Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Akauliza: mbona Kristo alikuwa maskini, lakini maaskofu wa leo ni matajiri?


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wafuasi wake kwanza waliruhusiwa, halafu wakaanza kukutana nje ya makanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kanisa liliwatangaza kuwa wazushi wakatafutwa na kukamatwa na serikali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wengine wakafungwa gerezani, wengine wakauawa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baadaye ilikuwa kawaida kuweka "wazushi" mbele ya mahakama za pekee na hata kuwachoma moto.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Papa Inosenti III akaunda idara ya pekee "Baraza la Ulinzi wa Imani".


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ofisi hiyo ilikuwa na kazi ya kuwatafuta "wazushi" na kuwahoji juu ya imani zao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wakionekana kuwa na makosa wasitake kutubu walikabidhiwa mikononi mwa serikali iliyotoa adhabu ya kifo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hata hivyo mawazo yao yaliendelea kuzunguka kati ya watu wa kawaida.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wawaldo walihubiri kwa siri katika nchi nyingi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Fransisko na tapo la mafukara  Kama kawaida bidii kwa urekebisho wa Kanisa zilifanikiwa kiasi tu: hasa walei hawakuridhika na wengine walianza kukata tamaa juu ya hali ya Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Pia hija na vita vya msalaba vilifanya wengi wajionee nchi ya Yesu na hivyo kuvutiwa upya na maisha yake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ndiyo sababu walistawisha mifumo mbalimbali ya Kiinjili na kulenga maisha ya Kanisa la mwanzoni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Dhidi ya mwenendo wa mapadri na wamonaki, walisisitiza ufukara na unyofu hata wengi walifikia hatua ya kuliasi Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ulikuwa wakati wa utajiri kuzidi hata kufanya watu kadhaa waukinai.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika matatizo hayo Mungu aliita watu wairudishe upya roho ya Injili.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo katika karne XIII yalianzishwa mashirika mbalimbali (hasa Wafransisko na Wadominiko, lakini pia Waaugustino, Wakarmeli na Watumishi wa Maria) yaliyoitwa ya ombaomba kwa jinsi yalivyokaza ufukara.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Fransisko wa Asizi alizaliwa katika familia tajiri akawa kijana aliyependa sana muziki na sherehe.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vitani alifungwa mwaka mmoja akaanza kumtafuta Mungu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Siku moja aliposali akasikia sauti, "nenda ukatengeneze Kanisa langu linalotaka kubomoka".


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Basi, akachukua pesa akaanza kutengeneza kanisa dogo lililokuwa bovu sana.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baba yake akakasirika akiona kijana anapoteza mali ya familia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Fransisko akakutana na baba mbele ya Askofu uwanjani akavua nguo zake na kumrudishia baba pamoja na pesa zakeː "Kuanzia sasa nitasema tu, Baba yetu uliye mbinguni".


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Fransisko akaishi maisha kama mtawa akimwomba Mungu amwonyeshe njia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Siku moja kanisani alisikia somo la Mathayo 10:7-20, akajua: Hiyo ndiyo njia yangu!


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Alielewa maana yake "ukatengeneze Kanisa langu": kwamba si jengo lile dogo alipoanzia, lakini Kanisa la Kristo lililobomolewa kwa sababu ya ujumbe wa Injili kusahauliwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Alianza maisha ya ufukara akijaribu kuiga mfano wa Yesu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Akazunguka akivaa kanzu ya gunia na kuhubiri upendo wa Mungu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vijana wengine wakamfuata wakaunda utaratibu wa maisha ya pamoja.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Fransisko akaona ya kwamba nyumba za wamonaki zilikuwa tajiri sana (mmonaki mwenyewe hakuwa na mali, lakini jumuiya yake iliweza kuwa tajiri).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa wafuasi wake alikataza jumuiya zisiwe na mali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Fransisko alipendwa sana kwani alionyesha imani na furaha katika Kristo na upendo kwa watu wote.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwenyewe alisafiri mpaka Afrika akahubiri mbele ya Sultani wa Misri.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ingawa wakati ule vita vilikuwa vinaendelea kati ya jeshi la Kikatoliki la Ulaya na Waislamu, Sultani alimpokea kwa heshima, akamsikiliza na kumruhusu kurudi kwake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Fransisko aliamini ya kwamba majaribio yote ya kuwashinda Waislamu kwa silaha ni ya bure.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa Mkristo hakuna njia nyingine kuliko mfano wa Bwana Yesu, yaani upendo na unyenyekevu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mfumo wa Wafransisko ulienea haraka sana.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ndugu hao walitembea popote wamevaa usiku na mchana kanzu ileile na kupewa chakula kutoka kwa Wakristo wa kawaida.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tofauti na wamonaki, wakaishi kati ya watu wakihubiri na kufundisha.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walikuwa mfano wa kumtegemea Mungu kabisa katika umaskini kwani hawakuwa na mali wala mapato kuliko sadaka za hiari kutoka kwa Wakristo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika maisha hayo walifanana na vikundi kama Wawaldo lakini wakawafundisha Wakristo kufuata uongozi wa Kanisa na maaskofu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo Wafransisko walikuwa silaha muhimu ya Kanisa Katoliki dhidi ya waliopinga utajiri wake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mahali pengi Wakristo wa kawaida wakajiunga na jumuiya za kiroho zilizokuwa chini ya ulezi wa Wafransisko.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Muda uleule Mhispania kwa jina Dominiko Guzman (1170-1221) aliunda shirika la watawa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kusudi lake lilikuwa kuhubiri.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Akiwa padri aliguswa na uenezi wa uzushi akajitahidi kutatua tatizo hilo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ili akubaliwe na watu wote kama mhubiri halisi wa Injili alishika ufukara wa Yesu na mitume wake: kwenda wawiliwawili, kwa miguu, bila ya kuchukua chochote kwa safari.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo aliliandalia Kanisa kundi la watu wanaofanya kazi ya kuhubiri, ambayo awali ilikuwa maalumu ya maaskofu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa lengo hilo utawa wake ulipunguza miundo ya kimonaki na urefu wa liturujia ili kuacha nafasi ya kusoma na kusali zaidi mmojammoja: hivyo ndugu wahubiri watajipatia ukweli ambao wawashirikishe wengine kwa kuhubiri na kufundisha.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ndio utume unaolingana zaidi na maisha ya sala na kusoma.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wafransisko na Wadominiko walinyosha kiasi kasoro za kukosa mahubiri katika Misa ya kawaida.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walifanya kazi muhimu sana ya kuwafundisha watu wadogo waliokuwa maskini na bila elimu wala uwezo wa kusoma.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baadaye Wadominiko waliogopwa pia kwa kazi ya kutafuta na kushtaki walioitwa "wazushi".


