Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Basi, mwishoni mwa miezi mitatu aliyokaa Korintho (Mdo 20:2-3) akijiandaa kupanda meli, yaani mwanzoni mwa mwaka 58, Paulo aliwaandikia Wakristo wa Roma ili kuandaa utume atakaoufanya katika jiji hilo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Huko Ukristo uliingia toka mwanzo kabisa, ukiletwa na baadhi ya Wayahudi wengi walioishi Roma ambao walibatizwa Yerusalemu kwenye Pentekoste ya mwaka 30.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wayahudi wote walipofukuzwa na Kaisari Klaudio (49), Wakristo wa mataifa mengine wakabaki ndio wengi, nao wakaachana na masharti mbalimbali za Kiyahudi, kama yale kuhusu vyakula.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Muda mfupi baada ya Klaudio kufa (54), Wayahudi walianza kurudi, kumbe wakakuta mabadiliko hayo makubwa ndani ya Kanisa, nao wakajiona wamewekwa pembeni kidogo, kama si kudharauliwa na Wakristo wa mataifa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mtume Paulo akijua umuhimu wa Roma, mji mkuu wa ulimwengu wa zamani hizo, aliwaandikia Wakristo wa huko barua ndefu tena nzito kuliko zote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Alitaka kuwaeleza kwa maandishi ya mpango mafundisho yake kuhusu wokovu, kwa sababu walikuwa wamesikia habari tofautitofauti juu yake bila ya kukutana naye.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pamoja na kuwaandaa hivyo wampokee vizuri, alichukua nafasi ya kuimarisha umoja wao ulioingia dosari.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Akiandika kwa utulivu mkubwa kuhusu mambo aliyokwishawaongelea kwa hasira Wagalatia, Paulo aliweza kuinua pande zote mbili za Kanisa hilo zielewe zaidi fumbo la mpango wa Mungu kwa ajili ya watu wote, na hivyo ziheshimiane kwa upendo, ulio utimilifu wa Torati.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa aliwaonya Wakristo wa mataifa wasidharau Wayahudi, kwa sababu hao bado ni wateule wa Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ingawa haina mafundisho yote ya Paulo, barua hii imechangia teolojia ya Kikristo kwa kiasi kikubwa, hasa upande wa magharibi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa namna ya pekee inajibu kinaganaga maswali kuhusu wokovu: unapatikana kwa njia gani?


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa nini Wayahudi wengi walishindwa kumuamini Yesu ili kuupata?


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa nini mataifa yameupokea badala yao?


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Aliyepata wokovu anaishi vipi?


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Je, Wayahudi wametupwa moja kwa moja?


