa muda wa siku arubaini, halafu akapaa mbinguni mbele ya macho yao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Habari hizo zikatangazwa kwa sauti tu kwa miaka kadhaa, halafu zikaanza kuandikwa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ufunuo kuendelea baada ya ufufuko wa Yesu  Kifo na ufufuko wa Yesu si mwisho wa ufunuo wa Mungu: ni lazima tupokee vilevile kama mpango wake yale yaliyojitokeza wakati wa Mitume wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Miaka hiyo 70 hivi iliona Kanisa likizidi kusogea mbali na dini ya Kiyahudi na kuwa la kimataifa kweli pamoja na kupata muundo wa kudumu wa uongozi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Sambamba na hilo, makao yake makuu yalihamia Roma kutoka Yerusalemu uliokuja kuangamizwa tena mwaka 70.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ni wakati huohuo kwamba lilipata vitabu vitakatifu vya kwake vilivyokamilisha vile vya Agano la Kale.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kanisa linaheshimu kwa namna ya pekee, kama ushuhuda mkuu juu ya maisha na mafundisho ya Yesu na kama moyo wa Maandiko matakatifu yote, Injili nne zilizoandikwa na Marko, Mathayo, Luka na Yohane kati ya mwaka 65 na 100 hivi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mabadiliko hayo yaliyokusudiwa na Mungu hayakutokea bila ya matatizo, hasa kwa sababu yalikuwa magumu kueleweka kwa Wayahudi, ambao mwanzoni walikuwa wengi kati ya Wakristo, na hata kwa Mitume.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini Roho Mtakatifu aliwaongoza taratibu wakubali fumbo hilo lililofunuliwa hasa kwa Mtume Paulo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Suala gumu zaidi lilikuwa nafasi ya Torati katika Ukristo, hasa kwa waliojiunga nao moja kwa moja bila ya kutahiriwa kwanza ili wawe Wayahudi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika Agano Jipya inajitokeza misimamo 4 tofauti, na ni ajabu kwamba haikuvunja ushirika wa imani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wakristo wenye asili ya Kiyahudi, hasa ya Kifarisayo, walitaka watu wa mataifa watahiriwe kabla hawajabatizwa, halafu wafuate masharti yote ya Torati ili waweze kuokoka.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wengine, kama Mtume Petro na Yakobo Mdogo, walitaka washike walau baadhi ya masharti hayo ili wasiwe chukizo kwa Wakristo wa Kiyahudi, hasa wakati wa kula pamoja ekaristi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Paulo alikataa kupunguza uhuru wa Kiinjili kwa kudhani wokovu unategemea Torati kuliko msalaba wa Yesu; hata hivyo alisisitiza upendo kama tunu bora ya kuzingatiwa ili mtu asikwaze na kupoteza wengine dhaifu kama hao Wakristo wa Kifarisayo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hatimaye ulijitokeza msimamo mkali zaidi, wa kupuuzia kwa kiasi fulani Torati kama kitu kilichopitwa na wakati.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Misimamo hiyo ya mwisho ulizidi kupata nguvu kadiri Wayahudi na Wakristo walivyozidi kutengana, lakini hata ule wa kwanza uliacha athari yake ya kudumu katika Kanisa hasa kupitia Injili ya Mathayo na Barua ya Yakobo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kitabu cha Matendo ya Mitume Kati ya Wainjili, Luka hakuishia kuandika habari za Yesu tu, bali alizikamilisha kwa kuandika kitabu cha pili chenye historia ya mwanzo wa Kanisa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kinajulikana kwa jina la Matendo ya Mitume, kwa kuwa kinawatokeza hasa watu wawili ambao Luka aliwafahamu, yaani Mtume Petro mpaka sura ya 12, halafu Mtume Paulo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa namna ya pekee alikuwa mwanafunzi wa Paulo akamfuata mpaka kifo chake: hivyo si ajabu kwamba alipenda kushuhudia kazi zake na mateso yake kwa ajili ya Kristo na uenezi wa imani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mpangilio wa kitabu hicho unaelezwa katika 1:8, yaani kuonyesha jinsi imani hiyo ilivyoshuhudiwa toka Yerusalemu hadi mwisho wa dunia upande wa magharibi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu kitabu kinaishia na habari za Paulo kufikia Roma na kuanza utume huko mwaka 61, ingawa kuandikwa kiliandikwa kama miaka 20 baadaye.