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Watawa wa kike hawakuweza kufuata mtindo uleule: waliishi kimonaki lakini kwa kuzingatia ufukara na udugu wa Kifransisko na kwa kuombea utume wa hao ndugu wadogo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Klara wa Asizi (1193-1253), “mche mdogo” wa Fransisko, ndiye mwanamke wa kwanza kutunga kanuni ya kitawa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tapo hilo ni maarufu kwa marekebisho yaliyofuatana hadi leo kuhusu ufukara.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tangu karne XII wanawake wengine pia walichangia sana ustawi wa utawa, wa maisha ya Kiroho na wa Kanisa kwa jumla hata kwa maandishi yao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kati yao Katerina wa Siena (1347-1380), wa utawa wa tatu wa Mt. Dominiko, ametangazwa kuwa mwalimu wa Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kuanzia karne XIII zilijitokeza pia jumuia nyingine ambazo pengine zinahusiana na mashirika ya kitawa (yaani za Utawa wa Tatu), lakini hazina nadhiri au si za hadhara.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa kuenea, zikaja kuwa na muundo kama wa mashirika (1401), ingawa kwa kawaida ya kwao yalikuwa na jumuia za kiume na za kike ndani yake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baada ya upinzani mwingi, wanawake wakaja kukubaliwa wafanye utume na kuanzisha mashirika yasiyobanwa na ugo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa namna ya pekee Anjela Merici (1474-1540) alitaka wafuasi wake waishi na kutumikia kati ya watu; baada ya karne nne shirika lake likakubaliwa kutambulika kuwa la kilimwengu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Upande wa wanaume Filipo Neri (1515-1595) ndiye maarufu zaidi kati ya walioanzisha jumuia ambapo watu wanaishi pamoja ili kujipatia malezi na kufanya utume fulani, lakini bila ya kuwekwa wakfu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Farakano la Magharibi Wengi wanaona karne ya 13 kuwa kilele cha matunda wa Kanisa Katoliki katika kulea upya Ulaya magharibi kwa kuzaa hasa mashirika ya ombaomba ya Fransisko wa Asizi na Dominiko Guzman, mitindo mipya ya sanaa, pamoja na vyuo vikuu walipostawi walimu wa Kanisa kama Thoma wa Akwino na Bonaventura.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini utaifa, uliotokea Ulaya magharibi kuanzia ufalme wa Ufaransa katika karne ya 14, ulivuruga umoja wa Kanisa na matatizo yalionekana mpaka ngazi ya Upapa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mara nyingi Papa mpya (Askofu wa Roma) alichaguliwa kufuatana na ukoo au sifa za kisiasa tu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Cheo cha Papa kiliingizwa katika siasa kubwa kati ya wafalme wa Ujerumani, Uingereza na Ufaransa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1300 Papa Bonifas VIII alidai kuwa na madaraka juu ya wafalme wote.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mfalme wa Ufaransa alikasirika akataka kulipiza kisasi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Migongano hii ilisababisha tatizo la Mapapa kwenda kukaa miaka 68 (1309-1377) huko Avinyon (leo nchini Ufaransa) badala ya kuongoza mjini Roma.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Aliyefaulu kumrudisha Papa katika jimbo lake hilo ni Katerina wa Siena, bikira mwenye karama ya unabii.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini baada ya muda mfupi makardinali waliofanya uchaguzi wa Papa mpya walisababisha farakano ndani ya Kanisa lililoendelea kwa muda wa karibu miaka 40 (1378-1417).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika hilo Farakano la Kanisa la Magharibi, baadhi ya maaskofu na waamini wengine walimfuata Papa wa Roma na baadhi Antipapa wa Avignon wakidhani ndiye Papa wa kweli.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hali ilizidi kuwa mbaya: mwaka 1409 walikuwepo watu watatu waliojiita "Papa" na kukubaliwa na sehemu ya maaskofu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Maaskofu na Wakristo walichoka sana farakano hilo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1417 Mtaguso mkuu wa Konstanz (Ujerumani) ulifaulu kuwaondoa wote watatu na kumchagua Papa mpya, Martin V. Farakano la magharibi liliisha kwa Mtaguso wa Konstanz.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Viongozi mbalimbali wakajitahidi kufuta maovu ndani ya Kanisa lakini hawakufaulu sana.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walikuwepo watu wakubwa wengi mno waliofaidika na hali halisi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Nyumba za wamonaki zilienea sana, pia kwa sababu ilikuwa kawaida kupeleka utawani watoto wasioweza kurithi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Cheo cha uaskofu kilikuwa nafasi iliyotafutwa sana na familia za makabaila kwa ajili ya wanao wasioweza kurithi cheo cha baba.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Uaskofu ulipatikana mara nyingi kwa njia ya kuwahonga wenye haki ya kumchagua au kumthibitisha askofu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Viongozi wa Kanisa katika eneo fulani walipokea hela kabla ya kumchagua askofu mpya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Papa wa Roma alidai hela kabla ya kumthibitisha askofu yeyote aliyechaguliwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mfalme alidai hela kabla ya kumkabidhi askofu madaraka ya kiserikali katika eneo lake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini malipo hayo yote yalifidiwa tena na watu wa kawaida, wakulima na wafanyabiashara wa eneo hilo waliopaswa kumlipa askofu kodi zao kila mwaka.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Maaskofu wengine walianguka kabisa wakitumia hela zao katika vita dhidi ya majirani wao, kwa ujenzi wa maboma na makanisa uliopita uwezo wao, au kwa maisha ya ulevi na uasherati.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Askofu alikataliwa kuoa lakini wengi walikuwa na wapenzi wao na kuwajengea nyumba kubwa pamoja na watoto wao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wakristo wengi wakasikitika juu ya hali hii.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mapapa mbalimbali walijaribu kusimamisha maovu hayo lakini bila mafanikio makubwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Yohane Hus na Umoja wa Ndugu Padri Yohane Hus alikuwa mwalimu wa teolojia kwenye Chuo Kikuu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1412 alihubiri kwa nguvu sana kule Praha (leo mji mkuu wa Ucheki), akafundisha ya kwamba mamlaka kuu Kanisani ni katika Biblia si katika maamuzi ya maaskofu au Papa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Maaskofu wakamtangaza kuwa mzushi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Alishtakiwa mbele ya mfalme lakini wengi walimfuata.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Akahifadhiwa na kufichwa na kabaila katika boma lake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Miaka 1414-1418 kulikuwa na Mtaguso mkuu wa Kanisa Katoliki kule Konstanz, Ujerumani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hus akaitwa kujitetea mbele ya mkutano huo, akaahidiwa ulinzi wa mfalme, yaani kwamba ataweza kurudi tena hata akionekana kuwa mzushi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini kinyume cha ahadi alikamatwa akahukumiwa kuwa mwasi na mzushi, akachomwa moto akiwa hai.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wafuasi wake katika mikoa ya Bohemia na Moravia (leo Ucheki) wakasikitika mno.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wengine wakachukua silaha wakataka kutenga nchi yao kutoka uongozi wa Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vita vya miaka mingi vilianza kati ya Wahus na askari wa mfalme na maaskofu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Alama ya Wahus ilikuwa kikombe cha Ekaristi kwani Hus alifundisha ya kwamba Wakristo wote wanapaswa kupokea kikombe kanisani (katika karne XII Kanisa Katoliki lilianza desturi ya kutoa kikombe kwa mapadri tu).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwishoni Ukristo wa Bohemia na Moravia uligawanyika.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wahus wakali waliojaribu kuunda utaratibu wa kisiasa juu ya mahubiri ya Yesu na kuwalazimisha wote kuufuata kwa silaha wakashindwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wengine wakafuata Wahus wasio wakali waliopatana na wakubwa wa nchi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wengine wakabaki ndani ya Kanisa Katoliki, wakaruhusiwa kuwa na ibada ya Misa (chakula cha Bwana) wakipokea sakramenti katika maumbo ya mkate na divai.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1457 kikundi kidogo cha wafuasi wa Hus waliochoka uuaji na vita vya kidini walianzisha jumuiya ya Kikristo iliyoitwa "Umoja wa Ndugu", wakajaribu kuishi kama ndugu wakikaa pamoja, kufanya kazi na kusali pamoja.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwanzoni hawakupokea matajiri waliotaka kujiunga nao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mbinu hii ilifanana na watawa aina ya Wafransisko lakini walikuwa jumuiya ya watu wenye ndoa na watoto.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Waliona muhimu wasiwe na taratibu za utawala katika Kanisa, lakini viongozi wawe kama ndugu na watumishi wa wengine.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hawakutaka kumlazimisha yeyote katika mambo ya imani kama ilivyokuwa katika maeneo ya Wakatoliki na ya Wahus wengine.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwanzoni walihudumiwa kiroho na mapadri wa Kanisa Katoliki, lakini mwaka 1467 waliamua kuchagua watumishi wao wenyewe, wakiwemo mpaka leo mashemasi, makasisi na maaskofu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Umoja huo ulienea Bohemia na Moravia ukawa chanzo cha madhehebu ambayo yalistawi upya kuanzia mwaka 1722 na yanaitwa ya "Wamoravia" (leo wengi wao wanaishi nchini Tanzania).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwisho wa Karne za Kati Karne za 15 na 16 zilikuwa muhimu katika historia ya Ukristo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Huko Asia ya Kati jeshi la Wamongolia Waislamu chini ya kiongozi Timur liliteka na kuharibu nchi nyingi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Makanisa yalichomwa moto popote Asia ya Kati na Uajemi mpaka Palestina.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

(Wakaharibu vilevile nyumba za dini nyingine kama Wabuddha au Wahindu).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1453 mji mkubwa wa Bizanti ukatekwa na jeshi la Waturuki Waislamu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ulikuwa mwisho wa Dola la Roma lilivyoendelea katika eneo la mashariki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tangu muda ule Wakristo wote wa Mashariki ya Kati wameishi chini ya Waislamu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Waturuki wakaendelea kuingia Ulaya ya Kusini-Mashariki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa muda wakatawala eneo la nchi za Ugiriki, Bulgaria, Romania, Masedonia, Serbia, Albania, Montenegro na Hungaria za leo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ukristo wa Kiorthodoksi ulibaki huru katika nchi za Urusi na Ethiopia tu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini Hispania wafalme Wakatoliki walifaulu kuwafukuza Waarabu kutoka rasi ile.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tangu mwaka 711 hadi 1491 sehemu za Hispania na Ureno zilikuwa chini ya Waarabu Waislamu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baadhi ya wenyeji walisilimu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kumbe 1491 mji wa mwisho uliotawaliwa na Waarabu ulitekwa, na mfalme wake akakimbilia Moroko.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wakristo wa nchi hizo walichukua nafasi ya kulipiza kisasi kwa mateso yote ya nyuma.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Waislamu waliobaki walilazimishwa kubatizwa, wengine waliuawa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ingawa uhusiano kati ya mataifa ya Waislamu na ya Wakristo ulikuwa mgumu yaliendelea kufanya biashara.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa jumla Waarabu walikuwa na ujuzi zaidi katika mambo ya elimu na ufundi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vilevile walifaulu sana katika biashara.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ni Waarabu walionunua bidhaa kule India na kuzipeleka mpaka Italia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wazungu walisikitikia sana bei kubwa ya bidhaa hizo na hasa faida kubwa ya wafanyabiashara Waislamu lakini wakazinunua kwani wenyewe walishindwa kuzitengeneza.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika kipindi kilekile mawazo mapya yalienea duniani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Anguko la Bizanti mwaka 1453 lilisababisha wasomi wengi wa mashariki kukimbilia Ulaya Magharibi wakileta vitabu vyao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wataalamu walianza kusoma tena vitabu vya Wagiriki na Waroma wa kale.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Elimu ilisonga mbele.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hasa mijini shule ziliundwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mjerumani kwa jina Gutenberg alitengeneza mashine ya kwanza ya kupiga chapa vitabu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo vitabu vilianza kupatikana kwa urahisi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Habari zikazunguka haraka kati ya nchi na nchi, hali isiyojulikana karne nyingi tangu anguko la Dola la Roma.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Yakaanza kusambaa tena mafundisho ya kale kuwa dunia si tambarare lakini mviringo kama chungwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Alijitokeza nahodha Mwitalia kwa jina Kristoforo Kolombo aliyetaka kujaribisha mafundisho hayo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ikiwa dunia kweli ina umbo la chungwa inawezekana kuelekea magharibi kutoka Hispania na kufika mashariki katika Bara Hindi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa njia hiyo inawezekana kufanya biashara moja kwa moja na nchi tajiri za mashariki bila kuwapa faida wafanyabiashara Waarabu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mfalme wa Hispania akampa Kolombo fedha za kuandaa meli tatu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1492 Kolombo akaondoka Hispania akakuta bara jipya magharibi lililoitwa baadaye Amerika.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

(Mwenyewe alifikiri amefika Bara Hindi, hivyo akawaita wenyeji "Wahindi" na visiwa alipofika mwanzoni mpaka leo huitwa "West Indies" = India Magharibi).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wahispania walipora utajiri wa mataifa ya Amerika yaliyokosa silaha za kushindana nao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Utajiri huo mpya ulisaidia maendeleo ya Ulaya kupiku yale ya mataifa ya Waislamu na ya Asia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Urekebisho wa Kikatoliki na Matengenezo ya Kiprotestanti  Umoja halisi wa Kanisa unaweza kupatikana tu katika ukweli wa Injili ya Yesu Kristo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ni habari mbaya kwamba katika karne ya 16 kuupigania ukweli huo kulivunja umoja wa Ukristo wa magharibi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Haiwezekani kushangilia mafarakano ya wafuasi wa Yesu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Yale ya karne hiyo yalitokana na kuelewa tofauti kweli za imani ya Kikristo na yalikuwa na ukali kwa sababu pande zote zilisadiki kwamba kushikilia kwa usahihi ufunuo wa Mungu ni suala la wokovu wa milele.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa mfano, Martin Luther aliandika, «Sikubali mafundisho yangu yahukumiwe na yeyote, hata kama ni malaika.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Asiyekubali mafundisho yangu hawezi kufikia wokovu».[1]