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sehemu kuu ya barua (Rom 1:16-32; 2:1-29; 3:9-20; 3:21-31; 4:1-8; 4:23-25; 5:1-21; 6:1-14; 7:7-25; 8:1-39; 9:1-5; 11:1-36), ambayo inafuata salamu (1:1-8) na shukrani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Paulo alisisitiza kwamba wote ni wakosefu na wanaweza kuokolewa na Mungu tu: hiyo ni neema tupu, maana hakuna anayeweza kuistahili kwa juhudi zake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Neema hiyo tunaipata kwa kumuamini Yesu ambaye alikufa akafufuka kwa ajili yetu ili sisi tuishi upya kwa ajili yake tukiongozwa na Roho Mtakatifu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Chini yake Mkristo atafanya mema mengi na makubwa kuliko yale yanayodaiwa na Torati, ambayo ni njema lakini haitutii nguvu ya kuitekeleza.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Upande wa mataifa, toka mwanzo Mungu aliwapa mwongozo mwingine wa maisha, yaani dhamiri.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo pande zote mbili zilishindwa kufaidika na miongozo hiyo wakahitaji msaada bora zaidi ili kumpendeza Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Uadilifu sasa unapatikana kwa imani na ubatizo katika kifo na ufufuko wa Yesu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hiyo njia mpya ya Mungu kuwaokoa watu wote haiendi kinyume cha ahadi zake kwa Israeli ya Kale.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Paulo anathibitisha hilo kwa hatua nne akitumia madondoo mengi ya Agano la Kale.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hamzungumzii Myahudi mmojammoja, bali wote jumla; wala hazungumzii jukumu lao kuhusu kifo cha Yesu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maadili mema yatafuata kama matunda, na Paulo, kama kawaida ya Wakristo wa kwanza, baada ya ujumbe au fundisho la imani, anayaeleza hasa katika sehemu ya pili ambayo ina mawaidha mbalimbali (Rom 12:1-2,9-21; 13:8-14), yakifuatwa na taarifa, salamu na doksolojia.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa Paulo hakuwafahamu vizuri Wakristo wa Roma, maneno yake ni ya jumla na si ya mpango.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa ni kwamba madai ya Torati hayawezi kuongoza mwenendo wa Mkristo, lakini huyo anatakiwa kuzingatia anavyodaiwa hasa upendo kwa wote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maisha ya Mkristo yawe ibada kwa Mungu katika Roho Mtakatifu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Umoja wa Kanisa unamdai ajitahidi kushinda mabaya kwa mema.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kila kiungo cha mwili huo mmoja anadaiwa juhudi kwa ajili ya ustawi wa wote ili maisha yawe sadaka kwa Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Akigusa zaidi maisha ya Kanisa la Roma ya wakati huo, yaliyovurugwa na masuala madogomadogo kuhusu vyakula na sikukuu, Paulo alidai wenye nguvu watekeleze upendo kwa walio dhaifu zaidi, pamoja na busara, uelewa, mfano wa Yesu na uaminifu kwake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maelekezo hayo yanaweza kusaidia daima kukabili mvutano wowote kati ya wenye mitazamo tofauti (finyu na mpana, au wa kizamani na wa kisasa zaidi).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lengo ni ule umoja uliofundishwa katika sura nane za kwanza.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ukristo baada ya Paulo kufika Roma  Paulo kupeleka mchango Yerusalemu (Mdo 20:16-21:36) ndio mwisho wa kipindi cha utume wake mkubwa zaidi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Sura tisa za mwisho za Matendo ya Mitume zinatusimulia kinaganaga habari zake kuanzia 58 hadi 63, ambapo karibu miaka yote alikaa kifungoni akisubiri kesi (Mdo 23:12-24; 24:22-25:22; 28:11-16,23:30).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Bila ya shaka ilikuwa ya majaribu makubwa kwake, lakini ilimpa nafasi ya kutafakari mafumbo ya wokovu kwa undani zaidi tena, na ya kumshuhudia Kristo mbele ya wafalme (Agripa II na nyumba ya Kaisari) alivyotabiriwa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa Luka ni muhimu sana kwamba Paulo alifika Roma na kuanza huko kazi yake ya utume, kiasi kwamba hakuendelea kuandika kilichofuata.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hasa kwamba mwaka 64 mfalme Nero alianza dhuluma za serikali dhidi ya Wakristo zilizoendelea mpaka 313, ingawa si mfululizo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Petro na Paulo waliuawa mjini Roma kati ya mwaka huo na mwaka 68, wakiliachia Kanisa la mji huo usimamizi wa makanisa yote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kuhusu kipindi hicho tuna ushahidi wa vitabu mbalimbali vya Kipagani, vya Kiyahudi na vya Kikristo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baadhi yake ni vile vya mwisho vya Agano Jipya ambavyo tunataka kuendelea kuvichambua.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Waandishi wake pengine walitumia majina ya mitume ili kuyapa nguvu maandiko yao: inawezekana walikuwa warithi wa mamlaka yao na kuendeleza kazi zao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mkazo wa vitabu hivyo unaelekea miundo ya Kanisa (uchungaji) kuliko umisionari (uvuvi).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Katika hiyo miaka ya mwisho ya ufunuo, Wakristo wa mataifa wakazidi kuwapita wale wa Kiyahudi kwa idadi na kwa umuhimu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Nafasi ya Yerusalemu katika Kanisa ulizidi kupungua kutokana na hali ya nchi, yaani vurugu kati ya Wayahudi, Wayunani na serikali ya kikoloni.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwaka 62 Yakobo, ndugu wa Bwana na kiongozi wa Kanisa la huko, aliuawa na Wayahudi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Tangu mwaka 66 hadi 73 hao walipigania uhuru wakashindwa; mwaka 70 Yerusalemu ulitekwa tena na Waroma na kuteketezwa pamoja na hekalu lake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kuanzia hapo hadi leo dini ya Kiyahudi imebaki haina ukuhani wala sadaka; nguvu yake ni katika masinagogi inapofanyika ibada ya Neno la Mungu chini ya walimu wa sheria.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Maangamizi hayo yalizidi kutenganisha Wakristo na Wayahudi, hasa kwa sababu Wakristo wa Yerusalemu walikimbilia ng’ambo ya Yordani badala ya kupigania uhuru, halafu wakarudi mjini mpaka vita vya pili vya Kiyahudi (132-135) ambapo Waroma wakabomoa tena Yerusalemu na kuwafukuza Wayahudi wote wasiweze hata kuingia wilayani na kuona kwa mbali mlima wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua kwa Wakolosai Kanisa la mji huo wa biashara karibu na Efeso lilianzishwa na mwanafunzi wa Paulo, labda Epafra, halafu likaingiwa na mafundisho ya ajabuajabu yaliyochanganya mambo ya Kiyahudi na ya Kipagani na yaliyozingatia mno ukuu wa malaika juu ya ulimwengu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiyo sababu huenda Paulo, akiwa kifungoni Roma kati ya miaka 61 na 63, akawajibika kuliandikia barua inayoonyesha kuwa Kristo ni mkuu kuliko wote: vyote kabisa viliumbwa kwa njia yake na kwa ajili yake, tena katika ubinadamu wake umo utimilifu wote wa Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Yeye ndiye “fumbo” kwa kuwa Mungu ametimiza mpango wa wokovu kwa njia yake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hakuna sababu ya kutafuta kwingine hekima na maarifa, wala ya kujiwekea masharti ya kibinadamu yasiyosaidia kuokoka (Kol 1:13-29; 2:6-3:4; 3:5-17).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mpangilio wa barua ni kama kawaida: utangulizi, mafundisho ya imani, maonyo kuhusu uzushi, mawaidha na hatima.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua kwa Waefeso Paulo aliweza kuandika barua hii akiwa kifungoni Roma kati ya miaka 61 na 63 ili isomwe katika makanisa yote ya mkoa wa Asia Ndogo, wenye makao makuu Efeso.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mafundisho yake yanalingana na yale ya barua kwa Wakolosai ila yamechimbwa zaidi, kiasi kwamba barua hii inaonekana kuwa kilele cha teolojia ya Paulo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pamoja na kuchambua fumbo la wokovu katika Kristo, inachambua hasa fumbo la Kanisa kama mwili wa Kristo ambamo kichwa kinaeneza wokovu ulimwenguni kote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa msingi huo inasisitiza na kudai umoja kamili kati ya waamini (Ef 1:1-2; 1:17-23; 2:11-22; 3:1-21; 4:1-16).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua tatu za Kichungaji Jina hilo linajumlisha barua moja kwa Tito na mbili kwa Timotheo, ambao walikuwa washiriki wakuu wa utume wa Paulo, wakawa waandamizi wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wataalamu wanabishana sana kuhusu mtunzi wa barua hizo, wengi wakidhani zimeandikwa na mfuasi wa Paulo mwaka 95 hivi, huku wengine wakishikilia aliziandika mwenyewe, kwa msaada wa karani fulani, miaka ya mwisho ya maisha yake (63-67), ambapo baada ya kufunguliwa aliweza kusafiri tena mashariki (Ugiriki na nchi za kandokando) na pengine hata magharibi (Hispania).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua ya pili kwa Timotheo inaonekana kama wasia wake alioandika kifungoni akisubiri kuuawa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua hizo zinaitwa za kichungaji kwa kuwa ziliandikwa kwa maaskofu hao ili kuwasaidia kufanya vizuri kazi zao, hasa kwa kushika imani sahihi, kupinga uzushi, kuchagua vizuri viongozi ambao wawawekee mikono, kuchunga vema Wakristo wa aina mbalimbali, kuwa na mwongozo kuhusu ibada, n.k. Ndiyo sababu ni muhimu sana kwa miundo ya Kanisa iliyokuwa mbioni kupata sura yake ya kudumu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pamoja na hayo zinahimiza kukubali mateso kwa ajili ya Injili: ndio msimamo wa Mchungaji mwema (Tito 1:5-9; 2; 1Tim 1:18-2:10; 3:1-4:16; 6:2b-21; 2Tim. 1:3-14; 2:1-18; 3:14-17; 4:1-8).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua ya kwanza ya Petro Mtume Paulo alipokaribia kumaliza kazi yake, wengine kati ya mitume na wanafunzi wao walianza kuandika kwa uvuvio wa Roho Mtakatifu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mmojawao ni Petro, kwa msaada wa Sila, akiwa Roma karibu na kuuawa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya kufanya utume Antiokia, aliweza kwa urahisi kutembelea mikoa ya Uturuki Kaskazini wa leo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wakristo wa huko ndio walioandikiwa barua hii yenye mafundisho na ibada kuhusu ubatizo na Pasaka.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pamoja na hayo walihimizwa wasiogope maneno ya watu wengine wasiopendezwa na uongofu wao: hali ngumu ni fursa ya kulingana zaidi na Yesu mpole na mteswa (1Pet 1:1-12; 2:19-25; 3:13-5:14).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua kwa Waebrania Miaka hiyohiyo ya 60 Mkristo mwingine, mwenye asili ya Kiyahudi na elimu ya Kiyunani, aliwaandikia Wakristo wa Kiyahudi wenzake si barua hasa bali hotuba kamili iliyoambatanishwa na kipande cha barua.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hali iliyosababisha uandishi ni baadhi yao kuvutiwa tena na dini yao asili na ibada zake hekaluni: kishawishi kilikuwa kikubwa hasa kwa sababu Kanisa lilikuwa bado mwanzoni, bila ya mahali maalumu pa kusali wala ibada za fahari.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mwandishi aliwaonya kuwa wakimuasi Yesu hawamrudii Mungu aliye hai, aliyejifunua hasa katika Mwanae, bali wanamsulubisha tena kwa makusudi mazima na kustahili tu moto wa milele.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Sehemu kubwa ya maandishi hayo inalinganisha Yesu na ukuhani wake katika hekalu la mbinguni upande mmoja, na ukuhani wa Agano la Kale huko Yerusalemu upande mwingine.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hivyo mwandishi alielekeza safari ya kiroho katika imani inayofanana na ile ya watakatifu wa Agano la Kale.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa kuwa lengo halikuwa la kinadharia, bali kuhimiza uaminifu, kila baada ya kuchambua ukweli fulani aliongeza mawaidha ya kufaa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ubora wake ni kulinganisha mambo ya kale na utimilifu wake katika Agano Jipya, pia kuthibitisha ukuu wa Kristo kama kuhani wa milele (Eb 1:1-2:4; 4:11-5:10; 7:1-8:13; 10:19-11:40; 13:22-25).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Injili Ndugu Tulivyoona, kwa muda wa miaka 30 na zaidi Wakristo walitangaza habari za Yesu hasa kwa midomo, halafu kwa barua na maandishi mengineyo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lakini wakati huohuo (miaka ya 50?) baadhi yao walianza kukusanya kwa maandishi ushuhuda wa mitume na wengineo kuhusu mafundisho na maisha ya Yesu, kama vile mifano aliyoitoa, mabishano yake na Mafarisayo, na hasa mateso yake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kati yao tunaambiwa Mathayo aliandika kwa Kiaramu, ingawa hatuna hata kipande cha kitabu chake na cha vinginevyo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ila Wainjili wetu walivisoma na kuvitumia kwa kutunga vya kwao.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya Injili zao nne kupatikana, Kanisa likaacha vitabu vya kwanzakwanza hata vikapotea.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Wataalamu wengi wanakubaliana kusema Marko ndiye aliyetangulia kuandika kitabu kamili juu ya maisha na mafundisho ya Yesu kuanzia utume wa Yohane Mbatizaji hadi ufufuko wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ndiye aliyekiita kitabu cha namna hiyo Injili, hata neno hilo, lililokuwa na maana ya ujumbe kuhusu Yesu, likaja kuwa na maana mpya ya kitabu cha habari za Yesu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Marko aliandika akiwa Roma mwaka 65 hivi, mara baada ya serikali kuanza kuwatesa Wakristo, na akiwa na nia ya kuwaimarisha katika dhuluma.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Baada ya Marko, watu wawili tena waliandika vitabu kama cha kwake, wakikitegemea kwa kiasi kikubwa na kukipanua kwa habari za utoto wa Yesu, mafundisho mengi zaidi n.k. Wataalamu wanaona Injili hizo za Mathayo na Luka ziliandikwa kati ya miaka 80 na 90, hata hatujui ipi imetangulia.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mazingira ni yaleyale ya Mashariki ya Kati, labda Antiokia, ila walengwa ni tofauti.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Injili ya Mathayo iliandikwa kwa ajili ya Wakristo wa Kiyahudi wakati mabishano kati ya Kanisa na Israeli yalipozidi, na ina lengo la kuwaimarisha katika imani yao kuwa Yesu ndiye Masiya, ndiye Musa mpya.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kumbe Luka ambaye alikuwa Mpagani kwanza aliwaandikia hasa Wakristo wa mataifa akisisitiza upendo wa Yesu kwa wote, na kwa namna ya pekee kwa maskini, wakosefu na wengine waliodharauliwa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Injili hizo tatu zinaitwa “ndugu” kwa jinsi zinavyofanana katika mpangilio, katika habari na pengine katika maneno yenyewe; kwa Kigiriki zinaitwa “sunoptiki”, yaani zinazotazamika kwa pamoja.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kama tulivyoeleza, Luka aliiongezea Injili yake kitabu cha pili, yaani Matendo ya Mitume, kama mwendelezo wake, kwa kuwa aliona kazi ya Kristo inakamilishwa na Roho Mtakatifu katika ile ya Kanisa.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua ya Yakobo Kitabu kingine ambacho labda kiliandikwa miaka ya 80 kina jina la Yakobo, lakini wataalamu hawapatani kuhusu huyo ni nani, aliandika wapi na lini.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa hakika walengwa wa kitabu ni Wakristo wa Kiyahudi wenzake, lakini si barua halisi, bali ni mchanganyiko wa mawaidha yanayofuata mtindo wa vitabu vya hekima.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lengo lake ni kuhakikisha Ukristo usiishie katika mawazo mazuri, bali imani ijitokeze katika matendo mema.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lengo lingine ni kuwakuza mafukara na kuwakemea matajiri, kadiri ya mwelekeo wa Kanisa la Yerusalemu (Yak 1:1-2:26; 4:1-5:6).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua ya Yuda Hatujui vizuri mwandishi wa barua hii ni nani (ingawa anajiita ndugu wa Yakobo), wala aliandika lini  (wengi wanakisia miaka ya 80), wala aliwaandikia akina nani (barua ni kwa wote, ingawa baadhi wanahisi walengwa kuwa ni Wakristo wa Kiyahudi walio nje ya Israeli).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ujumbe ni kujihadhari na wazushi wanaobunibuni mafundisho mapya badala ya kushika imani ile iliyofunuliwa mara moja na ikatosha; ujumbe huo ulitolewa kwa kuwatukana na kuwalaani wazushi hao (Yuda 1-4, 17-25).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua ya pili ya Petro Siku hizi wataalamu wanakubaliana kukanusha barua hiyo kuwa imeandikwa kweli na Mtume Petro, wakisema ni kitabu cha mwisho kuandikwa katika Biblia (labda Roma mwaka 100 hivi).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa hakika iliandikwa baada ya barua ya Yuda, kwa sababu inatumia maneno yake mengi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Inawezekana mwandishi alitumia vilevile maneno ya Petro ambayo sasa yamepotea; kwa vyovyote aliandika kwa mamlaka yake kwa makanisa yote ili kuthibitisha mapokeo.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pamoja na kupinga uzushi, lengo la barua ni kueleza sababu gani Bwana anachelewa kurudi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mafundisho mengine muhimu yaliyomo yanahusu uvuvio wa Roho Mtakatifu juu ya waandishi wa Biblia (Paulo mmojawao), wito wetu wa kushiriki umungu, uwepo wa ulimwengu mpya baada ya huu wa sasa kuangamizwa (2Pet 1:3-11,19 21; 3:8-18).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ufunuo wa Yohane Kundi la mwisho la vitabu vya Agano Jipya linajulikana kwa jina la Yohane, kwa kuwa Injili ya nne, barua tatu na kitabu cha Ufunuo viliandikwa na mtume huyo na wanafunzi wake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Akiwa kijana kuliko mitume wenzake, Yohane alijaliwa kuishi miaka mingi na kuandika hadi miaka 70 hivi baada ya Yesu kwenda mbinguni.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Miaka hiyo yote alizidi kutafakari na kuhubiri maneno na matendo ya Bwana akitambua mafumbo mengi yaliyofichika ndani yake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Pengine alirekebisharekebisha maandiko yake mpaka mwishoni, halafu akawaachia wanafunzi wake kuyakamilisha na kuyaeneza kati ya Wakristo wa mkoa wa Efeso ambapo Yohane aliongoza Kanisa miaka mingi.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ufunuo ni kitabu pekee cha kinabii katika Agano Jipya; kilikamilika mwaka 95 hivi; lengo lake ni kuwaimarisha katika tumaini Wakristo waliozidi kudhulumiwa na serikali ya Roma.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kimejaa mafumbo kama kawaida ya mtindo wa kiapokaliptiko.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mtindo huo ni mgumu kueleweka kwa sababu mwandishi hakuweza kutamka wazi watesi watakaoangamizwa ni akina nani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Tena alipenda kusisitiza anatoboa siri za Mungu alizojaliwa kuzijua kwa njia za ajabu (njozi, malaika n.k.).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Tunahitaji kutafsiri mifano mingi (vitu, viungo, rangi n.k.) na tarakimu (saba, kumi na mbili n.k.).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kwa ajili hiyo ni muhimu kujua maana zake katika Biblia (Ufunuo umejaa madondoo ya Agano la Kale: mistari 274 kwa 404!).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mpangilio wake kwanza una barua saba kwa makanisa ya mkoa wa Efeso, halafu sura 4-22 zina unabii kuhusu mambo yajayo, yaani vita vikali zaidi na zaidi kati ya Kristo na shetani ambaye anatumia dini na serikali za Kipagani.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Ushindi utakuwa wa Kristo na Kanisa, ambao hatimaye wanachorwa kama bwanaarusi na bibiarusi katika utukufu wa Mungu.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