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kuanzia Injili yake, Luka anaonekana alivyojitahidi kuzingatia ukweli wa historia, lakini pia jiografia: katika Injili mambo yote yanaelekea Yerusalemu, ambapo Yesu alikwenda kufa na kufufuka, na katika Matendo ya Mitume mambo yote yanaanzia Yerusalemu, ambapo Roho Mtakatifu aliwashukia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Tukipenda kujua historia ya wokovu ilivyoendelea baadaye, hatuna budi kufuata kitabu hicho tukilinganisha habari zake na zile tunazozipata hasa katika barua za mitume.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa namna ya pekee zile za Paulo tunaweza kuzipanga kwa faida katika mfululizo wa habari za maisha yake alizotuachia Luka, ingawa kuna utatanishi fulani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kanisa la Yerusalemu  Kabla ya kusimulia uenezi wa Ukristo, Luka aliandika habari za Kanisa mama, yaani lile la Yerusalemu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika msingi wake tunaona mitume wakiwa wanasali pamoja na mama wa Yesu na waamini wengine.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Majina ya hao 11 yameorodheshwa tena, halafu pengo lililoachwa na msaliti Yuda Iskarioti likazibwa ili idadi muhimu ya 12 ikamilike tena.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Aliyeamua ifanyike hivyo ni Petro akitumia tayari mamlaka aliyoachiwa na Yesu, na akiweka masharti kwa mapendekezo ya watu, hasa kwamba mteule awe shahidi wa utume na ufufuko wa Yesu (Mdo 1).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya idadi hiyo kukamilika tena, Roho Mtakatifu akawashukia wote katika nafasi maalumu, yaani sikukuu ya Pentekoste, iliyotimiza Pasaka siku 50 baada yake (Mdo 2:1-41).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Safari hiyo alijitokeza kama upepo wa nguvu kubwa ajabu uliojaza nyumba nzima (yaani Kanisa lote) na kama ndimi za moto zilizowashukia mojamoja kila mwamini aliyekuwemo (kwa kuwa karama zake ni mbalimbali).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo hao waoga, waliojifungia ndani kwa usalama, wakatoka nje na kuhubiria umati wa watu waliokusanyika kwa kufuata upepo.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa siku hiyo ni ya hija walikuwepo Wayahudi na waongofu kutoka sehemu nyingi za ulimwengu, lakini kila mmoja aliwaelewa mitume kwa lugha yake mwenyewe.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo umoja wa binadamu uliovunjika Babeli katika kujenga mnara wa kiburi ukapatikana tena Yerusalemu kwa nguvu ya Yule aliye upendo wa Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Toka mwanzo Kanisa si la kabila la Yuda tu au la lugha ya Kiaramu tu, bali ni Kanisa Katoliki, yaani la mataifa yote na la lugha zote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Bila ya shaka aliyesimama kwa niaba yake lote atoe hotuba ya kwanza na kufafanua matukio hayo pamoja na kumshuhudia Kristo mfufuka ni Petro.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Maneno yake yaliwachoma moyo wasikilizaji hata wakamuuliza wafanye nini.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Jibu likawa watubu na kubatizwa ili wapate msamaha na Roho Mtakatifu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Siku hiyo ya kwanza waamini wakawa hawapungui elfu tatu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Luka ametuachia picha ya Kanisa mama hasa katika mihtasari mitatu (Mdo 2:42-47; 4:32-35; 5:12-16) ambayo inachora maisha ya Wakristo wa kwanza kama kielelezo kwa wale wote watakaofuata.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kweli katika historia yote ya Kanisa wengi wakaja kujipima kwa kuangalia kielelezo hicho cha umoja katika roho na katika mali.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hasa watawa wengi wakaja kujaribu kutekeleza tena umoja huo mashirikani mwao na hivyo kuwachochea waamini wenzao wote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Umoja huo ndio sifa ya kwanza ya Kanisa na mpango wa Mungu kwa watu wote.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mwanzoni umoja ulifanikiwa kwa namna ya pekee, ingawa hapo pia ulikuwa na kasoro tunavyosoma katika Mdo 5:1-11; 6:1 na katika vitabu vingine vyote vya Agano Jipya.