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Pamoja na hayo, mambo mengi yalichangia farakano, si teolojia tu, bali siasa, uchumi, jamii na utamaduni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wakati huo mara nyingi hoja za imani na malengo ya kisiasa vilichanganyikana: wanasiasa wengi walitumia hoja hizo ili kufikia malengo ya kiutawala, na vilevile wanateolojia walitumia siasa kutetea mafundisho yao ili kuvuta watu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ndiyo sababu Luther alichorwa kama shujaa wa taifa la Ujerumani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mara nyingi pande zote zilipotosha maana ya wapinzani na kuwachora vibaya wakivunja amri ya nane inayokataza uongo dhidi ya jirani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hata waliojitahidi kusema ukweli tu juu ya wengine kwa kawaida hawakujitahidi vya kutosha kuelewa msimamo wao na kuona kwamba pengine si mbaya zaidi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kila mmoja alitaka ushindi akachangia ugomvi uliorithishwa kwa vizazi vilivyofuata.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo, kilichosababisha zaidi farakano si masuala ya imani yaliyojadiliwa na Waprotestanti, bali lawama zao dhidi ya hali mbaya ya Kanisa la wakati huo iliyokuwa inakera wengi na kuwaelekeza kuunga mkono urekebisho.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hapo kale neno hilo (kwa Kilatini reformatio) lilihusu badiliko la hali mbaya iliyopo ili kurudia hali nzuri zaidi ya awali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika Karne za Kati lilitumika mara nyingi kwa marekebisho ya umonaki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika karne ya 15 haja ya urekebisho ilionekana wazi si tu kwa mashirika ya kitawa bali kwa Kanisa lote.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hasa Mtaguso wa Konstanz (1414-1418) ulidai kabisa ufanyike «katika kichwa na katika viungo».


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini kwa jumla mitaguso yote ya Karne za Kati na mikutano mingi ya Bunge la Dola la Ujerumani ililenga urekebisho wa Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa kweli Karne za Kati zilikuwa na mchanganyiko wa mambo yaliyopingana: ibada za nje tu na za dhati kabisa; teolojia iliyoelekeza kutenda kwa msingi wa nipe nikupe na hakika ya kwamba binadamu anategemea kabisa neema ya Mungu; kutojali wajibu hata upande wa viongozi wa Kanisa na marekebisho safi ya mashirika ya kitawa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Karne XV ilikuwa kipindi cha umotomoto wa pekee katika Kanisa, ambapo walei wengi zaidi na zaidi walipata elimu nzuri, hivyo walitamani hotuba bora na mafundisho ya kuwasaidia kuishi Kikristo zaidi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Luther aliitikia haja hizo zilizomgusa sana kama mtu wa wakati wake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwenyewe alitumia kwa nadra neno urekebisho, lakini likaja kuwa jina la kawaida la matukio yale mengi ya miaka 1517 - 1555, yaani kuanzia uenezi wa hoja 95 za Martin Luther hadi amani ya Augsburg.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kati yake mabishano ya Kikanisa yaliyosababishwa na teolojia ya Luther, yalichanganyikana mapema na siasa, uchumi na utamaduni, kutokana na hali halisi ya wakati huo, mbali kuliko mwenyewe alivyofikiri.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Viongozi Wakatoliki, yaani Papa na Mfalme mkuu wa Ujerumani, waliona kwa masikitiko kutokea kwa mafarakano lakini mawazo yao yalitekwa na shughuli nyingi za siasa na vita hata wakatumia nguvu zao kushindana kati yao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwanzoni walimwona Luther kuwa padri mdogo tu apaswaye kurudishwa kwenye njia iliyo halali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Papa Leo X hakuona umuhimu mkubwa katika habari zake: mwaka 1521 akamtenga Luther katika Kanisa, halafu akapokea habari za Bunge la Ujerumani lililomhukumu Luther kuwa mzushi na adui wa taifa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Miaka 1522/1523 akafuata Papa Adriano VI: akiona uenezaji wa haraka wa mafundisho ya Luther kila mahali akakiri Kanisa lilikuwa na makosa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini uongozi wake ulidumu muda mfupi mno.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Papa Klementi VII aliyefuata hakuwa na mawazo ya kiroho, akashughulikia zaidi siasa akipigana vita na Mfalme juu ya kutawala mikoa mbalimbali ya Italia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1527 jeshi la Mfalme liliteka Roma, Papa akakimbia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walipatana mwaka 1529 lakini mwaka uleule Waturuki Waislamu walifika mbele ya mji mkuu wa mfalme, Vienna.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa shida tu jeshi la Wakristo liliwashinda.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mfalme Karolo V wa Ujerumani alikuwa pia Mfalme wa Hispania.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1521 jeshi la Wahispania liliteka Meksiko, baadaye Peru katika Amerika Kusini.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Dhahabu na fedha za huko zilianza kuletwa Hispania.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mfalme hakuwa na muda wala nguvu kushindana na sehemu kubwa ya makabaila wa Ujerumani waliomuunga mkono Luther.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kivulini mwa matokeo hayo mafundisho ya Waprotestanti yalienea haraka pande nyingi za Ulaya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kuanzia mwaka 1530 ilikuwa wazi kwamba farakano limetokea, likitenga na Papa sehemu kubwa ya Ulaya Kaskazini pamoja na matengenezo yenyewe kuvunjikavunjika katika madhehebu mbalimbali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Sasa sauti ya wale waliodai urekebisho ndani ya Kanisa Katoliki ilisikika zaidi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Papa Paulo III akachukua hatua mbili: kwanza aliandaa mtaguso wa maaskofu wote halafu aliimarisha Baraza la Ulinzi wa Imani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ofisi hiyo ilikuwa na kazi ya kufuatilia habari zote za upinzani dhidi ya Kanisa Katoliki na kuomba serikali zilizokuwa mikononi mwa Wakatoliki kugandamiza wote waliotaka kufuata mafundisho ya Luther na wenzake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baraza hilo lilikuwa na nguvu sana: kwa jumla lilifaulu kufuta vikundi vyote vya Wainjili katika nchi kama Italia, Ureno na Hispania.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini ugandamizaji huo uliongeza uchungu kati ya madhehebu ukasababisha ugandamizaji wa Wakatoliki katika maeneo ya Walutheri na ya Wareformati.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Chombo kingine kilikuwa "Orodha ya vitabu vilivyopigwa marufuku" kwa kila Mkatoliki asivisome, navyo havikuruhusiwa katika nchi katoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Orodha hiyo ilifutwa rasmi na Papa Paulo VI mwaka 1965.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Chombo kingine muhimu zaidi cha urekebisho wa Kikatoliki kilikuwa Shirika la Yesu, jumuia ya mapadri iliyoongozwa na "Jenerali" wake akitumia nidhamu ya kijeshi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwanzilishi wake ni Ignas wa Loyola, Mhispania ambaye alikuwa mwanajeshi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1521 alijeruhiwa vibaya vitani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Alipokaa hospitalini muda mrefu akasikia wito wa Mungu uliobadilisha maisha yake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kisha kuacha jeshi, akamtolea Bikira Maria upanga wake akawa "Mwanajeshi wa Kiroho".


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Alifuata kwa juhudi zote maisha ya kiroho na kutunga Mazoezi ya Kiroho ili kuongoza watu wamfuate Yesu Kristo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1534, Ignas alikusanya vijana sita wakaweka nadhiri za ufukara, useja mtakatifu na utiifu, halafu ile ya kumtii daima Papa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kisha kusoma teolojia akapadrishwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Akakusanya kikundi cha marafiki akiwaongoza kujenga maisha ya kiroho kwa njia ya mazoezi ya pekee.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wote walifuata utaratibu uleule.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kila mwaka walikutana kwa kipindi cha sala, kutafakari na kusoma kilichofuata hatua au mbinu maalumu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wengi walianza kumfuata na chama chake kikakubaliwa na Papa mwaka 1540.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Shabaha kuu ilikuwa kutetea Kanisa chini ya Papa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kila mwanachama alitakiwa kuwa na elimu ya juu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo Kanisa Katoliki liliimarika katika teolojia, jambo lililowahi kukazwa zaidi na Waprotestanti.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mapadri Wajesuiti walifanya hasa kazi ya ualimu wakiunda shule na kufundisha vijana elimu pamoja na upendo kwa Kanisa Katoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mkazo mwingine ulikuwa kufufua utaratibu wa maungamo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Popote Ulaya Wajesuiti walikuwa washauri hasa wa watawala Wakatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Waliposikiliza ungamo la dhambi zao walipata nafasi nzuri ya kuwapa mawazo na kusababisha hatua za serikali dhidi ya Waprotestanti.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo kwa athari ya Wajesuiti polepole Uprotestanti ulirudi nyuma katika nchi za Ulaya ambako wakazi wengi walikuwa wameanza kufuata mafundisho ya Martin Luther na Calvin lakini watawala walikuwa bado Wakatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mbali nao, mashirika mengine yalifanya kazi kubwa ya kuzuia uenezi wa Uprotestanti, kuanzia Wafransisko waliowahi kutambua hatari kabla ya viongozi wa Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baadaye ulikuwa hasa urekebisho wa Wakapuchini uliorudisha wengi katika Kanisa Katoliki kwa upole, usikivu na ushuhuda wa maisha safi yenye kujitosa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Miaka 1545-1563 maaskofu wa Kanisa Katoliki walikutana Trento, Italia kaskazini, wakajadiliana juu ya mafundisho na hali ya Kanisa, wakachukua hatua za kuondoa matatizo na kuimarisha imani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Maazimio yake makuu yalibaki muhimu mpaka karne ya 20: a) Msingi wa imani ni Biblia pamoja na mapokeo ya Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