(Ufu 1;4-5; 12; 21-22).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Injili ya Yohane Injili hiyo ni tofauti sana na zile ndugu kwa mtindo na kwa mpangilio, kwa mafundisho na kwa habari zenyewe.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Labda Yohane alisoma walau mojawapo, asipende kurudia habari zilezile, bali kuzikamilisha na kuzisahihisha akiwa ni shahidi bora kati ya mitume wote.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Hata hivyo hakutaka kuandika kitabu cha historia tu, bali habari njema hasa kwa kuchimba ishara alizozitenda Yesu zinazotufumbulia fumbo lake mwenyewe na sakramenti zake.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Lengo ni kuwafanya wasomaji wamuamini kuwa ni Mwana wa Mungu na kwa kumuamini wapate uzima wa milele.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Injili hiyo inatudai tukomae katika maisha ya sala na kutafakari, tukizidi kumuuliza Yesu, “Wewe ni nani?”.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Katika Injili hiyo atatupa jibu moja baada ya lingine.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Kitabu kilikaribia kukamilika mwaka 90 hivi; toleo la mwisho na sura ya 21 ni kazi ya wanafunzi wa Yohane miaka kama 10 baadaye (Yoh. 20:30-31; 21:24-25).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua tatu za Yohane Ziliandikwa kati ya mwaka 90 na 100, wakati ambapo jumuia za wafuasi wa Yohane zilianza kusambaratika.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Mafundisho na lugha vinalingana na Injili ya nne.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Barua ya tatu na ya pili hazina mafundisho muhimu, tofauti na ile ya kwanza inayodai imani sahihi na maisha matakatifu ili mtu astahili kuitwa Mkristo kweli.


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Inakaza umwilisho wa Mwana wa Mungu na haja ya kuishi kwa uadilifu, na hasa kwa upendo (1Yoh 1:1-4; 2:3-11; 3:11-4:21; 2Yoh 7-13).


Question: Je,siku ya saba Mungu aliumba nini?

Historia ya Wokovu

Viungo vya nje  Jamii:Dini Jamii:Biblia Jamii:Vitabu vya Agano la Kale Jamii:Vitabu vya Agano Jipya Jamii:Ukristo


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Historia ya Kanisa ni fani inayochunguza historia ya Ukristo na ya miundo yake mbalimbali tangu Kanisa lilipoanzishwa na Yesu Kristo katika karne ya 1 hadi leo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa kawaida historia hiyo hugawanywa katika hatua nne: kipindi cha Mitume wa Yesu na Mababu wa Kanisa (karne I-karne IX) Karne za kati (karne IX-karne XV) kipindi cha marekebisho (karne XVI-karne XVIII) kipindi cha sasa (karne XIX-karne XXI) Pande mbili za Kanisa Kwa mtazamo wa imani, historia hiyo yote inaonyesha upande mmoja udhaifu na ukosefu wa Wakristo hata katika ngazi za juu, lakini pia uwezo wa neema ya Mungu wa kuleta watakatifu wapya katika mazingira yoyote.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ni kwamba kwa Wakristo, Kanisa ni kitu kizuri na muhimu sana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ni bibiarusi wa Yesu, ni mwili wa Kristo, ni chombo cha Mungu cha kuunganisha waumini wake kwa Roho Mtakatifu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Limepewa na Mungu wito wa kuwaletea watu Neno lake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hivyo linatangaza Habari Njema, ambayo ni faraja kwa watu wanaotaka kukata tamaa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Linaombea watu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Linasaidia wenye dhiki.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Linatetea haki za binadamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ndiyo sababu ya kusema: Nasadiki Kanisa takatifu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini Kanisa lina upande mwingine.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati ya habari za siku zetu tunaweza kusikia juu ya magomvi ndani ya madhehebu fulani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Viongozi wanaweza kushindana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Vikundi vinaweza kujitokeza na kujitenga na Kanisa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mambo ya hela yanaweza kupata uzito kuliko mambo ya kiroho.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Masharti ya ajabuajabu yasiyo na msingi katika imani na mafundisho ya mitume, yanaweza kuzushwa ghafla na kutangazwa kuwa ya lazima mbele za Mungu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tukiingia katika historia ya Kanisa kwa undani tunapata habari nyingi za kusikitisha.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ni kwamba Wakristo ni binadamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Waliopokea wokovu katika Kristo wako njiani kwenda mbinguni.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini bado ni wanadamu wenye dhambi na wenye kasoro.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kasoro hizo za kibinadamu zinaonekana katika historia ya Kanisa pia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwanzilishi wa Kanisa  Mwanzo wa Kanisa ni kule Yerusalemu, mji mkuu wa nchi inayoitwa kwa majina mbalimbali katika historia yake ndefu, kama Kanaani, Israeli, Palestina au Uyahudi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mnamo mwaka 30 BK Yesu wa Nazareti alikufa msalabani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Aliuawa na serikali ya kikoloni ya Kiroma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Liwali (gavana) Mroma, kwa jina Pontio Pilato, alitoa dhidi yake hukumu ya mauti kwa sababu ya maombi ya viongozi wa Kiyahudi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Yesu alishtakiwa mbele yake kuwa anataka kujipatia cheo cha Mfalme wa Wayahudi yaani kupindua utawala wa Kiroma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Viongozi Wayahudi wenyewe waliona kosa lake ni kwamba amejitangaza kwa uongo kuwa Masiya au Mwana wa Mungu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini hilo halikuwa kosa machoni pa Waroma (ambao walikuwa Wapagani), hivyo wakatumia mashtaka yaliyoeleweka mbele za Pontio Pilato.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Biblia ya Kikristo inatuambia jinsi wafuasi wa Yesu walivyoanza kukata tamaa lakini baadaye wakakutana na Yesu aliyefufuka.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Akaonana nao na kuwafundisha katika kipindi cha siku arobaini baada ya Pasaka na hatimaye akapaa mbinguni.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwanzo wa Kanisa  Siku ya hamsini baada ya Pasaka mji wa Yerusalemu ulijaa wageni kutoka sehemu nyingi za dunia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walikuwa Wayahudi na watu waliovutiwa na dini yao: walikuwa wamefika kushiriki sikukuu za Kiyahudi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Siku hiyo wanafunzi wa Yesu walimpokea Roho Mtakatifu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Matokeo yake ni kwamba walitoka nje ya mkutano wao wakaanza kumshuhudia Bwana wao mbele ya watu wote.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wengi wakasikia na wengi wakaamini wakabatizwa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati ya wasikilizaji wa mahubiri ya wafuasi wa Yesu walikuwepo watu kutoka Asia, Ulaya na Afrika Kaskazini, na baadhi yao wakabatizwa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ndio mwanzo wa ushirika wa Kikristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Siku ile inaitwa "Pentekoste": neno hilo la Kigiriki, maana yake ni "hamsini", yaani siku 50 baada ya Pasaka.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Pentekoste ni sikukuu ya kuzaliwa kwa Kanisa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wote waliobatizwa siku ya Pentekoste "waliendelea kujifunza kutoka kwa mitume, kuishi pamoja kindugu, kumega mkate na kusali".(Mdo 2:42).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

"Waumini wote waliendelea kuwa kitu kimoja na mali zao waligawana pamoja".(Mdo 2:44) "Jumuiya yote ya waumini ilikuwa moyo mmoja na roho moja.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hakuna hata mmoja aliyekuwa na kitu chochote akakiweka kuwa mali yake binafsi, ila waligawana vyote walivyokuwa navyo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mitume walishuhudia kwa nguvu nyingi kufufuka kwa Bwana Yesu, naye Mungu akawapa baraka nyingi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hakuna mtu yeyote aliyetindikiwa kitu, maana waliokuwa na mashamba au nyumba walikuwa wanaviuza na kukabidhi mitume fedha hizo, zikagawiwa kila mmoja kadiri ya mahitaji yake".