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kutokana na malalamiko ndani ya jumuia, mitume waliamua kuwashirikisha kazi yao katika ngazi ya chini watu saba: idadi hiyo katika Biblia inamaanisha mataifa, na kweli wote walikuwa na majina ya Kigiriki (Mdo 6:2-6).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Tofauti za waamini hasa upande wa lugha na utamaduni zinadai daima ubunifu na nia njema zisije zikavuruga umoja.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Shida iliyotokea hapo ni utangulizi wa habari nyingine kuhusu Wakristo wa Kiyahudi kuwabana wenzao wenye asili ya Kipagani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika Mdo 6-8 hao viongozi 7 wapya wanajitokeza kama mashujaa katika utume, ambao mwisho wake kwa Stefano ulikuwa ni kifodini.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika kusimulia tukio hilo la mwaka 36 hivi, Luka alisisitiza kuwa mashtaka ya Wayahudi dhidi ya Stefano ni yaleyale yaliyomhusu Yesu: yaani upinzani dhidi ya mwalimu unaendelea dhidi ya wanafunzi wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Vilevile Stefano akakabili mateso kama alivyofanya Yesu akimkabidhi Bwana roho yake na kuwaombea watesi wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kabla ya hapo Wakristo walikuwa wamedhulumiwa katika nafasi mbalimbali, lakini dhuluma hiyo ya tatu ikawa kubwa zaidi na kusababisha wengi wakimbie Yerusalemu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini kwa mpango wa Mungu mtawanyiko huo ulichangia kueneza Injili.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ukristo ulivyoanza kuenea  Kufuatana na mpangilio wa kitabu, Mdo 8 inaeleza jinsi Mungu alivyoongoza uenezi wa Kanisa kwa watu wasiokubaliwa na Israeli, yaani kwanza kwa Wasamaria waliokuwa maadui wakuu wa taifa teule, halafu towashi (yaani mwanamume mbovu) toka Ethiopia.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika nafasi hizo zote mbili Luka alisisitiza furaha iliyotokea kama dalili ya wokovu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Juhudi za Filipo mwinjilisti zikaja kuthibitishwa na mitume kwa kuwawekea mikono Wakristo wapya wa Samaria.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wakati uleule likatukia jambo lingine, la ajabu kabisa, ambalo kwa umuhimu wake limesimuliwa na Luka mara tatu, yaani uongofu wa Saulo/Paulo aliyekuwa mtesi mkuu wa Stefano na Wakristo wengine.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiye aliyechaguliwa na Mungu awe mwenezi mkuu wa imani ya Kikristo, mtetezi mkuu wa uhuru wa Wakristo wa mataifa kuhusu sheria za Kiyahudi, tena mwandishi mkuu wa Agano Jipya, mwenye kufafanua mafumbo ya imani kwa undani kabisa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mungu alimteua awe chombo chake kiteule ili kuleta jina lake kwa mataifa (Gal 1:13-24; Mdo 9:1-31; Mdo 22:17-21): katika historia yote ya Kanisa baada ya Pentekoste hadi leo hakuna tukio lingine muhimu zaidi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ukubwa na ubora wa mchango wa Paulo unaeleweka tukizingatia kwamba alifanya kazi na kuandika kabla ya vitabu vya Agano Jipya kupatikana.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndiye aliyeanza kuliandika akipanua mawazo aliyoyapokea katika Kanisa kwa kuzingatia Agano la Kale na mang’amuzi yake mwenyewe.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hapo alifafanua vizuri ajabu maisha ya Kikristo kama neema ya kumshiriki Yesu kwa imani, sakramenti na juhudi za kushinda umimi hadi kugeuka sadaka hai, takatifu na ya kumpendeza Mungu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wokovu huo, utakaokamilika katika ufufuko wa mwili, unapatikana katika Kanisa, ambalo Paulo alilitambulisha kama bibiarusi wa Kristo na mwili wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Lakini, kabla Luka hajasimulia umisionari wake, aliandika habari nyingine ya ajabu ambayo pia inapatikana mara tatu katika Matendo ya Mitume, yaani uongofu wa Kornelio na nyumba yake (Mdo 10).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wapagani hao walijaliwa Roho Mtakatifu kabla hawajabatizwa, wakimsikiliza tu mtume Petro.