b) Sakramenti ziko saba.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

c) Juu ya kuhesabiwa haki (jinsi ya kupata wokovu) ni kwamba mwanadamu hahesabiwi haki kwa sababu ya matendo yake mema bali kwa neema ya Mungu, lakini lazima mwanadamu ashiriki katika kupokea na kutumia neema hiyo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

d) Kanisa peke yake lina mamlaka ya kueleza maana ya Biblia; Mkristo asijisomee bila mwongozo wa Kanisa; toleo pekee la Biblia linalofaa ni lile linalotolewa na Kanisa Katoliki katika lugha ya Kilatini (lililoitwa "Vulgata" - pamoja na vitabu vya "Deuterokanoni" vilivyotengwa na Luther).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

e) Kufuta maovu katika Kanisa: kampeni za kuuza vyeti vya rehema, malipo ya maaskofu kwa Papa ili awathibitishie cheo, askofu kuwa na majimbo zaidi ya moja (walivyofanya zamani kwa sababu ya mapato).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

f) Mapadri wawe na elimu, wote wapitie masomo ya seminari, kila mmoja afuate utaratibu wa kusoma Biblia kila siku, mahubiri yawepo katika kila Misa ya Jumapili.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

g) Itungwe Katekisimu ya kwanza ya Kanisa Katoliki, pamoja na vitabu vipya vya liturujia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa jumla Mtaguso wa Trento ulishindwa kuwavuta Wainjili warudi, lakini uliendeleza urekebisho wa Kanisa Katoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika nchi zilizobaki chini ya Roma Kanisa lilipata nguvu tena kwa kuimarisha mafundisho ya kale pamoja na kuondoa kasoro mbalimbali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hata hivyo haikuwezekana kufuta farakano lililotokea tayari.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vita kati ya madhehebu ya Kikristo  Karolo V, Kaisari wa Dola Takatifu la Kiroma, aliendesha Vita vya Schmalkald (1546-1547) dhidi ya maeneo ya Walutheri yaliyokuwa ndani ya dola hilo kubwa la Ujerumani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lengo lake lilikuwa kuwalazimisha watawala wadogo waliowaunga mkono Walutheri wafute matengenezo yote.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwanzoni alishinda (20 Julai 1547); kwenye Bunge la Augsburg (1547-1548) alidai Walutheri wakubali kuwa chini ya maaskofu na Papa wa Kanisa Katoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ingawa aliruhusu ndoa ya mapadri na kupokea ekaristi kwa maumbo yote mawili (mkate na divai), maitikio hayakuwa mazuri hata kidogo: kukawa na vurugu kubwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1552, baada ya njama ya watawala hao dhidi ya Karolo V, vilianza tena vita ambavyo vilimlazimisha kukimbia Austria.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hatimaye watawala Walutheri walipatana na mwanae, mfalme Ferdinand III.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo jaribio la kufuta Ulutheri kijeshi lilishindikana kabisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vita vilimalizika mwaka 1555 kwa amani ya Augsburg.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mapatano hayo yalilenga kuwezesha wananchi wenye imani tofauti waishi katika taifa lilelile.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Watawala walipewa haki ya kuwachagulia madhehebu ya dini raia wao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wasiokubali kufuata imani ya mtawala, walipewa tu haki ya kuhamia eneo lingine ambapo mtawala wake alikuwa na imani yao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo katika Dola la Kijerumani yalikubalika rasmi maeneo yaliyoshikilia Ungamo la Augsburg na yale yaliyobaki katika Kanisa Katoliki, lakini si wenye imani tofauti na hizo mbili, kama vile Wareformati na Waanabaptisti.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Amani ya Augsburg kwanza ilifaulu kuleta mahusiano imara upande wa siasa, lakini baadaye haikuweza kuzuia mlipuko wa vita vikali vya karne XVII: vita vya miaka 30 (1618-1648).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Madola ya Ujerumani yalipigana kati yao, na nchi za nje zilishiriki zikiwemo Hispania, Ufaransa, Uswidi, Uholanzi na Denmark, lakini mapigano yake yalitokea hasa katika Ujerumani kwenye eneo la Dola Takatifu la Kiroma.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ni kwamba uhusiano kati ya madhehebu ya Kikristo ulikuwa mbaya kwa muda mrefu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Karibu katika kila nchi Wakristo walilazimishwa kufuata madhehebu rasmi, ama Ukatoliki ama Ulutheri.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ikiwa mtawala fulani aliona vema kukubali mawazo ya Luther mapadri wote walipewa chaguo la kufuata Ulutheri au kuhama nchi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vilevile baada ya kifo chake ikiwa mtawala aliyefuata alikuwa na msimamo tofauti, mapadri wakarudi na wachungaji wa Kiinjili wakafukuzwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Raia hawakuulizwa wenyewe wanasadiki nini, isipokuwa katika miji iliyojitawala na kuwa na utaratibu wa kidemokrasia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini hata mijini huko haikuwa kawaida kuruhusu madhehebu mawili mahali pamoja.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mafundisho ambayo kwetu leo yanaonekana kuwa na tofauti ndogo yaliweza kumfikisha mtu gerezani au hata kifoni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Uhusiano mbaya ulikuwepo vilevile kati ya wafuasi wa Luther na Wareformati.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katekisimu zao zilitumika kama bendera.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walishutumiana kuwa wazushi wasioelewa vizuri kiini cha imani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kilichofuata ni kipindi cha vita vya kidini kule Ulaya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kilele kilikuwa Vita vya Miaka 30 ambavyo vilianza kule Bohemia na Moravia kwa sababu watawala wadogo waliokuwa karibu na Umoja wa Ndugu walijaribu kumpindua Mfalme Mkatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vita hivyo vilianza kama mapigano ya kidini kati ya madhehebu tofauti ya dola moja la Ujerumani, lakini viliendelea kuwa vita vya Ulaya nzima ambako nchi ya Wakatoliki kama Ufaransa ilishikamana na Uswidi ya Kiprotestanti dhidi ya Kaisari Mkatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vita hivyo vilileta uharibifu mkubwa mno katika Ujerumani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kuna makadirio ya kwamba karibu theluthi moja ya wakazi wote walikufa kutokana na mauaji, njaa na magonjwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika maeneo ya Ujerumani ya Kusini zaidi ya nusu ya watu walipotea.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wanajeshi walikuwa askari wa kukodiwa ambao mara nyingi hawakulipwa bali walipewa uhuru wa kutwaa kwa mabavu chochote walichotaka.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Uchovu ulileta majadiliano juu ya amani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1648 wawakilishi wa wafalme walipatana katika amani ya Westfalia kuhusu kanuni za amani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Madhehebu matatu yaliyokubaliwa Ulaya ni Wakatoliki, Walutheri na Wareformed; mengine (kama Waanabaptisti na Umoja wa Ndugu) yaliangaliwa kuwa ya kizushi popote.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kila mtawala aliamua kwa dola lake ni yapi kati ya madhehebu matatu halali yatafuatwa lakini raia walikuwa na haki ya kutoka katika nchi kama mtawala alikataa dini yao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Sheria ilikuwa: "Cuius regio, eius religio" (mwenye nchi ni mwenye kuamua dini) Katika maeneo kadhaa Wakristo wa madhehebu tofauti walipewa ustahimilivu, lakini katika maeneo mengine walipaswa kuhamia nchi ya madhehebu yao au kufuata madhehebu rasmi ya nchi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ikiwa mtawala atabadili madhehebu baadaye wananchi wataruhusiwa kuendelea walivyozoea.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Uholanzi na Uswisi zilitoka katika Dola Takatifu la Kiroma kama nchi huru za pekee.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mfalme wa Uswidi alitwaa maeneo makubwa katika Ujerumani ya Kaskazini Kumbe mapatano hayo yaliunda ramani ya kimadhehebu kule Ulaya yenye maeneo ya Wakatoliki, Walutheri au Wareformati watupu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Jumuiya ndogo ziliendelea kugandamizwa wakapata ustahimilivu mahali pachache.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo wafuasi wa madhehebu madogo walilazimika kuficha imani yao au kuhamahama katika Ulaya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wakati ule nafasi mpya ilitokea: Mfalme wa Uingereza alikuwa na makoloni Marekani lakini alikosa watu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Akatafuta walowezi kwa ajili ya makoloni yake akiwaahidia wote kwamba watapata shamba pamoja na uhuru wa dini.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo watu kutoka nchi nyingi za Ulaya walianza kuhamia Marekani, hasa wale waliokosa uhuru huo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mpaka leo nchi mbalimbali za Ulaya zinafuata hasa madhehebu moja, na Marekani ina madhehebu makubwa ambayo hayana wafuasi wengi Ulaya, k.mf. Wabatisti.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Umisionari kupamba tena  Wakati wa matengenezo na mafarakano ulikuwa pia kipindi kilicholeta habari za nchi mpya kwa watu wa Ulaya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mataifa ya Wahispania na Wareno yalijenga aina mpya za meli zilizoweza kusafiri kote duniani hata kuvuka bahari kubwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wafanyabiashara na wanajeshi wao walizunguka pande zote za dunia wakiambatana na mapadri wao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hao walikutana na wenyeji wengi wa nchi mbalimbali wasio Wakristo, au walikuwa Wakristo lakini si washiriki wa Kanisa Katoliki (kama Waethiopia au Wahindi wa Kusini).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wakaanza kuwaeleza imani, wakahubiri mbele ya Mfalme wa China, mbele ya Negus Negesti wa Ethiopia na mbele ya watawala wa Amerika Kusini.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tatizo la misheni hizo lilikuwa kwamba liliambatana na uenezaji wa kijeshi wa Hispania na Ureno.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hasa Amerika wamisionari walijikuta kati ya mahitaji ya walowezi, waliotaka kuhudumiwa kiroho, na mahitaji ya wazalendo, waliogandamizwa vibaya na walowezi walewale.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Serikali ya kikoloni ilikuwa vilevile serikali ya mfalme Mkatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Haikuwa rahisi kwa wamisionari kutofautisha kati ya pande hizo mbili.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mara nyingi Kanisa lilibariki tu utawala wa kikoloni uliogandamiza wenyeji.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini mara kwa mara walijitokeza Wakristo wengine waliopinga unyama na kuleta taarifa za kweli kule Ulaya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mmojawao alikuwa Askofu Bartolomeo Las Casas aliyewashtaki walowezi Wahispania kwa sababu waliua wenyeji wengi wakiwalazimisha kufanya kazi zao migodini na mashambani bila kujali afya zao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Akafaulu kuleta sheria zilizolinda Waamerika na kupunguza ukali dhidi ya watumwa, lakini walowezi walijaribu kumwua.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Zaidi tena Wajesuiti walijaribu kuwalinda Waindio wa Paraguay wakiwakusanya katika vijiji vya ujamaa vilivyojitegemea kiuchumi na hata kisiasa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini walishtakiwa na walowezi majirani waliotaka kuwinda watumwa, ati wanadhoofisha utawala wa kikoloni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mwishoni Wajesuiti walifukuzwa na serikali, na vijiji vya Wakristo wenyeji waliharibiwa na wawindaji wa watumwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kule Asia mapadri wa Shirika la Yesu walifaulu kupanda mbegu ya Injili mpaka Japani na China.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walijitahidi kupatanisha Injili na utamaduni wa nchi hizo ambao ni tofauti na desturi za Ulaya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini uongozi wa Kanisa kule Roma uliwakataza wasitumie mbinu hizo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo Wakristo wa Japan walionekana kufuata dini ya kigeni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa sababu hiyo waligandamizwa, ila wachache walishika imani yao kwa siri mpaka kutokea kwa uhuru wa dini katika karne ya 19.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kati ya wote anakumbukwa hasa Fransisko Saveri (Francisco de Jasso y Azpilicueta) (Javier, Navarra, leo nchini Hispania, 7 Aprili 1506 - kisiwa cha Shangchuan, China, 3 Desemba 1552), padri wa Shirika la Yesu, ambalo alichangia kulianzisha pamoja na Ignas wa Loyola.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baadaye alitangaza Injili katika nchi nyingi za Ulaya, Afrika na Asia hata akawa kati ya wamisionari maarufu zaidi ya historia ya Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kati ya miaka 1500 na 1850 wamisionari Wakatoliki walihubiri kwenye pwani ya Afrika, hata Afrika Mashariki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walifuata uenezi wa Wareno waliojaribu kutawala pwani hiyo kama vituo vya biashara kati ya Ulaya na Bara Hindi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ustawi wa pekee ulipatikana katika ufalme wa Kongo (kusini kwa mto huo) ambapo Wakristo walifikia kuwa 50% za wakazi wote, na kati yao alipatikana askofu Mwafrika wa kwanza kutoka Kusini kwa Sahara, Dom Enrique.