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

(Mdo 4:32-35).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ushirika wa Wakristo leo unaonekana tofauti katika mambo mbalimbali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tusishangae: Yesu alitumia mfano wa mbegu ndogo inayotarajiwa kuwa mti mkubwa baadaye.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watu 120 wa kwanza wamekuwa leo 2,500,000,000!


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Picha aliyotuachia Luka si sheria ambayo ni lazima tuifuate, bali ni mfano bora tu kwetu, ambao tuzingatie kwamba kila mahali mazingira ni tofauti.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tangu miaka 2000 Wakristo wamepata kusikia tena na tena habari hizo wakapata mawazo mazuri jinsi gani ya kujenga jumuiya ya kindugu na ya kusaidiana katika mazingira yao hapa duniani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mpaka leo tabia kadhaa zilizotajwa katika Biblia zinakubalika kuwa alama za Kanisa:  a. kujifunza toka kwa mitume wa Yesu b. kuishi pamoja kindugu na kuwasaidia wanyonge c. kumega mkate, yaani kushiriki sakramenti d. kusali Hali ya kushirikiana mali zote haikuendelea kama utaratibu wa kawaida wa Wakristo wote.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini kutokana na mfano huo zimejitokeza jumuiya mbalimbali katika maisha ya Kanisa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Maendeleo wakati wa Mitume Wakati wa maisha ya Mitume, dhuluma zilizotabiriwa na Yesu zilianza kutoka kwa Wayahudi wasiomuamini na kutoka kwa watu wengine.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wa kwanza kuuawa alikuwa Stefano, na kati ya Mitume Yakobo Mkubwa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kabla ya kufa, wengi kwa kuuawa, mitume waliweka waandamizi wao, ambao kati yao walitajwa maaskofu mapadri na mashemasi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mapema ulipatikana muundo mmoja wa uongozi kila jimbo, yaani askofu mmoja akisaidiwa na mapadri na mashemasi, badala ya mitindo mbalimbali iliyojitokeza awali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ni hasa Ignas wa Antiokia ambaye katika barua zake anathibitisha muundo huohuo kila mahali alipopitia kutoka Siria hadi Italia mwanzoni mwa karne ya 2.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika barua hizo Ignas anaonyesha heshima ya pekee kwa Kanisa la Roma akiandika kuwa "linasimamia upendo".


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hiyo ilichangiwa na kwamba mjini Roma ndiko Mitume Petro na Paulo walipomfia Yesu katika dhuluma ya Kaisari Nero (64-68).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati ya mambo muhimu zaidi yaliyojitokeza wakati wa Mitume ni maandishi mbalimbali ambayo baadhi yake yalianza kukusanywa na katika karne zilizofuata yalikuja kuunda Agano Jipya kama sehemu ya pili ya Biblia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Maandishi ya kwanza ni barua zilizoandikwa na Mtume Paulo na wengineo tangu mwaka 50 hivi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tangu mwaka 65 hivi zilianza kupatikana Injili, ambazo ni vitabu juu ya maisha na mafundisho ya Yesu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Luka mwinjili aliiongezea ile ya kwake kitabu cha pili (Matendo ya Mitume) kuhusu uenezi wa Kanisa kutoka Yerusalemu hadi Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hatimaye kuna kitabu cha Ufunuo ambacho peke yake ni kwa kinabii, kikitumia mtindo wa kiapokaliptiko.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uandishi (na halafu uteuzi) wa vitabu hivyo 27 kati ya vingine vyote ni sehemu muhimu ya maendeleo ya Kanisa chini ya Roho Mtakatifu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Baada ya hapo vitabu viliendelea kuandikwa kwa kutetea, kutangaza na kufafanua imani sahihi: hivyo havikukusanywa katika Agano Jipya, lakini ndivyo mwanzo wa teolojia kama fani maalumu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tofauti za ufafanuzi huo, kama zile kati ya shule ya Aleksandria na shule ya Antiokia, ndizo chanzo cha mabishano yaliyochangia mafarakano makubwa yaliyotokea hasa katika karne ya 5, ingawa kuanzia mwaka 325 mitaguso mikuu ilikusanya maaskofu wengi kutoka sehemu mbalimbali ili kumaliza migogoro.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tofauti za lugha na utamaduni, pamoja na utaifa, zilichangia sana mafarakano.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uenezi katika karne za kwanza  Ukristo katika karne za kwanza ulienea haraka katika mabara matatu: Asia Magharibi, Afrika Kaskazini na Ulaya ya Kusini na Magharibi, mbali ya maeneo ya mbali zaidi kama Nubia, Ethiopia, Persia hadi India.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Siri mojawapo ya uenezi huo ni kuwepo kwa Dola la Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Serikali yake ilitawala nchi nyingi kuanzia kando ya Sahara upande wa kusini mpaka Uholanzi na Uingereza wa leo upande wa kaskazini, halafu kutoka milima ya Mesopotamia (leo Iraq) upande wa mashariki mpaka Ureno wa leo upande wa magharibi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watu wa Roma walifaulu kujenga dola hilo kubwa katika muda wa karne nyingi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa jumla walitawala kwa hekima, hivyo wakafaulu kuendelea muda mrefu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwanzoni uraia ulikuwa kwa wakazi huru wa mji wa Roma tu, lakini polepole hata wakazi wa maeneo mengine chini ya Roma wakapewa haki za uraia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uwepo wa dola hilo ulisaidia sana uenezaji wa Ukristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ingawa watawala wake walijaribu muda mrefu kupinga imani mpya, kuwepo kwa utaratibu mmoja katika eneo kubwa hivyo kulisaidia kazi ya mitume na wahubiri wa Injili.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Sababu ni kwamba: a. katika eneo kubwa hakuna mipaka inayoweza kuzuia usafiri na mawasiliano.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ukisafiri leo kutoka Moroko kuelekea Misri unavuka mipaka minne, unahitaji paspoti na vibali vingi kila safari.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

b.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

kulikuwa na usafiri.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Merikebu zilizunguka pote katika Mediteranea zikibeba mizigo na watu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Waroma pia walikuwa hodari kujenga barabara kwenye nchi kavu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walihitaji barabara hizo kwa matumizi ya kijeshi lakini zilisaidia pia mawasiliano mengine ya kiuchumi na usafiri.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

c.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walitumia popote hela moja, wakawasiliana katika lugha zilezile za Kigiriki na Kilatini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mashariki Kigiriki kilikuwa lugha ya elimu ya juu na ya biashara.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Magharibi walitumia zaidi lugha ya Kilatini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mpaka leo lugha hizo ni muhimu kama lugha za elimu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa mfano maneno mengi ya sayansi (fizikia, kemia, biolojia, jiografia n.k.) yanayotumiwa katika lugha mbalimbali, asili ni ileile ya Kigiriki.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Utawala wa Kiroma ulileta kipindi kirefu cha amani na cha maendeleo ya kiuchumi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini maendeleo hayo yalijengwa juu ya utaratibu mkali wa unyonyaji wa nchi na mikoa ndani ya dola.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kila sehemu wakazi walipaswa kulipa kodi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kama kabila fulani lilijaribu kupinga utawala wa Roma wanajeshi wake wakafika haraka na kuzima ghasia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa mfano Wayahudi walipojaribu kujipatia uhuru tena mnamo mwaka 70 B.K. mji wa Yerusalemu uliharibiwa kabisa na wakazi wote wakauzwa utumwani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watoto wa watumwa wakawa watumwa vilevile.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Njia nyingine ya kugeuzwa mtumwa ilikuwa kutolipa madeni.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mdaiwa aliweza kushtakiwa na aliposhindwa kulipa aliuzwa mwenyewe kama malipo ya madeni yake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Idadi ya watumwa ilikuwa kubwa: katika mikoa kadhaa ya Dola la Roma watumwa walikuwa asilimia 20 za wakazi wote.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wengi wao walikuwa na maisha mabaya, lakini wengine waliweza kupata maendeleo na hata kupewa uhuru na mabwana wao.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wale watumwa walifurahia sana kusikia mafundisho mapya ya kwamba kila mtu ni mtoto wa Mungu na anapendwa naye.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakashangaa sana kusikia ya kwamba Yesu Kristo alikufa msalabani kwa ajili ya dhambi za watu wote, na Mungu hajali sifa au cheo cha mtu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakiingia katika ushirika wa Kikristo waliweza kushangaa wanavyoruhusiwa kukutana na watu huru na hata matajiri.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ibada za kipagani zilitenga matabaka ya kijamii.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Haikuwa kawaida kwa tajiri kusali pamoja na watumishi wake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watumwa walisikia katika ibada za Wakristo nyaraka za Mtume Paulo zinazokazia usawa kati ya Wakristo wote, akisititiza ya kwamba Wakristo wote watazamane kama ndugu na viungo vya mwili mmoja.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