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hivyo Mungu alimuonyesha mkuu wa mitume nia yake kuhusu wokovu wa mataifa, naye Petro akalitangazia Kanisa kwamba Wapagani wasilazimishwe kufuata sheria za Kiyahudi.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Uamuzi huo uliofuata hiyo Pentekoste ya mataifa ilimfungulia Paulo mlango wa umisionari wake unaotawala Mdo 13-28.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ingawa Wakristo wenye msimamo mkali wa Kiyahudi walikubali maneno ya Petro (Mdo 11:1-18), hawakuweza kumuunga mkono Paulo aliposisitiza kwamba wokovu unategemea imani kuliko utekelezaji wa sheria.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Basi, mvutano juu ya suala hilo ukaendelea kuvuruga maisha ya Kanisa kwa miaka mingi ya mbele.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ni baada tu ya Petro kufungua mlango kwamba Mdo 11:19-26 inasimulia jinsi waliotawanyika baada ya uuaji wa Stefano walivyoeneza Ukristo huko walikohamia nje ya nchi takatifu, wakiwahubiria kwanza Wayahudi wenzao, halafu Wapagani.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kitabu kizima kinafuata utaratibu huo: Paulo mwenyewe kila alipofika aliwaelekea Wapagani baada tu ya Wayahudi kukataa Injili.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Kati ya miji ambapo ilianzishwa jumuia ya waamini wengiwengi, muhimu zaidi ni Antiokia (mpakani kwa Sirya na Uturuki wa leo): huko wafuasi wa Yesu walikuwa mchanganyiko mkubwa wa Wayahudi na mataifa, hivyo wakapewa jina jipya maalumu la Kiyunani (Wakristo).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ndipo walipofanya kazi Barnaba aliyetumwa na mitume, Paulo aliyeitwa naye kumsaidia, pamoja na manabii na walimu wengine.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Wakati huohuo (mwaka 44 hivi) Herode Agripa alimuua Yakobo Mkubwa (mtume wa kwanza kumfia Yesu) akakusudia kumuua hata Petro, lakini huyo akahama Yerusalemu (Mdo 12:1-17) akafanya kazi huko na huko kabla hajahamia moja kwa moja Roma akiuletea mamlaka yake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Safari za kimisionari za Paulo zilivyoanza (46-49) Kanisa changa na motomoto la Antiokia likawa kituo cha umisionari kuanzia mwaka 46; kwa mara nyingine Roho Mtakatifu ndiye aliyechochea juhudi za kitume na kuteua watu wa kutumwa, yaani Barnaba na Paulo (Mdo 13:1-3).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Safari yao ya kwanza ilichukua miaka 3 katika kisiwa cha Kupro na mikoa ya kusini ya Uturuki wa leo (Mdo 13:16-51; 14:19-23).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Ilikuwa kawaida yao kuanzisha Kanisa katika miji mikubwa ili toka huko ujumbe ufike hadi vijijini.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Mtaguso wa Yerusalemu (49)  Waliporudi Antiokia walipaswa kupambana na Wakristo wa Kiyahudi kuhusu uwezekano wa mataifa kuokoka pasipo kutahiriwa.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hatimaye suala likapelekwa Yerusalemu kwa Kanisa mama.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Baada ya majadiliano marefu Petro akatoa neno la mwisho kwamba Wapagani wanaomuamini Yesu wasitwishwe mzigo usiobebeka wa kufuata sheria za Kiyahudi (Mdo 15:1-12).


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Katika Gal 2:1-10 Paulo pia ametuachia kumbukumbu ya mtaguso huo akisisitiza kuwa mitume waliokuwepo (Yakobo Mdogo, Petro na Yohane) walitambua rasmi karama ya kimisionari ya kwake na ya Barnaba na uhalali wake, wakiwaomba tu wachangishe pesa kati ya Wakristo wa mbali kwa ajili ya wenzao wa Yerusalemu wwnye hali ngumu.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Hiyo ilikuwa namna mpya ya kutekeleza upendo wa kidugu na kudumisha umoja wa Kanisa baada ya uenezi wake.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Masuala hayo yakadai uamuzi mwingine ili Wakristo wa Kiyahudi waweze kuendelea kushirikiana na wenzao wa mataifa pasipo kuogopa unajisi ambao ungewazuia wasifuate ibada zao.


Question: Mbwa Mchungaji ana uzito gani?

Historia ya Wokovu

Gal 2:11-14 inaeleza shida iliyotokea Antiokia: ingawa Paulo alimheshimu sana Petro, alipoona hafuati kwa unyofu uamuzi wa mtaguso hakusita kumkosoa kidugu hadharani ili aliepushe Kanisa na upotovu kuhusu suala la wokovu.