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kutoka kwa makao yao ya Sofala na Msumbiji walijaribu pia kutawala biashara ya dhahabu iliyochimbwa katika eneo la Mwene Mtapa (Zimbabwe).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kati ya matunda bora ya uinjilishaji huo wanakumbukwa "Mashahidi wa Mombasa" waliomfia Yesu mwaka 1631.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mizizi ya Kanisa Afrika ilikauka tena mnamo karne za 16-18 kwa sababu ya kuingiliana kwa hotuba ya Injili na siasa ya ukoloni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Udhaifu wa kibinadamu uliongezea ugumu wa mazingira na hali ya hewa kwa ajili ya wamisionari kutoka Ulaya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Upietisti  Upietisti (kwa Kiingereza Pietism, kutoka neno la Kilatini pietas, yaani heshima kwa Mungu, kwa wazazi, kwa ndugu na kwa nchi asili) ulikuwa tapo lenye athari kubwa kati ya Walutheri, lakini pia kwa madhehebu mengine ya Uprotestanti, na hata kwa Wakatoliki huko Ulaya na Amerika Kaskazini[2] tangu mwishoni mwa karne ya 17.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Uliunganisha mikazo ya Kilutheri kuhusu mafundisho ya Biblia ya Kikristo na mikazo ya Kikalvini kuhusu maadili imara.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Asili yake ni Ujerumani ya leo na kazi ya Philipp Jakob Spener, mwanateolojia Mlutheri aliyesisitiza mabadiliko ya Mkristo kwa aina ya kuzaliwa upya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ingawa yeye hakudai wafuasi wake wajitenge na Wakristo wenzao, mahimizo yake yalielekea huko.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Upietisti ulienea kwanza Uswisi na nchi nyingine za lugha ya Kijerumani barani Ulaya, halafu Skandinavia na Baltiki (ulipoathiri zaidi tena utamaduni wa Kikristo kupitia watu kama Hans Nielsen Hauge huko Norway, Carl Olof Rosenius huko Sweden, Katarina Asplund huko Finland na Barbara von Krüdener katika nchi za Baltiki), na hatimaye Ulaya nzima.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kutoka huko ulipelekwa Amerika Kaskazini, hasa kwa njia ya wahamiaji kutoka Ujerumani na Skandinavia, ukaathiri Waprotestanti wenye asili tofauti ukachangia katika karne ya 18 mwanzo wa Ukristo wa Kiinjilisti, ambao leo una waumini milioni mia tatu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tapo la Upietisti ndani ya Ulutheri lilifikia kilele chake katikati ya karne ya 18, lilififia kati karne ya 19 na kutoweka Amerika mwishoni mwa karne ya 20.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hata hivyo, baadhi ya misimamo yake iliathiri Uprotestanti kwa jumla, ikimchochea kasisi Mwanglikana John Wesley kuanzisha tapo la Wamethodisti, na vilevile Alexander Mack kuanzisha tapo la Schwarzenau Brethren kati ya Waanabaptisti.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Huko Marekani, Upietisti ulitawala pia kati ya Quakers, Wakalvini, Wabaptisti, Waanglikana n.k.  Umisionari wa Kiprotestanti Tumeshaona kwamba tangu mwaka 1500 wamisionari Wakatoliki walienda sehemu mbalimbali za dunia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika karne ya 17 Waprotestanti walienea nje ya Ulaya, lakini bila kumtangaza Kristo kwa wenyeji, kwa mfano katika makoloni ya Marekani mashariki ya leo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kumbe katika 18 walianza kuiga mifano ya wamisionari Wakatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Uenezaji wa Ukristo wa Kiprotestanti ulianzishwa na Wakristo kutoka nchi za Ulaya zilizoendelea kama Uingereza, Ufaransa na Ujerumani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mapinduzi ya viwandani yaliongeza sana uwezo wa kiuchumi wa mataifa hayo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Biashara ya kimataifa ilianza kuunganisha nchi za mbali sana.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Vyombo vya usafiri kama vile meli, reli na baadaye hata ndege vilifikisha watu na bidhaa kila sehemu za dunia.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Watu walianza kupata habari za nchi zisizojulikana kwao mpaka wakati ule.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wakristo wa nchi za Ulaya walitumia mawasiliano hayo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Labda tunaweza kulinganisha hali hiyo na sera za mitume ambao walitumia njia zilizofunguliwa na biashara ya Kiroma katika karne za kwanza.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wengine waliona uwezo wao kama wito wa Mungu kwa Wakristo wa Ulaya katika karne ile hasa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mahali pengi Ulaya Wakristo hawakuridhika tena na hali ya Kanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ukristo ulikwisha kuwa sehemu ya utamaduni na jambo la kawaida.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Bila kutafakari sana, mtoto alibatizwa, akafundishwa na kupewa Kipaimara, akafunga ndoa kanisani, akawabatiza watoto wake halafu akazikwa kwa ibada.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kanisa lilikuwa kama idara ya serikali iliyosaidia taifa kuweka utaratibu wa kidini kwa manufaa ya maadili ya umma.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Serikali zilihimiza watu washiriki na kuhudhuria ibada.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wasipofika kanisani waliweza kutozwa faini.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini mazingira na hali ya maisha vilibadilika.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Watu walianza kuhamia mijini, jumuiya za vijiji zilianza kulegea na kuvunjika.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mahali pengi watumishi wa makanisa hawakujua kujibu maswali mapya ila tu kukumbusha mazoea ya kale na mila nzuri za zamani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ndiyo asili ya matapo ya uamsho yaliyotokea kwa nguvu sana.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wasioridhika na hali hiyo walikutana nje ya makanisa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika maeneo ya Kiprotestanti hali ilitegemea.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Penye uongozi wenye busara walipewa nafasi zao shirikani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Watu waliguswa upya na neno la Mungu na Roho wake, walitafuta njia mpya za kuishi na kuonyesha imani yao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hivyo vilijitokeza vyama vya kusaidia wagonjwa, wajane, mayatima na maskini.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Penye uongozi mkali uliokataa njia na mbinu mpya Wakristo walikutana na kusali katika nyumba za watu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wengine walianzisha jumuiya na madhehebu ya pekee.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini sehemu kubwa ya Wakristo wa uamsho walielewa kazi yao ya kutengeneza upya makanisa yao badala ya kuunda vikanisa vipya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika maeneo ya Wakatoliki matapo yaliyofanana na uamsho yalisababisha mara nyingi kutokea kwa shirika jipya la watawa au la walei.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Muundo wa Kanisa Katoliki unasaidia kuwapa watu wenye wito au vipawa vya pekee nafasi zao katika mashirika hayo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kanisa la Anglikana liliunda kamati ya kupeleka Injili katika nchi za ng'ambo lakini ilishughulikia hasa Waingereza waliohamia makoloni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Polepole wazalendo wachache walianza kuwaendea pia, jambo lililokuwa gumu kutokana na hali ya ukoloni wenyewe.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kanisa la kwanza la Kiprotestanti lililotuma wamisionari hasa kwa watu wasiomjua Kristo lilikuwa ni la Ndugu wa Herrnhut (Wamoravia).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika kijiji hicho kidogo cha Ujerumani waliishi wakimbizi kutoka Moravia waliopewa ustahimilivu kuanzisha upya ushirika wa Umoja wa Ndugu kufuatana na urithi wao kutoka Ucheki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walikuwa watu wa kawaida kama wakulima na mafundi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Siku moja katika mwaka 1732 walikutana na mgeni, kwa jina Antoni, mtumishi wa Mdenmark aliyemtembelea Mkuu wa Herrnhut, Ludwig von Zinzendorf.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Antoni alikuwa mtumwa mwenye asili ya Afrika aliyenunuliwa na bwana wake katika Visiwa vya Karibi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baadaye akapewa uhuru wake akasafiri pamoja na bwana wake hadi Denmark.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kwa Antoni Ndugu wa Herrnhut wakasikia kwa mara ya kwanza habari za hali mbaya ya watumwa Waafrika kule Karibi, na jinsi walivyozuiwa kusikia neno la Mungu pamoja na mateso yao mengine.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Usiku ule ndugu wawili wakasali pamoja na asubuhi yake wakamwendea Mkuu wa Herrnhut wakamwomba ruhusa ya kusafiri hadi Karibi ili wawahubirie wale watumwa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Katika sala hiyo ya maseremala wawili ilianza kazi ya misheni ya Umoja wa Ndugu (Wamoravia).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baadaye Ndugu Wamoravia waliendelea kuhubiri kule Greenland, Urusi, Nikaragua, Afrika Kusini na kati ya Waindio wa Amerika.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mawasiliano mapya yakaleta habari hiyo katika kila pembe ya dunia zisizosikika zamani kwa watu wengi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wamoravia walihubiri mahali pengi Ulaya kati ya Wakristo wa madhehebu yote bila kuwashawishi wajiunge nao lakini walieneza sana habari za misheni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Wakiitikia mfano wa Ndugu wa Herrnhut Wakristo kutoka vikundi mbalimbali vya uamsho walianza kuelewa wajibu wao wa kueneza Injili kote duniani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mnamo mwaka 1800 Wakristo Waingereza waliunda vyama mbalimbali vya misheni, kama Wabatisti mwaka 1792, Chama cha Misheni cha London mwaka 1795 na Chama cha Misheni cha Kanisa (la Kianglikana = Church Missionary Society/CMS) mwaka 1799.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Waprotestanti wa nchi nyingine za Ulaya walifuata.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mara nyingi wakati ule si viongozi wa madhehebu ya Kiprotestanti (isipokuwa kwa kiasi Waanglikana) walioendesha kazi ya misheni, kwa kuwa walijali maeneo yao tu wakikosa mtazamo wa dunia nzima kama wenzao Wakatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kumbe walikuwa walei na wachungaji wa kawaida waliounda vyama vya misheni, kuiombea kazi hiyo, kutafuta habari za nchi nyingine na kuchanga pesa wakiandaa vijana watakaokuwa tayari kuacha ndugu zao wakielekea nchi za mbali zisizojulikana nao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kanisa Katoliki na la Kiorthodoksi katika karne ya 18 Wakati Ukristo ulipozidi kuenea na kuchangamka katika bara lote la Amerika, huko Ulaya Kanisa Katoliki lilipitia kipindi cha udhaifu, hasa kutokana na mashambulizi ya falsafa ya Mwangaza dhidi yake.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Falsafa hiyo ilienea katika matabaka ya juu ya nchi nyingi na kufuatwa na serikali zake, ambazo zilianza kulibana kwa njia nyingi, hasa kwa kuzuia mashirika ya kitawa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mambo yalizidi kuwa magumu Mapinduzi ya Ufaransa yalipopiga vita dini, kuanzia Ukatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Akili ilisimikwa kama mungu mpya.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kalenda mpya ilitengenezwa ili kufuta wiki na Jumapili pamoja na sikukuu za Kikristo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Monasteri zote zilibomolewa, wengi waliuawa au kufukuzwa nchini kwa sababu ya imani yao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mali za Kanisa zilitaifishwa na mapadri walidaiwa kula kiapo cha kufuata serikali badala ya Papa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mnamo 1799 Papa Pius VI alitekwa hadi Ufaransa na hatimaye kufa kifungoni.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kiongozi wa Ufaransa, Napoleon Bonaparte, alizidi kueneza misimamo mipya katika sehemu kubwa ya Ulaya aliyoiteka.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hata Waorthodoksi walipata shida za namna hiyo hasa Urusi, ambapo mwaka 1721 Kaisari Petro I alifuta Upatriarki nchini na kuweka Kanisa moja kwa moja chini ya serikali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Ukristo katika karne ya 19  Baada ya Ufaransa wa Napoleon kushindwa (1815), nchi za Ulaya zilikubaliana kurudisha hali ilivyokuwa kabla ya mapinduzi, lakini haikuwa rahisi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Umati wa watu ulizidi kusogea mbali na dini.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baada ya mateso yao, Papa na Kanisa Katoliki walipewa tena heshima, lakini siasa iliendelea kuwa dhidi yao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kilele chake ni Kulturkampf (kwa Kijerumani: vita vya utamaduni) iliyotangazwa na Chansela Bismarck ili kuzuia umoja wa Wakatoliki wa Ujerumani na Papa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Majimbo na parokia nyingi vilibaki bila mchungaji, mapadri wengi walifungwa n.k. Kabla ya hapo, Papa Pius IX alikutanisha maaskofu mjini Roma kwa Mtaguso wa kwanza wa Vatikano (1869-1870) uliotangaza dogma ya karama ya Papa kutokosea anapotoa mafundisho ya moja kwa moja "ex cathedra".