"Maana katika Roho mmoja tulibatizwa sisi sote tulibatizwa kuwa mwili mmoja, ikiwa tu watumwa au ikiwa tu huru"(1Kor 12:13) Ndiyo sababu ujumbe wa Kristo ulienea hasa kati ya maskini na watumwa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini hata watu wa matabaka ya juu walivutwa na neno la Injili na mfano mzuri wa maisha ya Wakristo, uhodari wao katika mateso mbalimbali na utaratibu wao wa kusaidiana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Dhuluma za muda mrefu katika Dola lote la Roma (64-313) Dola la Roma lilikuwa na eneo kubwa sana katika nchi zinazozunguka Mediteranea katika mabara matatu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mataifa mengi waliishi chini ya utawala wake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Utawala huo ulianza kabla ya Yesu kuzaliwa ukaendelea mpaka karne ya 5 baada ya Kristo upande wa magharibi wa bahari ya Kati na hadi karne ya 15 upande wa mashariki.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa jumla serikali ya Roma iliwaachia watu uhuru waendelee na desturi au mila zao ila tu ilikuwa lazima walipe kodi na kukubali utawala mkuu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watu wengi sana walikuwa na imani ya miungu mingi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Waliabudu mahekaluni mbele ya sanamu za miungu ile.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walikuwa na imani ya kwamba miungu ilifanana kiasi na wanadamu ila ni mikubwa na yenye nguvu zaidi na inaishi milele.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Vinginevyo waliamini miungu kuwa na tabia nyingi zinazofanana na tabia za kibinadamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa upande mwingine waliamini ya kwamba hata mtu anaweza kupanda ngazi na kuwa kama mungu akiwa na sifa za kutosha zinazokubalika mbele za miungu yote na hasa mungu mkuu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ndiyo asili ya kumtangaza mtawala mkuu au Kaisari wa Roma kuwa na sifa za kimungu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Dhuluma ya kwanza yalitokea mwaka 64 BK, ya mwisho mwaka 309 BK.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika kipindi hicho kirefu, vilirudia tena na tena vipindi vya mateso vikifuatana na vipindi vya amani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini miaka yote Ukristo ulikuwa dini isiyo halali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kila mara mateso yaliweza kuanza upya.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwishoni mwa karne ya 1 B.K. Kaisari Domitiano alianza kudai ibada za kimungu kwake mwenyewe.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Popote katika eneo kubwa la Dola la Roma watu waliitwa kusimamisha sanamu zake na kumwabudu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa wakazi wengi jambo halikuwa geni sana maana yake kwao jina moja liliongezeka katika orodha ya miungu iliyoabudiwa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini kwa Wakristo tendo hili lilikuwa gumu mno.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Imani ya Kikristo hukataa kuwepo kwa miungu mingi, vilevile hukataza kuiabudu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Basi, Wakristo walikataa kuabudu sanamu za Kaisari.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tendo hili lilionekana kama kusaliti serikali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakuu wa mikoa na majimbo walianza kuwaadhibu wale wanaokataa ibada hiyo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini katika mwendo wa miaka ibada za sanamu za Kaisari zikaongezeka.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Matatizo yakakua, vita vikaongezeka, uchumi na biashara vikashuka chini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Thamani ya fedha ikapungua.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watu wengi wakaanza kukata tamaa na kutafuta msaada katika dini mbalimbali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hivyo mafundisho ya kidini yalizidi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hapo wazo lilikua la kuwa anayekana kuwepo kwa miungu ni hatari kwa umma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ni mwasi atakayesababisha hasira ya miungu juu ya watu wote: ni lazima aadhibiwe.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika hali hiyo Wakristo walijenga utaratibu mzuri wa kufundishana na kusaidiana katika matatizo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Halafu wakakaza sana mafundisho ili waumini wasimame imara katika matatizo na dhuluma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakaendelea kuombea serikali na watu wote.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakajitahidi kuonyesha kwa maisha na matendo yao ya kwamba Ukristo ni imani yenye amani na upendo isiyoharibu umma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakakutana katika nyumba za watu binafsi, au kule Roma pia kwenye "katakombi" yaani makaburini chini ya ardhi kwani polisi haikuruhusiwa kuingia makaburini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Pia wasomi walijitokeza kuandika vitabu ili kutetea Ukristo dhidi ya masingizio na chuki ya wengi; walifafanua imani ilivyo na kuonyesha kwamba maisha ya wafuasi wa Yesu hayaendi kinyume cha sheria za dola, hivyo dhuluma dhidi yao hazikubaliki.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uhuru wa dini katika dola na matokeo yake  Mateso ya Wakristo yaliendelea mpaka mwaka 311.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini idadi yao iliendelea kuongezeka kote katika Dola la Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 312 B.K. mtu kwa jina Konstantino alitafuta Ukaisari (cheo cha mtawala mkuu) akishindana na mgombea mwingine.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Inasemekana siku moja aliota ndoto, akaona alama ya msalaba akasikia sauti iliyosema: "Kwa alama hii utashinda".


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hapo aliwaruhusu wanajeshi wake waliokuwa Wakristo kusali akamshinda mgombea mwingine katika vita.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 313 B.K. Kaisari Konstantino akatangaza sheria iliyoruhusu Wakristo kuabudu kwa uhuru.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ukristo ukawa dini inayokubaliwa katika Dola la Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kipindi kipya kikaanza katika historia ya Ukristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa wengi hali hiyo ilikuwa ajabu la Mungu mwenyewe aliyemaliza matatizo yao, jinsi Biblia ilivyosema katika kitabu cha Ufunuo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakristo wakazidi kujenga na kupamba makanisa kila mahali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Vilevile ibada zilizidi kupangwa kwa utaratibu mzuri wa matini na vitendo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Maaskofu waliweza kukutana bila matatizo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mikutano ya maaskofu (mitaguso ya ngazi mbalimbali) iliamua juu ya masuala na matatizo yaliyojitokeza.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 325 mkutano wa kwanza wa Kanisa zima ukafanyika kule Nisea (Asia Ndogo).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakristo wa nchi mbalimbali walikuwa wanatofautiana katika maelezo yao juu ya tabia ya Kimungu na ya kibinadamu za Kristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Yaani kiasi gani Yesu ni mwanadamu na kiasi gani yeye ni Mungu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kama alikuwa mwanadamu, je aliumbwa kama wanadamu wote?


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini kama anaitwa Mungu ndiye Muumba mwenyewe.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kama yeye ni Mungu - aliwezaje kuumia msalabani?


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Au ni Mungu aliyejificha tu katika umbo la mwili, kumbe hakuteswa kweli, ilikuwa kama igizo tu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Maaskofu waliokutana kule Nikea wakapatana juu ya mafundisho ya "Kanuni ya Imani ya Nisea" yanayosema "Twamwamini Bwana mmoja, Yesu Kristo, mwana pekee wa Mungu, mwana wa azali wa Baba, yu Mungu kutoka kwa Mungu, yu nuru kutoka kwa nuru, yu Mungu kweli kutoka kwa Mungu kweli, Mwana wa azali, asiyeumbwa; aliyeshuka kutoka mbinguni kwa ajili yetu wanadamu na kwa wokovu wetu; akatwaa mwili kwa uwezo wa Roho Mtakatifu katika Bikira Maria, akawa mwanadamu; akasulibiwa kwa ajili yetu zamani za Pontio Pilato; aliteswa, akazikwa, siku ya tatu akafufuka kama yanenavyo maandiko matakatifu; akapaa mbinguni, ameketi mkono wa kuume wa Baba; kutoka huko atakuja tena kwa utukufu kuwahukumu walio hai na wafu; na ufalme wake hauna mwisho."


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Maneno hayo hutumika mpaka leo katika ibada za kikristo (pamoja na "kanuni ya Imani ya Mitume").