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mtaguso ulikatishwa na jeshi la Italia lililovamia Roma na kuuteka moja kwa moja, likikomesha Dola la Papa (1870).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tukio hilo lilimkomboa Papa kutoka majukumu ya kisiasa na kumwezesha kuimarisha mamlaka yake ya kiroho duniani kote dhidi ya utaifa uliotesa Kanisa kwa karne kadhaa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Karne ya 19 iliona pia Wakatoliki kuchangamkia tena umisionari, kuanzia Wafaransa.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Jambo lingine la pekee katika Kanisa Katoliki la karne hiyo ni uundaji wa mashirika ya kitawa ya kike na ya kiume zaidi ya 2000 yaliyolenga huduma maalumu, k.mf. kuhubiri vijijini, kulea vijana, kufundisha mafukara, kuuguza wagonjwa, kuanzisha misheni, kushughulikia upashanaji habari.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mara nyingi mashirika hayo yanafanana ingawa yalianzishwa wakati na mahali tofauti, kwa kawaida chini ya askofu wa jimbo, baada ya mashirika ya zamani kuzuiwa na serikali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kati ya waanzilishi muhimu zaidi wakumbukwe Karolo Yosefu Mazenod (1782-1861), Vinsenti Pallotti (1795-1850), Antoni Maria Claret (1807-1870), Yohane Bosco (1815-1888), Daniele Comboni (1831-1881), Arnold Janssen (1837-1909).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Kati ya wanawake, Yoana Antida Thouret (1765-1826), Magdalena wa Canossa (1774-1835), Visensya Gerosa (1784-1847) pamoja na Bartolomea Capitanio (1807-1833), Fransiska Saveri Cabrini (1850-1917).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Uprotestanti uliendelea kufaidika na uamsho, ingawa huko Marekani walifikia hatua ya kuanzisha madhehebu mengi ya aina mpya, yaliyojaribu kuanza kila kitu upya kwa msingi wa Biblia, yakidharau historia yote ya Kanisa kama upotoshaji wa imani.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Miaka ya mwisho ya karne ya 19 iliona ustawi wa elimu ya Biblia iliyoongozwa na mawazo mapya kabisa yaliyoyumbisha imani ya wengi kwa kukanusha mambo yapitayo maumbile (teolojia ya Usasa).


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Karne ya 20  Wakati Ulaya ulipozidi kuachana na dini, Ukristo ulienea kwa kasi ya ajabu katika bara la Afrika, na kwa kiasi tofauti katika maeneo mengine yasiyokuwa na mapokeo hayo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mang'amuzi ya kimisionari yalifanya Wakristo watambue upya haja ya umoja kati yao.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Walianza Waprotestanti (Kongamano la Edinburgh, 1910), halafu Waorthodoksi na Wakatoliki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Masomo ya liturujia na uchungaji pamoja na uchunguzi wa maandishi ya mababu wa Kanisa vilileta pumzi mpya katika madhehebu mbalimbali.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Mtaguso wa pili wa Vatikano (1962-1965) ulioitishwa na Papa Yohane XXIII ulielekeza Kanisa Katoliki kukabili vema ulimwengu wa kisasa badala ya kuulaumu tu.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Lakini karne ya 20 inakumbukwa hasa kwa dhuluma za kidini zisizowahi kutokea: hasa Ukomunisti, ulioteka Urusi ukaenea polepole hadi kutawala theluthi moja ya binadamu wote, ulipiga vita dini kwa namna zote na kuua mamilioni ya waamini, hasa Waorthodoksi.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Hatimaye, chini ya Papa Yohane Paulo II, wa kwanza kutoka mataifa ya Kislavi, Wapolandi walifaulu kuangusha serikali ya Kikomunisti, wakifuata na wenzao wa nchi zote za Ulaya Mashariki.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Baada ya hapo, Ukristo uliamka upya katika nchi hizo.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Tanbihi  Marejeo Bowden, John.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Encyclopedia of Christianity (2005), 1406pp    Carrington, Philip.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

The Early Christian Church (2 vol. 1957) ;  ;    Holt, Bradley P. Thirsty for God: A Brief History of Christian Spirituality (2nd ed. 2005) Johnson, Paul.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

History of Christianity (1979)    ;  Livingstone, E. A., ed.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church (2nd ed. 2006)  online at  MacCulloch, Diarmaid.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

Christianity: The First Three Thousand Years (2010) McLeod, Hugh, and Werner Ustorf, eds.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

The Decline of Christendom in Western Europe, 1750-2000 (2003) 13 essays by scholars;  McGuckin, John Anthony.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

The Orthodox Church: An Introduction to its History, Doctrine, and Spiritual Culture (2010), 480pp  McGuckin, John Anthony.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

The Encyclopedia of Eastern Orthodox Christianity (2011), 872pp  Stark, Rodney.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

The Rise of Christianity (1996) Tomkins, Stephen.


Question: Je,Yohane Hus aliandika vitabu ngapi?

Historia ya Kanisa

A Short History of Christianity (2006)  Viungo vya nje  !