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Baada ya Konstantino Kanisa lilikua sana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watu wengi walijiunga na Ukristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Zamani ilikuwa hatari kuwa Mkristo, kumbe sasa imekuwa faida, hata watu wenye imani haba waliosita zamani wakajiunga na Kanisa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Baada ya Konstantino makaisari wenyewe walikuwa Wakristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 380 mambo yaligeuka kinyume cha hali ya awali: serikali ya Kaisari Theodosi I ilitangaza Ukristo wa Kikatoliki kuwa dini rasmi ya dola.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kanisa lilipewa hela na serikali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kaisari mpya aliwekwa wakfu katika ibada kanisani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kabla yake Armenia ilikuwa nchi ya kwanza kupokea Ukristo kama dini ya taifa (301).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ushindi huo ulifanya wengi watamani vyeo ndani ya Kanisa, kwa kuwa viliendana sasa na heshima na mali: hivyo ubora ulipungua.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwishoni serikali ilianza kufunga na kubomoa mahekalu ya Wapagani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Asiyekuwa Mkristo alianza kupata matatizo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ilitokea mara kadhaa ya kwamba walimu wapagani walipigwa na kuuawa na umati wa Wakristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika miji mbalimbali watu walianza kuwatesa hata kuwaua Wayahudi wakiwashutumu kwamba ndio waliomwua Yesu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Sisi tunaweza kushangaa jinsi hali hiyo ilivyoweza kutokea.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Yesu mwenyewe alikuwa Myahudi na mpaka msalabani alifuata taratibu za taifa la Israeli.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mtume Paulo alifundisha ya kwamba Wayahudi hawawezi kupoteza ahadi na agano la Mungu kwao hata wakimkataa Yesu Kristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Bila shaka Yesu hakutaka watu walazimishwe kujiunga na Kanisa lake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini katika mawazo na uzoefu wa Waroma dini na serikali zilikuwa kitu kimoja.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ikiwa sasa Kaisari, wakubwa wa serikali na watu wengi walikuwa Wakristo walihisi ni kawaida kwa wote kufuata dini hiyo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kumbe Kanisa lilianza kutumiwa na wanasiasa kwa malengo yao ya kidunia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Atanasi na mababu wengine wa Mashariki Ni huko Aleksandria ulikotokea uzushi mkuu wa historia yote ya Kanisa: padri Ario alikanusha umungu wa Yesu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mafundisho yake yalienea kote mashariki na kuungwa mkono na watawala kwa nguvu za dola.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini ni Kanisa la Misri lililompinga kwa uimara wa pekee, bila kujali dhuluma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati ya wote, alijitokeza Atanasi wa Aleksandria anayeitwa Mkuu (Aleksandria, Misri, 295 hivi - Aleksandria, 2 Mei 373), Patriarki wa Kanisa Katoliki la madhehebu ya Misri kati ya mitaguso mikuu miwili ya kwanza: Nisea I (325) na Konstantinopoli I (383).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Maisha yote ya Atanasi yalihusika na juhudi kubwa za Kanisa kwa ajili ya kufafanua na kutetea imani sahihi juu ya Yesu na juu ya Utatu hata akaitwa mapema “nguzo ya Kanisa” (Gregori wa Nazianzo).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Pamoja na kupatwa na vurugu nyingi maishani (hasa kufukuzwa mara tano kutoka mji wake), Atanasi aliandika sana: hotuba na barua, lakini pia vitabu juu ya imani, historia, ufafanuzi wa Biblia, pamoja na maisha ya Kiroho.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kitabu chake maarufu kimojawapo kinahusu umwilisho wa Neno; humo aliandika kuwa Neno wa Mungu “alifanyika mtu ili sisi tuweze kufanywa Mungu”.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini kitabu ambacho kilienea na kuathiri zaidi maisha ya Kanisa labda ni "Maisha ya Antoni" ambacho kilieneza umonaki haraka mashariki na vilevile magharibi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mbali ya Atanasi, katika karne ya 4 na ya 5 Kanisa la Mashariki lilizaa mababu wengine bora: Basili Mkuu (Kaisarea wa Kapadokia, leo Kayseri, nchini Uturuki, takriban 329 – Kaisarea wa Kapadokia, 1 Januari 379, Gregori wa Nazianzo (Arianzo, leo Güzelyurt nchini Uturuki, 329 - Arianzo, 25 Januari 390) na Yohane Krisostomo (Antiokia wa Siria, leo Antakya, nchini Uturuki, 347 hivi - Comana Pontica, Uturuki, 14 Septemba 407).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wote walikuwa maaskofu na wote walipitia kwanza umonaki.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ndio waliofafanua kwa dhati zaidi mafumbo ya Ukristo, kuanzia lile la Utatu mtakatifu, na ndio waliobaki kielelezo kwa liturujia na uchungaji bora.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Umonaki - maisha ya pekee Watawa ni Wakristo walioamua kuishi kwa njia ya pekee.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Leo hii mashirika ya watawa ni maelfu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa kawaida kila shirika lina mkazo wake wa pekee, kama vile maisha ya kimya katika sala au huduma za upendo: hospitali, nyumba za mayatima, ufundishaji, uinjilishaji, misheni, au n.k. Hivyo mtawa anaweza kuwa na maisha ya kutotoka katika nyumba ya shirika lake au anaweza kuishi kati ya Wakristo na wasio Wakristo akiwatolea huduma zake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mara nyingi tumezoea kuwaona katika Kanisa Katoliki.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini wako vilevile kati ya Waanglikana na Walutheri, ingawa si wengi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ulaya wako hata masista Wamoravian na Wabaptisti.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mtawa amepokea katika maisha yake ushauri wa mtume Paulo (ambaye hakuoa): «Nawaambia wale wasiooa bado, Ni heri wakae kama nilivyo» 1Kor 7:8.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Yesu mwenyewe aliwahi kueleza ya kwamba watakuwepo wale watakaochagua maisha ya pekee bila familia na uzazi kwa ajili ya Ufalme wa Mungu (Mt 19:12: "Wako matowashi waliojifanya kuwa matowashi kwa ajili ya ufalme wa mbinguni»).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa jumla watawa ni kundi muhimu linalosaidia sana kazi ya kiroho katika Ukristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wako huru kuliko wengine kujitolea katika huduma za Kanisa, kwani hawalazimiki kufikiria maendeleo ya watoto wao.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watawa wanaweza kuishi peke yao lakini mara nyingi wanajiunga na shirika au jumuiya na kuweka nadhiri za useja mtakatifu, ufukara na utiifu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Asili ya jumuiya hizo iko Misri.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika karne ya 3 mateso yalizidi chini ya serikali ya Waroma Wapagani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakristo wengine walijificha jangwani wakiogopa kulazimishwa kutoa sadaka kwa sanamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wengine waliona jinsi familia yao ilivyouawa katika dhuluma za kidini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wengine karibu walikata tamaa wakiona Wakristo wengine walivyokana imani kwa kuogopa mateso.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kumbe wengine hawakuona raha tena katika maisha ya kawaida, wakajitenga na dunia wakaenda porini kuishi kule maisha ya kufunga na kusali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watawa hao waliitwa kwa jina la Kigiriki "wamonaki" (monos= moja; monakos= anayekaa peke yake).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walikaa jangwani katika maeneo yaliyokuwa mbali na miji na vitovu vya utawala wa Kiroma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini waliheshimiwa sana na wananchi wa kawaida.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walitumia muda mwingi wakisali na kusoma Biblia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Watu wakazoea kuwaendea kuomba ushauri wao katika mambo ya kiroho au maisha kwa ujumla, kuombewa katika magonjwa n.k. Wengine walizoea kupokea zawadi za wanavijiji wakaelekea maisha ya kuombaomba.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wamonaki wa kwanza walikaa kila mmoja peke yake bila kushirikiana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Antoni wa Misri alikuwa mmojawao, naye akaona umuhimu wa kuweka utaratibu fulani kati ya wamonaki wenzake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwanafunzi wake Pakomi aliendeleza mkazo wake akawaunganisha wamonaki mahali pamoja akawapa utaratibu wa kazi na sala.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika utaratibu huo kila mmonaki (pia masista katika mashirika yao) hutoa ahadi au nadhiri tatu: 1.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Useja mtakatifu: atachagua maisha bila ndoa; badala yake kujiunga na shirika la wenzake kama familia ya kiroho.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ufukara: ataacha mali yake ya binafsi na hatatafuta tena utajiri wa kidunia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Utii: atamtii mkuu wa shirika hilo aliyechaguliwa kati yao (huitwa "Abba/Abati") na kutii taratibu za ushirika wake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Utaratibu huo wa umonaki ulienea haraka: watawa wakaanza kukaa na kufanya kazi pamoja ili kujipatia mahitaji yao wenyewe.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Baadaye vituo vya wamonaki vilikuwa vitovu vya elimu ambapo sehemu ya wamonaki walisoma, kuandika (au kunakili) vitabu, kuanzisha shule n.k.  Tangu karne IV umonaki ulijitokeza magharibi pia: huko Italia, Ufaransa na Hispania kulikuwa na monasteri za kike na za kiume zilizosimamiwa na maaskofu watakatifu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati yao wa kwanza kupitia umonaki ni Martino wa Tours (316-397).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hasa maandishi ya Yohane Kasiano (360-435) yalieneza hekima ya wamonaki wengi wa mashariki alioongea nao.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Augustino wa Hippo (354-430), babu wa Kanisa muhimu kuliko wote, baada ya kuongoka na kutembelea baadhi ya monasteri, alirudi Afrika Kaskazini aanzishe maisha ya pamoja.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwanza aliishi na walei wenzake, halafu akiwa askofu aliishi na mapadri wake, akawashirikisha utajiri wake wa akili na roho ili wafanye vizuri utume.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika kanuni yake, iliyotumika kwa wanawake pia, umoja uliwekwa kuwa lengo lenyewe la utawa, si jambo lake mojawapo tu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hata yeye aliathiri sana maisha ya kitawa ya magharibi kote.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Benedikto wa Nursia (480-547) ndiye aliyeunda umonaki wa magharibi kwa namna ya kudumu hasa kwa njia ya kanuni aliyoitunga polepole, kutokana na mang’amuzi yake, Kanuni ya Mwalimu asiyejulikana na mafundisho ya Bazili na mababu wengine wa jangwani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kanuni yake iliunganisha vizuri maelekeo mawili ya umonaki wa zamani: kumtafuta Mungu kwa juhudi upwekeni na kuishi kwa umoja.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Sifa yake nyingine ni mchanganuo mzuri wa sala na kazi mbalimbali ambazo ziliokoa elimu ya zamani na kufufua uchumi wa Ulaya Magharibi baada ya makabila ya Kijerumani kuvuruga kote.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Yeye alidumisha ubaba wa Kiroho katika jumuia nzima: ndiyo maana abati ana nafasi ya pekee na ya kudumu kwa wamonaki, ambao aliwafafanua kuwa watu “wanaoishi katika monasteri na kutii kanuni moja na abati mmoja”.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwake monasteri ni shule ya utumishi wa Bwana, ambapo abati ndiye mwalimu, na kanuni ndiyo kitabu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kinyume cha watawa wazururaji wa zamani hizo za misusuko, Benedikto alidai udumifu katika monasteri.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kutokana na kila monasteri kujitegemea, Wabenedikto wakapata sura tofautitofauti bila ya kuachana na kanuni.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ushirikiano kati ya monasteri mbalimbali unategemea asili yake na mitindo yake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati ya aina nyingine za umonaki wa magharibi inakumbukwa hasa ile ya Wakristo wa Kiselti (Ulaya visiwani).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hao hawakuwa na majimbo bali walimtegemea askofu-abati wa monasteri ya jirani na kufuata desturi za kimonaki, hasa maisha magumu ya malipizi na maungamo ya mara kwa mara.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kutoka huko wamonaki wengi walihamia Ulaya bara kama wasafiri wa Kristo na wamisionari wakieneza desturi hizo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati yao anasifiwa hasa Kolumbani (540-615).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hatimaye wakaja kukubali kanuni ya Benedikto pamoja na desturi za Kanisa la Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wamonaki wengine pia walichangia sana uenezaji wa Ukristo Ulaya, k.mf. Augustino wa Canterbury (+605), aliyetumwa Uingereza na Papa Gregori I (540-604), mmonaki wa kwanza kufikia Upapa, halafu Bonifas (672-754), mtume wa Ujerumani na mfiadini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wamisionari Wamisri katika mabara matatu Panteno wa Chuo cha Aleksandria alikwenda India kuhubiri Injili.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wamisionari wa Kanisa la Misri walianzisha Kanisa katika Sudan na Ethiopia za leo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hata sehemu mbalimbali za Ulaya zinakumbuka wamisionari kutoka Afrika waliohubiri huko Injili wakati wa Dola la Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Askari Wamisri katika jeshi la Roma walikaa miaka mingi Uswisi na kwingineko.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati yao kulikuwa na Wakristo waliohubiri huko Injili kwa mara ya kwanza.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kule Ireland Wamisri waliunda monasteri mnamo mwaka 500 na kufundisha Injili.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Waireland wanafunzi wa Waafrika hao ndio wainjilisti wa Ujerumani na Uholanzi baadaye.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Augustino na mababu wengine wa Magharibi  Augustino (Thagaste, leo Souk Ahras nchini Algeria, 13 Novemba 354 – Hippo, leo Annaba, Algeria, 28 Agosti, 430) alikuwa mtawa, mwanateolojia, padri na hatimaye askofu mkuu wa Hippo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ndiye kiongozi mkuu wa Kanisa Katoliki katika Afrika Kaskazini mwanzoni mwa karne ya 5.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika historia yote Augustino ni kati ya watu wenye akili kubwa zaidi, iliyopenya masuala yoyote, pamoja na ubunifu wa ajabu na moyo mpana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Aliunda upya teolojia ya mapokeo akiitia chapa yake mwenyewe.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kati ya mababu wa Kanisa, ndiye aliyetuachia maandishi mengi zaidi, kuanzia yale maarufu sana yanayoitwa "Maungamo", kwa kuwa humo miaka 397-400 aliungama sifa za Mungu na ukosefu wake mwenyewe kwa kusimulia alivyoishi hadi miaka ya kwanza baada ya kuongoka.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kila wakati ulifurahia zaidi kitu fulani katika Augustino.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Siku hizi anapendwa hasa kwa unyofu wake katika kujichunguza na kutoa siri zake, akikiri makosa yake na kuyageuza yawe sifa kwa Mungu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uzingatifu wake wa fumbo la nafsi yake ambamo fumbo la Mungu limefichama, ni mzuri ajabu kiasi cha kubaki hata leo kilele cha kujitafiti kiroho.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Aliandika: “Usiende nje, rudi ndani mwako; ukweli unakaa katika utu wa ndani; na ukiona umbile lako ni geugeu, panda juu yako.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini kumbuka, unapopanda juu yako, unapanda juu ya roho inayofikiri.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Basi, ufikie pale mwanga wa akili unapowaka”.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tena: “Naona ni lazima wanadamu warudishiwe tumaini la kupata ukweli”.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Posidi, mtu wa kwanza kuandika habari za maisha ya Augustino (kwa Kilatini, “Vita Augustini”), alisema “waamini wanamkuta daima hai” katika vitabu vyake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kweli havionyeshi imepita miaka 1600 tangu viandikwe: humo anaonekana kama rafiki yetu wa wakati huu anayesema nasi kwa imani isiyozeeka.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Augustino mwenyewe aliviorodhesha 1,030, ambavyo si vyote.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kazi yake kubwa haikuwa kuandika maelezo juu ya vitabu na maneno ya Biblia yenyewe alivyofanya Origene, bali kuingiza Biblia katika mazingira ya kiroho, ya kijamii na ya kisiasa ya wakati wake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hapo, akitegemea mamlaka ya imani inayodhihirishwa na Biblia, maandiko ya Kimungu yasiyoweza kukosea yakisomwa katika mapokeo ya Kanisa lililoorodhesha vitabu vinavyoiunda, aliuliza maswali na kutoa majibu yaliyo muhimu mpaka leo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Akilinganisha imani na akili, Augustino alichunguza hasa fumbo la Mungu (Ukweli mkuu na Upendo wa milele, unaohitajiwa na roho ili kupata amani) na la binadamu (ambaye ni sura na mfano wa Mungu).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Huyo katika roho yake isiyokufa, bado ana uwezo wa kuinuka hadi kwa Mungu, ingawa uwezo huo umeharibiwa na dhambi na unahitaji kabisa kurekebishwa na neema.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Teolojia yake kuhusu Utatu inaendeleza ile ya mapokeo na kuathiri Kanisa lote la Magharibi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Augustino anaweka wazi kuwa Nafsi tatu ni sawa lakini hazichanganyikani; tena anajaribu kuufafanua Utatu kwa kutumia saikolojia (mfano wa kumbukumbu, akili na utashi).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kitabu muhimu zaidi kuhusu Utatu (kwa Kilatini kinaitwa “De Trinitate”) alikiandika miaka 399-420.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kilichukua muda mrefu kwa kuwa alisimamisha uandishi wake miaka minane “kwa sababu ni kigumu mno na nadhani wachache tu wanaweza kukielewa; basi kuna haraka zaidi ya kuwa na vitabu vingine tunavyotumaini vitafaidisha wengi”.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hivyo alielekeza nguvu zake kutunga vitabu vya katekesi kwa wasio na elimu (hasa “De Catechizandis Rudibus”).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Akijibu hoja za Wadonati, ambao walitaka Kanisa la Kiafrika na kuchukia mambo ya Kilatini, alikubali kurahisisha lugha hata kufanya makosa ya kisarufi kusudi wamuelewe zaidi akifafanua umoja wa Kanisa ulivyo muhimu kwa mahusiano na Mungu na kwa amani duniani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hasa hotuba zake, zilizoandikwa na wengine wakati alipokuwa anazitoa kwa watu akiongea nao kirahisi, zimechangia kueneza ujumbe wake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tunazo bado karibu 600, lakini zilikuwa zaidi ya 3,000.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Pia alifafanua upya imani kuhusu umwilisho wa Mwana wa Mungu, akiwahi kutumia misamiati iliyokuja kupitishwa na Mtaguso wa Kalsedonia (451): uwepo wa hali mbili (ya Kimungu na ya kibinadamu) katika nafsi moja.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lengo la umwilisho lilikuwa wokovu wa watu, hivyo hakuna anayeweza kuokoka bila Kristo aliyejitoa sadaka kwa Baba, “akitakasa, akifuta na kutangua makosa yote ya binadamu, akiwakomboa kutoka mamlaka ya shetani”.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mbali ya Augustino, Kanisa la Magharibi katika karne ya 4 hadi ya 6 lilizaa mababu wa Kanisa wengine walioathiri moja kwa moja imani, maadili, liturujia na uchungaji: kwanza askofu Ambrosi (Trier, leo nchini Ujerumani, 340 hivi - Milano, Italia, 4 Aprili 397), ambaye ndiye aliyembatiza Augustino, halafu padri Jeromu (Strido, leo nchini Korasya 347 - Bethlehemu, Israeli, 420) na Papa Gregori I (Roma, Italia, 540 hivi – Roma, 12 Machi 604) .


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mafarakano ya mataifa mazima na umoja wa Kanisa Katika karne ya 4 dola kubwa la Roma lilianza kupata matatizo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Makabila kutoka Ulaya kaskazini yalianza kuhamia kusini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hali ya hewa kule ilibadilika: watu wakakosa chakula cha kutosha.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hiyo ilisababisha kipindi kirefu cha vita na vurugu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Waliohama wakawasukuma majirani wao walioanza kuhamahama vilevile.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Matembezi hayo yalifika kwenye mipaka ya Dola la Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Waroma walishindwa kuwazuia kutokana na uzazi wao kupungua na polepole mataifa yale yasiyostaarabika yakaingia katika eneo la dola na kutwaa mikoa mbalimbali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Waroma wakatumia hela nyingi sana kwa ajili ya jeshi lao lakini bila kufanikiwa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 395 Kaisari akagawa dola la Roma katika sehemu mbili, yaani Magharibi (makao makuu Roma) na Mashariki (makao makuu Bizanti).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mpaka wa katikati ulifuata tofauti ya utamaduni kati ya maeneo yaliyotumia zaidi lugha ya Kigiriki na maeneo yaliyotumia zaidi Kilatini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ugawaji huo ulikuwa na kusudi la kurahisisha utawala na utetezi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini mwaka 410 makabila yasiyostaarabika yaliteka na kuharibu mji wa Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 476 Kaisari wa mwisho wa Magharibi aliuawa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Makabila ya Kijerumaniki yalichukua utawala katika sehemu zote za Ulaya mpaka Afrika Kaskazini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Dola la Roma la Magharibi likagawanywa katika nchi nyingi ndogondogo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kila sehemu makabila toka Kaskazini yalitawala kama tabaka dogo la juu wakiwategemea wenyeji kuendelea kuzalisha mali na wenyewe kupokea kodi zao.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini utaratibu, mawasiliano na usalama viliharibika kabisa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uchumi na utamaduni vilirudi nyuma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Umoja wa kisiasa uliharibika, badala yake yalitokea maeneo mengi madogo ya kikabila.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ulaya Magharibi ilibaki na chombo kimoja tu chenye umoja uliovuka mipaka: Kanisa Katoliki chini ya uongozi wa Askofu wa Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ndiye aliyetunza urithi wa jina kubwa la Roma akiheshimiwa pia kama mwandamizi wa Mtume Petro.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Yeye kama mchungaji mkuu alilazimika kuwajibika ili kuokoa jahazi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ndivyo walivyofanya hasa Papa Leo I na Papa Gregori I. Wafaranki, kabila kubwa la Kigermanik waliwahi kujiunga na Kanisa Katoliki wakawa msaada mkubwa kwa Mapapa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Isipokuwa, kwa kuwaachia watawale Italia ya Kati, walisababisha Papa aanze kuwa kama mfalme wa dunia hii, jambo lililoathiri sana majukumu yake ya kiroho hadi mwaka 1870.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa sababu elimu ilishuka chini popote Ulaya Magharibi, ni ndani ya Kanisa tu kwamba mapadri na wamonaki wakaendelea kusoma na kutunza elimu ya kale.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa juhudi za wamonaki Wabenedikto na wengineo, ustaarabu wa kale uliokolewa katika vitabu vyake na uinjilishaji uliendelea katika Ulaya ya Kati.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ni kwamba watu kutoka Ulaya kaskazini hawakuwa wasomi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hivyo watawala wao walitegemea watu wa Kanisa wakitaka kuandika au kusomewa barua au mikataba.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Polepole watawala wapya pamoja na makabila yao wakapokea Ukristo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walifundishwa kwamba mfalme hupewa madaraka yake na Mungu, hivi anapaswa kufuata shauri la Kanisa ambalo linatangaza mapenzi ya Mungu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kutokana na hali hiyo ya kiutamaduni na ya kiroho Kanisa lilikuwa na athari kubwa sana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Utamaduni na utaratibu wa kale viliendelea katika sehemu ya mashariki ya dola.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mtawala wa Bizanti akaendelea kutumia cheo cha Kaisari wa Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Taratibu za siasa, serikali na uchumi ziliendelea.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Makaisari wengine wa Mashariki walijaribu kutawala tena eneo lote la zamani hata upande wa magharibi lakini ilishindikana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kanisa huko liliendelea kuwa dini rasmi ya serikali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa sababu serikali ilikuwa yenye nguvu zaidi, Kanisa lilikuwa chini yake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kaisari alikuwa mlezi mkuu wa kanisa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ndiye aliyemthibitisha Askofu Mkuu wa Bizanti na maaskofu wa dayosisi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa sababu ya matatizo ya ndani ya dola la Roma la Mashariki (= Bizanti) mafarakano yalitokea katika nchi za Misri na Siria zilizokuwa chini ya Kaisari wa Bizanti.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika nchi hizo, baada ya mtaguso wa Kalsedonia (451), sehemu kubwa ya Wakristo walijitenga na kuendelea kama Kanisa la kitaifa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kanisa la Misri lilifuatwa na Kanisa la Nubia na la Ethiopia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa namna hiyo makanisa hayo ya kale ya Afrika yameendelea hadi leo kwa namna ya pekee.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ilitokea vilevile kwa Kanisa la Siria, la Armenia n.k. Hawakuwa tena waamini binafsi walioshika msimamo tofauti na ule rasmi, bali Wakristo karibu wote wa nchi fulani chini ya maaskofu wao waliojitenga na umoja wa Kanisa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kabla ya hapo, kufuatana na mtaguso wa Efeso (431), Wakristo wa nje ya Dola la Roma upande wa mashariki (Mesopotamia, Uajemi n.k.) walikuwa wameshajitenga na kuendeleza maisha ya Kikristo chini ya dhuluma za Dola la Uajemi, huku wakieneza habari njema mbali zaidi na zaidi, hadi China na Indonesia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kumbe Kanisa Katoliki liliendelea tofautitofauti katika sehemu hizo za mashariki na magharibi za Dola la Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakristo wa Magharibi (nchi za Ulaya magharibi pamoja na Afrika kaskazini) wakafuata uongozi wa Papa yaani Askofu wa Roma.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kanisani walitumia lugha ya Kilatini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakristo wa Mashariki wakafuata maaskofu wao waliokuwa chini ya serikali ya Kaisari wa Bizanti.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kama lugha walitumia Kigiriki.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Pamoja na magomvi katika uenezaji wa Ukristo kwenye maeneo ya Ulaya yaliyokuwa bado ya Kipagani (hasa kati ya Waslavi), tofauti hizo zilisababisha desturi na mawazo yaliyozidi kutofautiana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ziliweka msingi wa kutokea kwa madhehebu mawili makubwa yanayoendelea mpaka leo yaani Kanisa Katoliki la Kiroma (magharibi) na Kanisa la Kiorthodoksi (mashariki).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Baada ya mafarakano ya muda (hasa la miaka 863-867 kuhusu upatriarki wa Fosyo), mwaka 1054 wajumbe wa Askofu wa Roma walimtembelea Askofu Mkuu wa Bizanti.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walianza kupingana vikali na mwishoni wakalaaniana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tangu mwaka ule farakano lilikuwa rasmi kati ya Ukristo wa Magharibi na Waorthodoksi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Ilichukua miaka mingi kushinda laana hizo.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 1967 Papa Paulo VI wa Roma alimtembelea Askofu Athenagoras wa Bizanti (leo: Istanbul) wakapatana tena na kusameheana makosa ya zamani.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uelewano umeanza kujengwa pia kati ya makanisa yaliyofarakana zamani na Bizanti kama vile Wakopti na Wasiria.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uenezi wa Uislamu ulivyorudisha nyuma Ukristo na umisionari wake  Mwaka 622 B.K. Mwarabu kwa jina Muhammad alikimbia mji wa Maka.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakazi wa Maka walikuwa wamemkasirikia Muhamad.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kwa miaka 12 aliwahi kuhubiri juu ya ufunuo aliodai ameupokea kutoka kwa malaika wa Mungu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Alipinga desturi na maadili ya watu wa mji wake.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Akatangaza "Uislamu" yaani imani katika Mungu mmoja aliyetoa amri zake kwa wanadamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Kumbe viongozi wa Maka waliona anaharibu dini ya asili ya kuabudu sanamu za miungu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Makabila ya Waarabu walikuja kila mwaka kuabudu sanamu za Maka katika jengo la Kaaba.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wakati wa ziara hizo biashara ya Maka ilistawi vizuri sana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Muhammad alionekana anaweza kuwazibia viongozi hao riziki wakakasirika wakajaribu kumwua lakini akakimbia.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Akisafiri pamoja na marafiki wachache akaelekea mji wa Jathrib (leo Madina).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Pale alipokewa vizuri, na wenyeji wakamwamini.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Habari zake zikaenea haraka pande zote za Uarabuni.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Makabila mbalimbali ya Waarabu walimwunga mkono.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Akawa kiongozi wao kidini, kijeshi na kisiasa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 630 akawashinda watu wa Maka kivita lakini alionyesha busara kwa kuwahurumia mradi wajiunge na Uislamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Alipokufa mwaka 632 B.K. karibu Waarabu wote waliunganishwa chini ya bendera ya imani mpya ya Uislamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Katika jina la Mungu (kwa Kiarabu: Allah) wafuasi wake wakashambulia maeneo jirani ya Waroma wa Bizanti na ya Waajemi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Dunia nzima ilishangaa kusikia habari ya kwamba Waarabu kutoka jangwani walifaulu kuwashinda wanajeshi hodari wa Kiroma na wa Kiajemi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini katika miaka iliyotangulia dola hizo mbili kubwa ziliwahi kupigana vita virefu na vikali.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Wananchi wote na wanajeshi wao walichoka.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Uchumi ulidhoofika baada ya miaka 20 ya vita.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Tena wenyeji wa Misri na Shamu (Siria) walisikitikia utawala wa Kaisari wa Bizanti.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walidai tangu muda mrefu uhuru wa kitaifa lakini wakagandamizwa.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Waarabu walikutana na maadui waliokosa nguvu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Hivyo uenezaji wao ulikuwa wa haraka sana.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 636 Waarabu wakawashinda Waroma wa Bizanti kule Shamu wakateka Dameski na Yerusalemu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka uleule wakawashinda Waajemi kule Mesopotamia (Iraq).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 639 wakaingia Misri na kuteka Aleksandria miaka mitatu baadaye.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 642 waliteka sehemu kubwa ya Uajemi wenyewe.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Miaka 670/696 waliteka mkoa wa "Afrika" ya Kiroma pamoja na Karthago (Tunisia ya leo).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 711 wakavuka mlangobahari na kuingia Hispania (Ulaya Kusini).