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Ngamia ni wanyama wakubwa wa jenasi Camelus katika familia Camelidae inayowajumlisha pamoja na lama na vikunya wa Amerika Kusini.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Spishi Camelus dromedarius, Ngamia Nundu-moja (Dromedary) Camelus bactrianus, Ngamia Nundu-mbili (Bactrian camel) Makazi Spishi zote mbili wamezoea kuishi katika mazingira yabisi kama jangwa au nusu jangwa.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Ngamia nundu-moja anapatikana katika Uarabuni, Mashariki ya Kati hadi Pakistani, Afrika ya Kaskazini, Somalia na kaskazini ya Kenya.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Katika karne ya 19 walipelekwa Australia walipozoea haraka; kwa sasa takribani ngamia pori 700,000 wako kule.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Spishi hii inavumilia joto kali lakini pia baridi za usiku kwenye Sahara.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Anaweza kubadilisha halijoto ya mwili wake kati ya sentigredi 34 na 41 kulingana na mazingira.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Ngamia wa Asia yuko katika kanda inayoanzia Anatolia hadi Manchuria kaskazini mwa China.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Amezoea zaidi baridi ya Asia ya Kati; wakati wa majira barafu halijoto ya mazingira inafikia -30°C.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Joto kali inampa matatizo kidogo na kumchelewesha.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Spishi zote mbili zinakutana katika nchi kadhaa, kuanzia Uturuki, Uajemi, Afghanistan hadi Pakistani.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Mwili Umbile lao limelingana na mazingira ya jangwani.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Miguu ni mipana na kuzuia wasizame chini kwenye mchanga.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Nywele ni ndefu, hivyo zinakinga dhidi ya joto na baridi.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Nundu ni mahali pa stoo ya akiba ya mafuta; kama ngamia anapitia mahali pasipo chakula anatumia mafuta kwa nishati ya mwilini.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Hahitaji kula kwa kipindi hadi siku 30.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Wanaweza kushika lita 100–150 mwilini na kuendelea jangwani bila kunywa maji kwa wiki mbili.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Penye majani mabichi ya kutosha, na kama joto si kali mno, ngamia anaweza kuendelea bila kunywa kwa wiki kadhaa.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Shingo ni ndefu kwa sababu kwa chakula anapendelea majani ya miti na vichaka.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Maisha  Ngamia ni wanyama wa kijamii na kwa asili huishi katika makundi ya dume mmoja na majike kadhaa.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Siku hizi kuna ngamia wa Asia mamia kadhaa kwenye pori ambao ni mabaki ya ngamia pori wa zamani.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Wako China na Mongolia.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Ngamia nundu-moja si wanyama wa pori asilia tena; inaaminiwa walitokea Uarabuni.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Lakini kuna wanyama waliotoroka huko Australia na Amerika wanaoishi peke yao, hawafugwi.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Ngamia na binadamu Ngamia wamefugwa na binadamu tangu miaka 5,000–6,000 iliyopita.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Leo hii  mifugo hao ni takriban milioni 19 na idadi kubwa, yaani milioni 14, wako Afrika, milioni 7 pekee nchini Somalia na milioni 3.3 nchini Sudan.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Watu hufuga ngamia kwa kubeba watu na mizigo.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Nywele zao ni aina ya sufu inayotumiwa kutengenezea mashuka, mahema na pia vitambaa vya nguo.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Wanachinjwa kwa nyama yao.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Ngamia hukamuliwa pia kama ng'ombe.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Katika nchi yabisi kiasi cha maziwa yao yanalingana na ya ng'ombe.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Katika miaka ya nyuma Wamasai wa Kenya na pia Tanzania wameanza kufuga ngamia baada ya kuona ya kwamba ng'ombe zao walikufa wakati wa ukame lakini ngamia waliendelea kuishi na kutoa maziwa.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Ngamia anachukua chakula chake kwenye mti wenye mizizi mirefu kushinda manyasi yanayoliwa na ng'ombe.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Kwa sababu hiyo manyasi hukauka haraka wakati wa ukame kuliko majani ya miti.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Katika Biblia Katika mazingira ambako Biblia iliandikwa, ngamia alikuwa mnyama mkubwa kuliko wote wa nchi kavu.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Ndiyo sababu alitumika katika methali mbalimbali kwa kusisitiza jambo.


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Kwa mfano, Yesu alisema, "Ni rahisi zaidi ngamia kupenya tundu la sindano kuliko tajiri kuingia mbinguni" (Mk 10:23-27).


Question: Je,ngamia hubeba mimba kwa muda upi?

Ngamia

Picha  Ngamia nundu-moja sokoni huko Nouakchott, Mauritania Ngamia wakifanya kazi ya msafara Ngamia nundu-mbili huko Kirgizia Mwenyeji wa Turkmenistan akipanda ngamia yake mnamo 1905–1915 Ngamia wawili tayari kwa safari  Tanbihi  Marejeo       Viungo vya nje      Jamii:Ngamia na jamaa Jamii:Wanyama wa Afrika Jamii:Wanyama wa Biblia Jamii:Wanyama wa kufugwa


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Historia ya Kanisa ni fani inayochunguza historia ya Ukristo na ya miundo yake mbalimbali tangu Kanisa lilipoanzishwa na Yesu Kristo katika karne ya 1 hadi leo.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kwa kawaida historia hiyo hugawanywa katika hatua nne: kipindi cha Mitume wa Yesu na Mababu wa Kanisa (karne I-karne IX) Karne za kati (karne IX-karne XV) kipindi cha marekebisho (karne XVI-karne XVIII) kipindi cha sasa (karne XIX-karne XXI) Pande mbili za Kanisa Kwa mtazamo wa imani, historia hiyo yote inaonyesha upande mmoja udhaifu na ukosefu wa Wakristo hata katika ngazi za juu, lakini pia uwezo wa neema ya Mungu wa kuleta watakatifu wapya katika mazingira yoyote.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ni kwamba kwa Wakristo, Kanisa ni kitu kizuri na muhimu sana.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ni bibiarusi wa Yesu, ni mwili wa Kristo, ni chombo cha Mungu cha kuunganisha waumini wake kwa Roho Mtakatifu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Limepewa na Mungu wito wa kuwaletea watu Neno lake.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Hivyo linatangaza Habari Njema, ambayo ni faraja kwa watu wanaotaka kukata tamaa.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Linaombea watu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Linasaidia wenye dhiki.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Linatetea haki za binadamu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ndiyo sababu ya kusema: Nasadiki Kanisa takatifu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Lakini Kanisa lina upande mwingine.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kati ya habari za siku zetu tunaweza kusikia juu ya magomvi ndani ya madhehebu fulani.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Viongozi wanaweza kushindana.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Vikundi vinaweza kujitokeza na kujitenga na Kanisa.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mambo ya hela yanaweza kupata uzito kuliko mambo ya kiroho.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Masharti ya ajabuajabu yasiyo na msingi katika imani na mafundisho ya mitume, yanaweza kuzushwa ghafla na kutangazwa kuwa ya lazima mbele za Mungu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Tukiingia katika historia ya Kanisa kwa undani tunapata habari nyingi za kusikitisha.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ni kwamba Wakristo ni binadamu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Waliopokea wokovu katika Kristo wako njiani kwenda mbinguni.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Lakini bado ni wanadamu wenye dhambi na wenye kasoro.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kasoro hizo za kibinadamu zinaonekana katika historia ya Kanisa pia.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mwanzilishi wa Kanisa  Mwanzo wa Kanisa ni kule Yerusalemu, mji mkuu wa nchi inayoitwa kwa majina mbalimbali katika historia yake ndefu, kama Kanaani, Israeli, Palestina au Uyahudi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mnamo mwaka 30 BK Yesu wa Nazareti alikufa msalabani.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Aliuawa na serikali ya kikoloni ya Kiroma.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Liwali (gavana) Mroma, kwa jina Pontio Pilato, alitoa dhidi yake hukumu ya mauti kwa sababu ya maombi ya viongozi wa Kiyahudi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Yesu alishtakiwa mbele yake kuwa anataka kujipatia cheo cha Mfalme wa Wayahudi yaani kupindua utawala wa Kiroma.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Viongozi Wayahudi wenyewe waliona kosa lake ni kwamba amejitangaza kwa uongo kuwa Masiya au Mwana wa Mungu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Lakini hilo halikuwa kosa machoni pa Waroma (ambao walikuwa Wapagani), hivyo wakatumia mashtaka yaliyoeleweka mbele za Pontio Pilato.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Biblia ya Kikristo inatuambia jinsi wafuasi wa Yesu walivyoanza kukata tamaa lakini baadaye wakakutana na Yesu aliyefufuka.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Akaonana nao na kuwafundisha katika kipindi cha siku arobaini baada ya Pasaka na hatimaye akapaa mbinguni.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mwanzo wa Kanisa  Siku ya hamsini baada ya Pasaka mji wa Yerusalemu ulijaa wageni kutoka sehemu nyingi za dunia.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Walikuwa Wayahudi na watu waliovutiwa na dini yao: walikuwa wamefika kushiriki sikukuu za Kiyahudi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Siku hiyo wanafunzi wa Yesu walimpokea Roho Mtakatifu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Matokeo yake ni kwamba walitoka nje ya mkutano wao wakaanza kumshuhudia Bwana wao mbele ya watu wote.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Wengi wakasikia na wengi wakaamini wakabatizwa.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kati ya wasikilizaji wa mahubiri ya wafuasi wa Yesu walikuwepo watu kutoka Asia, Ulaya na Afrika Kaskazini, na baadhi yao wakabatizwa.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ndio mwanzo wa ushirika wa Kikristo.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Siku ile inaitwa "Pentekoste": neno hilo la Kigiriki, maana yake ni "hamsini", yaani siku 50 baada ya Pasaka.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Pentekoste ni sikukuu ya kuzaliwa kwa Kanisa.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Wote waliobatizwa siku ya Pentekoste "waliendelea kujifunza kutoka kwa mitume, kuishi pamoja kindugu, kumega mkate na kusali".(Mdo 2:42).


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

"Waumini wote waliendelea kuwa kitu kimoja na mali zao waligawana pamoja".(Mdo 2:44) "Jumuiya yote ya waumini ilikuwa moyo mmoja na roho moja.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Hakuna hata mmoja aliyekuwa na kitu chochote akakiweka kuwa mali yake binafsi, ila waligawana vyote walivyokuwa navyo.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mitume walishuhudia kwa nguvu nyingi kufufuka kwa Bwana Yesu, naye Mungu akawapa baraka nyingi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Hakuna mtu yeyote aliyetindikiwa kitu, maana waliokuwa na mashamba au nyumba walikuwa wanaviuza na kukabidhi mitume fedha hizo, zikagawiwa kila mmoja kadiri ya mahitaji yake".