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walifika mpaka Ufaransa wakarudishwa na wenyeji mwaka 732 lakini walitawala sehemu za Hispania kwa karne saba zilizofuata.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walishindwa kuteka Bizanti yenyewe iliyoendelea kutawala Asia Ndogo lakini wakaenea Asia ya Kati.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwaka 751 walipigana na jeshi la China.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Na kule Mashariki wakasimama ana kwa ana mbele ya wanajeshi wa Wahindi na Wachina.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Miaka mia moja baada ya kifo cha Muhamad sehemu kubwa ya dunia kati ya Moroko na Bonde la Indus ilikuwa chini ya bendera ya Uislamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Utawala wa Kiislamu ulifikia nchi hizo kwa njia ya vita.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Mwanzoni walikuwa Waarabu kadhaa tu: walichukua madaraka ya serikali kuu na kujenga makambi ya kijeshi katika kila nchi.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Vijana wa Kiarabu walifuata baba zao wakiitikia wito wa dini uliokuja pamoja na nafasi ya kupata maisha nafuu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Walifundishwa kwamba ikiwa watakufa vitani watapokewa na Mungu kama mashahidi wa imani na kuingia Paradiso moja kwa moja.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Lakini wasipokufa vitani watakuwa matajiri wakitawala nchi mpya na kupokea kodi za wenyeji wasio Waislamu.


Question: Dhehebu lenye wafuasi wengi nchini Kenya ni lipi?

Historia ya Kanisa

Imani ya aina hii iliwapa nguvu kweli na iliendelea kuvuta Waarabu wengi kutoka kwao kuhamia Afrika Kaskazini na Asia ya Kati.