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

(Mdo 4:32-35).


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ushirika wa Wakristo leo unaonekana tofauti katika mambo mbalimbali.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Tusishangae: Yesu alitumia mfano wa mbegu ndogo inayotarajiwa kuwa mti mkubwa baadaye.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Watu 120 wa kwanza wamekuwa leo 2,500,000,000!


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Picha aliyotuachia Luka si sheria ambayo ni lazima tuifuate, bali ni mfano bora tu kwetu, ambao tuzingatie kwamba kila mahali mazingira ni tofauti.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Tangu miaka 2000 Wakristo wamepata kusikia tena na tena habari hizo wakapata mawazo mazuri jinsi gani ya kujenga jumuiya ya kindugu na ya kusaidiana katika mazingira yao hapa duniani.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mpaka leo tabia kadhaa zilizotajwa katika Biblia zinakubalika kuwa alama za Kanisa:  a. kujifunza toka kwa mitume wa Yesu b. kuishi pamoja kindugu na kuwasaidia wanyonge c. kumega mkate, yaani kushiriki sakramenti d. kusali Hali ya kushirikiana mali zote haikuendelea kama utaratibu wa kawaida wa Wakristo wote.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Lakini kutokana na mfano huo zimejitokeza jumuiya mbalimbali katika maisha ya Kanisa.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Maendeleo wakati wa Mitume Wakati wa maisha ya Mitume, dhuluma zilizotabiriwa na Yesu zilianza kutoka kwa Wayahudi wasiomuamini na kutoka kwa watu wengine.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Wa kwanza kuuawa alikuwa Stefano, na kati ya Mitume Yakobo Mkubwa.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kabla ya kufa, wengi kwa kuuawa, mitume waliweka waandamizi wao, ambao kati yao walitajwa maaskofu mapadri na mashemasi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mapema ulipatikana muundo mmoja wa uongozi kila jimbo, yaani askofu mmoja akisaidiwa na mapadri na mashemasi, badala ya mitindo mbalimbali iliyojitokeza awali.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ni hasa Ignas wa Antiokia ambaye katika barua zake anathibitisha muundo huohuo kila mahali alipopitia kutoka Siria hadi Italia mwanzoni mwa karne ya 2.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Katika barua hizo Ignas anaonyesha heshima ya pekee kwa Kanisa la Roma akiandika kuwa "linasimamia upendo".


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Hiyo ilichangiwa na kwamba mjini Roma ndiko Mitume Petro na Paulo walipomfia Yesu katika dhuluma ya Kaisari Nero (64-68).


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kati ya mambo muhimu zaidi yaliyojitokeza wakati wa Mitume ni maandishi mbalimbali ambayo baadhi yake yalianza kukusanywa na katika karne zilizofuata yalikuja kuunda Agano Jipya kama sehemu ya pili ya Biblia.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Maandishi ya kwanza ni barua zilizoandikwa na Mtume Paulo na wengineo tangu mwaka 50 hivi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Tangu mwaka 65 hivi zilianza kupatikana Injili, ambazo ni vitabu juu ya maisha na mafundisho ya Yesu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Luka mwinjili aliiongezea ile ya kwake kitabu cha pili (Matendo ya Mitume) kuhusu uenezi wa Kanisa kutoka Yerusalemu hadi Roma.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Hatimaye kuna kitabu cha Ufunuo ambacho peke yake ni kwa kinabii, kikitumia mtindo wa kiapokaliptiko.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Uandishi (na halafu uteuzi) wa vitabu hivyo 27 kati ya vingine vyote ni sehemu muhimu ya maendeleo ya Kanisa chini ya Roho Mtakatifu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Baada ya hapo vitabu viliendelea kuandikwa kwa kutetea, kutangaza na kufafanua imani sahihi: hivyo havikukusanywa katika Agano Jipya, lakini ndivyo mwanzo wa teolojia kama fani maalumu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Tofauti za ufafanuzi huo, kama zile kati ya shule ya Aleksandria na shule ya Antiokia, ndizo chanzo cha mabishano yaliyochangia mafarakano makubwa yaliyotokea hasa katika karne ya 5, ingawa kuanzia mwaka 325 mitaguso mikuu ilikusanya maaskofu wengi kutoka sehemu mbalimbali ili kumaliza migogoro.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Tofauti za lugha na utamaduni, pamoja na utaifa, zilichangia sana mafarakano.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Uenezi katika karne za kwanza  Ukristo katika karne za kwanza ulienea haraka katika mabara matatu: Asia Magharibi, Afrika Kaskazini na Ulaya ya Kusini na Magharibi, mbali ya maeneo ya mbali zaidi kama Nubia, Ethiopia, Persia hadi India.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Siri mojawapo ya uenezi huo ni kuwepo kwa Dola la Roma.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Serikali yake ilitawala nchi nyingi kuanzia kando ya Sahara upande wa kusini mpaka Uholanzi na Uingereza wa leo upande wa kaskazini, halafu kutoka milima ya Mesopotamia (leo Iraq) upande wa mashariki mpaka Ureno wa leo upande wa magharibi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Watu wa Roma walifaulu kujenga dola hilo kubwa katika muda wa karne nyingi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kwa jumla walitawala kwa hekima, hivyo wakafaulu kuendelea muda mrefu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mwanzoni uraia ulikuwa kwa wakazi huru wa mji wa Roma tu, lakini polepole hata wakazi wa maeneo mengine chini ya Roma wakapewa haki za uraia.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Uwepo wa dola hilo ulisaidia sana uenezaji wa Ukristo.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ingawa watawala wake walijaribu muda mrefu kupinga imani mpya, kuwepo kwa utaratibu mmoja katika eneo kubwa hivyo kulisaidia kazi ya mitume na wahubiri wa Injili.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Sababu ni kwamba: a. katika eneo kubwa hakuna mipaka inayoweza kuzuia usafiri na mawasiliano.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ukisafiri leo kutoka Moroko kuelekea Misri unavuka mipaka minne, unahitaji paspoti na vibali vingi kila safari.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

b.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

kulikuwa na usafiri.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Merikebu zilizunguka pote katika Mediteranea zikibeba mizigo na watu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Waroma pia walikuwa hodari kujenga barabara kwenye nchi kavu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Walihitaji barabara hizo kwa matumizi ya kijeshi lakini zilisaidia pia mawasiliano mengine ya kiuchumi na usafiri.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

c.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Walitumia popote hela moja, wakawasiliana katika lugha zilezile za Kigiriki na Kilatini.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mashariki Kigiriki kilikuwa lugha ya elimu ya juu na ya biashara.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Magharibi walitumia zaidi lugha ya Kilatini.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mpaka leo lugha hizo ni muhimu kama lugha za elimu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kwa mfano maneno mengi ya sayansi (fizikia, kemia, biolojia, jiografia n.k.) yanayotumiwa katika lugha mbalimbali, asili ni ileile ya Kigiriki.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Utawala wa Kiroma ulileta kipindi kirefu cha amani na cha maendeleo ya kiuchumi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Lakini maendeleo hayo yalijengwa juu ya utaratibu mkali wa unyonyaji wa nchi na mikoa ndani ya dola.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kila sehemu wakazi walipaswa kulipa kodi.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kama kabila fulani lilijaribu kupinga utawala wa Roma wanajeshi wake wakafika haraka na kuzima ghasia.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Kwa mfano Wayahudi walipojaribu kujipatia uhuru tena mnamo mwaka 70 B.K. mji wa Yerusalemu uliharibiwa kabisa na wakazi wote wakauzwa utumwani.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Watoto wa watumwa wakawa watumwa vilevile.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Njia nyingine ya kugeuzwa mtumwa ilikuwa kutolipa madeni.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mdaiwa aliweza kushtakiwa na aliposhindwa kulipa aliuzwa mwenyewe kama malipo ya madeni yake.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Idadi ya watumwa ilikuwa kubwa: katika mikoa kadhaa ya Dola la Roma watumwa walikuwa asilimia 20 za wakazi wote.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Wengi wao walikuwa na maisha mabaya, lakini wengine waliweza kupata maendeleo na hata kupewa uhuru na mabwana wao.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Wale watumwa walifurahia sana kusikia mafundisho mapya ya kwamba kila mtu ni mtoto wa Mungu na anapendwa naye.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Wakashangaa sana kusikia ya kwamba Yesu Kristo alikufa msalabani kwa ajili ya dhambi za watu wote, na Mungu hajali sifa au cheo cha mtu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Wakiingia katika ushirika wa Kikristo waliweza kushangaa wanavyoruhusiwa kukutana na watu huru na hata matajiri.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Ibada za kipagani zilitenga matabaka ya kijamii.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Haikuwa kawaida kwa tajiri kusali pamoja na watumishi wake.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Watumwa walisikia katika ibada za Wakristo nyaraka za Mtume Paulo zinazokazia usawa kati ya Wakristo wote, akisititiza ya kwamba Wakristo wote watazamane kama ndugu na viungo vya mwili mmoja.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

"Maana katika Roho mmoja tulibatizwa sisi sote tulibatizwa kuwa mwili mmoja, ikiwa tu watumwa au ikiwa tu huru"(1Kor 12:13) Ndiyo sababu ujumbe wa Kristo ulienea hasa kati ya maskini na watumwa.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Lakini hata watu wa matabaka ya juu walivutwa na neno la Injili na mfano mzuri wa maisha ya Wakristo, uhodari wao katika mateso mbalimbali na utaratibu wao wa kusaidiana.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Dhuluma za muda mrefu katika Dola lote la Roma (64-313) Dola la Roma lilikuwa na eneo kubwa sana katika nchi zinazozunguka Mediteranea katika mabara matatu.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Mataifa mengi waliishi chini ya utawala wake.


Question: Adhabu ya kifo ilianzia nchi gani?

Historia ya Kanisa

Utawala huo ulianza kabla ya Yesu kuzaliwa ukaendelea mpaka karne ya 5 baada ya Kristo upande wa magharibi wa bahari ya Kati na hadi karne ya 15 upande wa mashariki.